Dinsdag 30/11/2021

AchtergrondChina

Met ‘gemeenschappelijke welvaart’ wil Xi de extreme ongelijkheid in China aanpakken

In China bezit de rijkste 1 procent 30 procent van het vermogen. Dat maakt China een van de meest ongelijke landen ter wereld. Beeld Getty Images
In China bezit de rijkste 1 procent 30 procent van het vermogen. Dat maakt China een van de meest ongelijke landen ter wereld.Beeld Getty Images

Na de eerdere harde aanpak van techbedrijven werden deze week 42 beursgangen in China verboden. Tegelijkertijd gebruikt de Chinese president Xi Jinping steeds vaker de term ‘gemeenschappelijke welvaart’. Middelen van de kapitalistische klasse moeten terugstromen naar werknemers en minderbedeelden, stelt hij. Wat is Xi van plan met de Chinese economie?

Xi’s nieuwe topprioriteit heet ‘gemeenschappelijke welvaart’. Wat betekent dat?

Zoals wel vaker met Chinese overheidsprioriteiten gaat het plan voor ‘gemeenschappelijke welvaart’ gehuld in vaagheid. In staatsmedia worden de grote lijnen aangegeven: excessieve inkomens aftoppen, illegale inkomens strenger aanpakken, de middenklasse vergroten en de sociale zekerheid uitbreiden. Lokale overheden gaan hier nu mee experimenteren in pilootprojecten, waarna de beste praktijken worden omgezet tot nationaal beleid.

‘Gemeenschappelijke welvaart’ is geen nieuw concept: het stond eind vorig jaar al in het vijfjarenplan. Maar Xi liet de term dit jaar al 65 keer vallen, en besprak het onlangs op een economisch topoverleg. Bovendien is de context veranderd: Chinese techbedrijven staan steeds meer onder overheidscontrole, de dure bijlesindustrie is gekortwiekt en beursintroducties liggen aan banden. Dat toont dat in China een nieuwe economische wind waait: politiek heeft voorrang op de vrije markt.

Waarom komt Xi hier nu mee?

De Chinese Communistische Partij is in naam socialistisch, maar voert al vier decennia – sinds Deng Xiaopings Hervorming en Opening – een hyperkapitalistisch beleid in grote delen van zijn economie. Dat heeft tot gigantische groei geleid, maar ook tot enorme ongelijkheid. Verdiende de armste helft van de Chinezen in 1978 27 procent van het gezamenlijke inkomen, nu is dat 15 procent. De rijkste 1 procent bezit 30 procent van het vermogen. Daarmee is China een van de meest ongelijke landen ter wereld.

China heeft officieel de armoede uitgeroeid, maar 600 miljoen Chinezen verdienen nog steeds minder dan 130 euro per maand. Zij zien hun leven weliswaar verbeteren, maar dat gaat steeds trager. Dat leidt tot fundamentele problemen: veel Chinezen willen maximaal één kind, omdat de kost van onderwijs en huisvesting te hoog is, en consumeren minder dan de overheid zou willen, omdat ze reserves aanleggen voor ziekte of pensioen.

Volgens Xi was die ongelijkheid aanvankelijk nodig om de economie te laten groeien, maar zit China nu in een nieuwe fase van zijn ontwikkeling, waarin de toegenomen welvaart eerlijk moet worden verdeeld. Critici voegen eraan toe dat Xi nu pas de macht heeft om de privésector zonder politieke kleerscheuren aan banden te leggen. En dat zijn langetermijnplan voor een socialistisch walhalla vooral een vorm van propaganda is, bedoeld om zijn gooi naar een derde termijn te legitimeren.

Volgens president X Jinping zit China in een nieuwe fase van zijn ontwikkeling, waarin de toegenomen welvaart eerlijk moet worden verdeeld. Beeld AP
Volgens president X Jinping zit China in een nieuwe fase van zijn ontwikkeling, waarin de toegenomen welvaart eerlijk moet worden verdeeld.Beeld AP

Hoe wil Xi ‘gemeenschappelijke welvaart’ realiseren?

Volgens Chinese experts zijn de basisprincipes voor herverdeling eenvoudig: meer belastingen op hoge inkomens en vermogens en meer sociale zekerheid voor lagere inkomens. In lokale media suggereren deze experts de invoering van een vastgoedtaks of erfbelasting, wat in het huidige China op flink wat weerstand zou stoten, maar tegelijk klinken signalen dat de hervormingen beperkt zullen blijven.

De grootste nadruk ligt voorlopig op herverdeling via liefdadigheid van rijke bedrijven en personen. Techbedrijf Tencent kondigde alvast een donatie van 6,6 miljard euro aan voor een ‘gemeenschappelijke-welvaartprogramma’, E-commercebedrijf Pinduoduo beloofde dinsdag 1,3 miljard euro uit te trekken voor landbouwprojecten. Die donaties zijn allemaal ‘vrijwillig’, al is dat relatief in een land waar de overheid het lot van privébedrijven bepaalt.

Hoe zijn de reacties in China?

In de staatsmedia klinken de reacties zoals gebruikelijk lovend. Heel de wereld kampt met grote ongelijkheid, maar China zou als enige de oplossing hebben. Eerdere communistische experimenten eindigden weliswaar rampzalig, maar dit keer is het anders: door de herverdeling zal de binnenlandse consumptie toenemen en zal de economie blijven groeien, klinkt het. “Gemeenschappelijke welvaart is geen egalitarisme, maar rijkdom gedeeld door iedereen”, aldus staatspersbureau Xinhua.

Op sociale media en economische blogs klinken de commentaren sceptischer. Volgens sommigen is Peking niet echt van plan om de welvaart eerlijker te verdelen, maar gaat het vooral om propaganda en machtspolitiek. Xi pakt de meest zichtbare grootverdieners aan, maar veel rijkdom zit bij staatsbedrijven en partijfunctionarissen, onder wie ook Xi’s eigen achterban. Die worden ongemoeid gelaten, want in China is politieke en economische macht nog steeds nauw met elkaar verweven.

Sommige economen waarschuwen ook voor negatieve gevolgen als Xi zijn plannen wel doorzet, vooral als die gepaard gaan met willekeur, zoals in het geval van ‘vrijwillige’ liefdadigheid. De Chinese welvaartscreatie en innovatie is vooral te danken aan privéondernemers, en die zullen afhaken als ze steeds minder zekerheid hebben. Opvallend was dat zelfs enkele vooraanstaande economen in de Chinese media waarschuwden om niet te hard van stapel te lopen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234