Zondag 25/08/2019

Met de sloophamer naar het paradijs

Ze bestaan al tientallen jaren, de belastingparadijzen. Na het uitlekken van de Panama Papers, de interne administratie van het Panamese advieskantoor Mossack Fonseca, is de vraag hoe belastingparadijzen zijn uit te bannen.

Vergroot de transparantie

Belastingparadijzen verliezen een deel van hun aantrekkingskracht door het creëren van volledige transparantie. Als alle landen onderling automatisch gegevens uitwisselen over bedrijven, vermogens en aandeelhouders, zijn belastingontwijking en -ontduiking een stuk ingewikkelder. Anne Scheltema Beduin, directeur Transparency International, is voorstander. "Alle bedrijvenregisters moeten voor iedereen digitaal doorzoekbaar zijn. Zo worden patronen en constructies zichtbaar. En dat moet overal gratis mogelijk zijn."

Los van de steun voor zo'n regeling, staan er veel zaken in de weg van werkelijk openbare registratie. Ook in Europa geldt nog niet de verplichting te melden wie de uiteindelijke aandeelhouders van een vennootschap zijn. De bedoeling is wel dat er volgend jaar een Europees register komt met de uiteindelijke aandeelhouders.

Verhoog de politieke druk

Politieke druk kan een doeltreffend wapen zijn. Beperkende maatregelen of de dreiging daarmee van landen of samenwerkingsverbanden van landen heeft al veel opgeleverd, bijvoorbeeld door de OESO, waarin zo'n honderd landen samenwerken. Plaatsing op een 'grijze lijst' van de OESO kan leiden tot sancties, zoals het opzeggen van belastingverdragen. Ook individuele landen hanteren dergelijke lijsten. Frankrijk plaatste deze week Panama op zijn zwarte lijst, waardoor het voor Franse bedrijven een stuk minder aantrekkelijk wordt om zaken te doen met het land.

De VS speelden een doorslaggevende rol bij het breken van het Zwitserse bankgeheim. 'Dat bankgeheim accepteren wij niet meer', zeiden de Amerikanen. En omdat zij het zeiden, ging Zwitserland overstag.

Voer een wereldwijd belastingtarief in

Het klinkt simpel: als alle landen dezelfde belastingtarieven en -regels hanteren, dan hoeft niemand meer wereldwijd te shoppen voor de beste tarieven. Dan is het snel afgelopen met de belastingparadijzen. Maar dat is een moeilijke opgave, zegt Scheltema Beduin. "Landen verdedigen hun soevereiniteit met hand en tand. Om te concurreren met het beste vestigingsklimaat voor bedrijven zetten ze ook hun belastingtarief in."

Het is een slecht idee, vindt de Nederlandse adviseur Toine Manders, zelf verdacht van fiscale delicten. "Je moet Panama een beetje zien als de Lidl onder de landen. Door hun lage belastingtarieven en hoge kwaliteit van dienstverlening houden belastingparadijzen andere landen scherp. Zoals de Albert Heijn voortdurend haar prijs-kwaliteitverhouding moet bewaken door de prijsvechters. Bovendien is het juist goed als landen concurreren op belastingtarieven en goede dienstverlening. Het levert meer economische vrijheid op en zo meer welvaart, welzijn en geluk."

Toch worden er zo nu en dan maatregelen genomen die het gebruik van offshoreconstructies uiteindelijk verminderen. Zo komt de Europese Commissie straks met maatregelen voor multinationals. Die moeten per land rapporteren hoeveel kosten ze maken, hoeveel winst ze behalen en hoeveel belasting ze betalen. Dat moet voorkomen dat bedrijven hun totale winst laten vallen in het land met de laagste belastingdruk.

Bied compensatie aan de paradijzen

Belastingparadijzen hebben een groot belang hun rol in de financiële wereld zo lang mogelijk te behouden. Ze verdienen er veel geld mee. Panama heeft daarnaast 'toevallig' nog een kanaal. Maar wat hebben Bermuda en de Britse Maagdeneilanden meer dan toerisme en financiële dienstverlening? Weinig. Dus als daarin iets wegvalt, hebben die landen een probleem. Een oplossing zou kunnen zijn dat de internationale gemeenschap een vorm van compensatie aanbiedt.

Waarom werkt het (nog) niet

Ook al ijvert de OESO voor fiscale gelijkschakeling, weinig landen kiezen voor totale gelijkheid. "Het economisch denken prevaleert altijd boven eerlijkheid en gelijkheid", zegt Scheltema Beduin. Bovendien is de concentratiespanne van de internationale gemeenschap maar kort. Een ander obstakel is dat de juridische vehikels of mogelijkheden van veel landen zelf, zoals Amerika, de toets der kritiek niet altijd kunnen doorstaan. (vk)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden