Maandag 30/11/2020

Background

Met familieleden para's naar Rwanda: "De pagina is omgeslagen"

Familieleden van de overleden para's gedenken de genocide 20 jaar laterBeeld REUTERS

Twintig jaar na de moord op hun geliefden brachten de Belgische slachtoffers van de genocide een bezoek aan Kamp Kigali, de plaats waar destijds de tien para's werden afgemaakt. "We hebben de pagina omgeslagen, maar het boek is nog niet klaar en zullen we nooit dichtklappen."

De grote kogelgaten op de gevel van het groene gebouw werden al die tijd ongemoeid gelaten. De plaats waar de tien Belgische para's in de ochtend van 7 april 1994 hun doodstrijd voerden, is nu een herdenkingsplaats. Op een twintigtal meter van deze onheilsplek staan nu tien, rechtopstaande zuilen in een bloemenperkje. "Ik geef er de voorkeur aan om mijn rug naar het gebouw te keren en naar de zuilen en bloemen te kijken", zegt Martine Debatty, zus van de vermoorde korporaal Alain Debatty. "In dat bloemenperkje staat mijn broer recht, in dat kantoortje ligt hij voor mij dood op de grond."

Samen met een twintigtal andere familieden van de Belgische slachtoffers, reisde Debatty naar Kigali ter gelegenheid van de twintigste verjaardag van de genocide. "Het is de vijfde of de zesde keer dat ik hier ben", zegt ze terwijl ze uit het gebouw stapt waar haar broer de dood vond. Ook vandaag heb ik iets in het gastenboek geschreven. Voor mijn broer en zijn strijdmakkers. : 'Wij voerden een strijd van twintig jaar', schreef ik, 'dat is ons cadeau aan jullie.' Debatty was één van de drijvende krachten van de groep nabestaanden die na 1994 duidelijkheid eisten over de dood van de para's en de Belgische betrokkenheid bij de genocide. "Er is veel veranderd", zegt ze. "We voelen ons niet meer in de steek gelaten door België. In het begin van onze strijd wou niemand naar ons luisteren. Sommige journalisten maakten zelfs een totaal amalgaam van de geschiedenis en beschuldigden onze mannen ervan dat ze de raketten hadden vervoerd waarmee op 6 april 1994 het vliegtuig van president Habyarimana werd neergehaald. Puur revisionisme was dat. En zeer pijnlijk voor de nabestaanden. Maar na lang aandringen kwam er de Rwanda-commissie in de Senaat en in 2000 bood toenmalig premier Guy Verhofstadt in naam van België zijn excuses aan voor de fouten van 1994. Voor ons was dat een enorm belangrijk moment. We hoefden niet meer zo hard te vechten voor de waarheid en konden ons echt concentreren op ons verdriet en de herinnering. Onze weg was zwaar, maar het was ook een mooie weg. We zijn politici met een mooie ziel tegengekomen, we leerden dat politiek meer kan betekenen dan pure partijpolitiek."

Ster
Debatty krijgt de tranen in de ogen en veegt ze snel weg. "Maar weet u: we blijven waakzaam. Er zijn nog belangrijke hoofdstukken in de geschiedenis van de genocide die onbelicht blijven. Wie haalde het vliegtuig van Habyarimana neer? Dat is toch wel belangrijke informatie omdat die aanslag de vonk voor de genocide was. Ik praatte hierover ooit met Kofi Annan (voormalig VN-secretaris-generaal en op het moment van de genocide directeur vredesoperaties bij de VN, KoV). 'Meneer Annan', zei ik, 'Wij zouden nu toch graag weten wie die raketten heeft afgeschoten.' Zijn antwoord was frustrerend onduidelijk. 'Mevrouw u weet het niet, maar ik weet het ook niet.'"

Debatty zegt dat ze alle informatie over Rwanda op de voet blijft volgen: "Er zijn de rechtszaken in Frankrijk tegen genocide-verdachten en ook de processen in Arusha tegen de hoofdverantwoordelijken voor de genocide lopen nog. Ja, we hebben ons verdriet verwerkt en rondom ons verdriet ligt een sereniteit. Maar we blijven stand by. We hebben de pagina omgeslagen, maar het boek is nog niet klaar en zullen we nooit dichtklappen."In het gebouw van de tien para's hangt een grote gedenkplaat. Onder de naam van Thierry Lotin staat dat zijn vrouw Sandrine op het moment van zijn dood acht maanden zwanger was. De baby die een maand na de tragedie geboren werd is Pierre-Henry die ook naar Kigali afreisde. "Tja, aan de ene kant is het vreemd om mezelf op de gedenkplaat tegen te komen. En ik weet natuurlijk heel goed dat mijn vader in deze ruimte gestorven is en op dat moment heel hard aan mij gedacht moet hebben. Ik heb het gevoel dat hij mij met al zijn kracht een mooi leven heeft toegewenst. En weet u: ik héb een mooi leven. Ik ben al twintig jaar gelukkig, alles gaat goed op school, ik heb veel liefde gehad. Dat heb ik natuurlijk in de eerste plaats aan mijn moeder te danken en aan haar tweede man die ik ook als mijn vader beschouw. Maar ik heb het waarschijnlijk ook aan mijn natuurlijke vader te danken. Ik heb het gevoel dat hij daar ergens als een ster over mij waakt en dat geeft een goed gevoel."

Minister van Buitenlandse Zaken Reynders samen met Karen Lottin, zus van één van de overleden para'sBeeld REUTERS

Gesloten mensen
Pierre-Henry was hier ook al tien jaar geleden. "Dat was anders. Ik was toen nog een kind, nu ben ik een man. Ik heb een sereen gevoel en weet zeker dat ik in de toekomst nog naar Rwanda zal terugkeren. Niet noodzakelijk om naar dit gebouw te komen kijken, maar gewoon om rond te reizen en van dit land te genieten. Het is een prachtig land en ik hou van de Rwandezen. Je hoort vaak dat het gesloten mensen zijn, maar ik ben het daarmee niet eens. Eens je een lach hebt uitgewisseld, bloeien ze open en laten ze je toe in hun leven. Gisteren liep ik over straat en een jongetje van tien klampte me aan. Hij daagde me uit om een wedstrijdje te lopen. Van de ene boom naar de andere. Fantastisch gevoel. En en plu; hij heeft gewonnen. Supersnel was hij."

Belgische en Ruandase militairen herdenken de tien overleden para'sBeeld BELGA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234