Donderdag 21/01/2021

Met een nagel in je schoen kun je beter liegen

Liegen, liegen, lekker liegen. Het is heerlijk als het lukt. Liegen maakt het leven makkelijker. Bijvoorbeeld. Wie heeft dat laatste stukje chocoladecake gezien? Ik niet. (Hap. Slik. Weg) Ben je je huiswerk aan het maken? Ja hoor. (Flap. Nog een bladzijde Biebel.)

Er zijn twee soorten leugens: onbelangrijke en belangrijke. Voor God de Vader is het allemaal van dezelfde slechtheid, maar Deb Van Steenwegen is voornamelijk geïnteresseerd in de belangrijkste soort, die van criminelen. Daarom doet ze onderzoek naar de leugendetector. Kwestie dat de dingen behoorlijk werken in bloederige moordzaken en schuine oplichtershistories. Deb is psychofysiologe aan de universiteit van Leuven. Ze onderzoekt het menselijke gevoel aan de hand van veranderingen in het lichaam. In plaats van op de hartslag, de ademhaling en het gezweet van mensen te letten, zou Deb ook gewoon kunnen vragen hoe ze zich voelen. Maar dat is zo nauwkeurig niet. Zeker niet om te onderzoeken of iemand liegt, hoogst onbetrouwbaar als wij zijn. En daarom is er de leugendetector.

Deb Van Steenwegen stelt MIX teleur: de leugendetector is geen rochelende machine met buisjes vol bubbelgas en darmen vol liegslijm. "In elk doodgewoon ziekenhuis staat een leugendetector", zegt de psychofysiologe. "En een machine is het ook niet. Een leugendetector meet hartslag, ademhaling en zweet in je handen. Bovendien ontdekt een leugendetector geen leugens, maar spanning. We zouden een leugendetector daarom beter een spanningsdetector noemen."

Verliefdheidsmeter

Gelukkig voor de leugendetector zijn mensen gespannen als ze liegen. Hun hart klopt sneller, ze ademen sneller en ze beginnen te zweten. En dat merkt de leugendetector. Daarna is het aan Deb om te bepalen of iemand liegt of niet. "Mensen aan de leugendetector zijn bang om te worden betrapt. Daarom gaan ze bijvoorbeeld zweten als ze liegen", legt Deb uit. "Maar de leugendetector werkt alleen als mensen erin geloven. Ze moeten angstig zijn dat hun leugens kunnen worden ontdekt, anders gebeurt er niets als ze liegen." Daarom is er vóór de ondervraging met de leugendetector eerst de test met de kaartjes. Dat gaat zo. Op tafel ligt een rij kaarten met nummers. Het mogelijke liegbeest kiest een kaartje, waarna de onderzoeker het kaartnummer zal raden. "Als je de nummers opsomt, merk je dat de proefpersoon meer gespannen is als hij zijn eigen nummer hoort", verduidelijkt Deb. "Als de onderzoeker het juiste nummer raadt, is de proefpersoon overtuigd dat de leugendetector écht werkt. Maar als de test met de kaartjes mislukt, kun je het voor de rest wel vergeten."

Op dezelfde manier kan Deb niet alleen nummers op kaartjes raden. Ze kan met de leugendetector ook uitvinden hoe iemand heet. Mensen reageren namelijk gespannen als ze hun eigen naam horen. "Ik noem willekeurig een aantal voornamen", glimlacht Deb en de leugendetector doet de rest. "De spanning is meestal het grootst bij de eigen naam. Maar ook als iemand de naam van broer of lief hoort, merk je een reactie op de leugendetector. Je zou dus best kunnen stellen dat de leugendetector ook een verliefdheidsmeter is."

Liegtruc

Verwacht van verliefde of liegende mensen vooral niet dat ze van het zweet beginnen te druppelen als ze liegen of de naam van hun vriendje horen. De lichamelijke veranderingen die de leugendetector waarneemt, zijn niet bepaald een spektakel. "Het zweet meten we bijvoorbeeld met twee kleine sensoren op je hand", vertelt Deb. "Daartussen loopt een stroompje elektriciteit. Wordt je hand vochtiger, dan is de geleiding van de elektriciteit groter. Daar merk je zelf zo goed als niets van. Hetzelfde voor je hartslag en je ademhaling. De veranderingen in je lijf zijn zo klein dat alleen de leugendetector ze ziet." Leuk voor Deb en de leugendetector is ook dat de lichaamsveranderingen er vanzelf komen. Dat heeft het automatische zenuwstelsel zo geregeld. Niets aan te doen. Je kunt het niet controleren. Ontsnappen aan het alziende oog van de detector is onmogelijk. Tenzij... "Er zijn manieren om de leugendetector te foppen", geeft Deb toe. "Zo is er bijvoorbeeld de truc met de nagel in je schoen." Er blijkt namelijk leugenachtig gespuis te bestaan dat met een nagel in zijn schoen op de ondervraging verschijnt. Komt er een wat vervelende vraag aan, dan antwoorden ze en drukken tegelijk hun teen op de nagel. "De pijnreactie is groter dan de spanning van de leugen en dat brengt de leugendetector in de war." Om dat soort grappen te vermijden, mogen de ondervraagden in geen geval bewegen. Anders wordt de test met de leugendetector onbruikbaar.

In de volgende Kwatsch & Schmutz burps (boeren)

An Olaerts Foto Carolijn Domensino

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234