Donderdag 24/10/2019

Jemen

Met de dood van 'slangenbezweerder' Saleh zijn de kansen op vrede in Jemen weer kleiner geworden

Ali Abdullah Saleh bij zijn aankomst op het Elysee in Parijs in 2006. Beeld AFP

Ali Abdallah Saleh, 34 jaar lang president van Jemen, was de enige van een generatie staatshoofden die zichzelf na de Arabische Lente opnieuw uitvond dankzij een gewaagde politieke draai. Maandag, vlak nadat hij opnieuw van politieke kleur veranderde, werd hij vermoord.

De 75-jarige Saleh, een politieke kameleon die regeren over het tribale Jemen ooit vergeleek met 'dansen op de hoofden van slangen', vluchtte maandag vanuit de hoofdstad Sanaa naar het oosten. Onderweg werd zijn auto beschoten. Houthi-rebellen toonden zijn lijk even later vol trots op de staatstelevisie. De dood van Saleh is een dramatisch einde van wat dit weekeinde nog leek op een handreiking om de verwoestende burgeroorlog in Jemen te stoppen.

Tot afgelopen zaterdag vormden de Houthi's en Saleh voor de buitenwereld één front. Saleh, die decennia een tamelijk pro-Amerikaanse koers voer, koos in 2014 onverwacht de kant van de Houthi-rebellen, die worden gesteund door Iran en zeer anti-Amerikaans zijn. Daarmee verzekerde Saleh zich na 34 jaar als president van een tweede politieke loopbaan. Terwijl andere Arabische heersers van zijn generatie - Hosni Mubarak in Egypte, Muammar Kaddafi in Libië, Zine Ben Ali in Tunesië - het veld ruimden, bleef Saleh in zijn diep verdeelde land een politieke rol van betekenis spelen.

De alliantie tussen de Houthi's en Saleh was het begin van een complexe oorlog die het toch al arme Jemen in een hongersnood en een cholera-uitbraak stortte. Salehs neef - generaal Ali Mohsen, decennia een trouwe bondgenoot, maar na de politieke draai van 2014 een militaire tegenstander - waarschuwde dit najaar al dat de Houthi's van Saleh af wilden. Mogelijk kwam hij in opspraak vanwege geruchten dat hij in gesprek was met de Arabische Emiraten om zijn oudste zoon Ahmed aan een baan te helpen.

Slangenbezweerder

Zaterdag, na dagen van onderlinge gevechten, nam Saleh ineens afstand van de Houthi's. Ook stelde hij voor om vredesbesprekingen te voeren met Saudi-Arabië en de Emiraten - buurlanden die de Houthi's met bloederige luchtaanvallen proberen te bestrijden. Met steun van lokale stamhoofden heroverde Saleh binnen enkele uren grote delen van de hoofdstad Sanaa op de Houthi's. Heel even leek in Jemen een snelle vrede binnen handbereik.

Maar de stamhoofden die in Jemen oppermachtig zijn, en door Saleh decennia als een slangenbezweerder werden bespeeld met geld en chantage, bleken deze keer niet loyaal. De Houthi's sloegen verpletterend terug. Het leidde tot een executie die doet denken aan de moord op Muammar Kaddafi in Libië in 2012.

Whiskeysmokkel

Zes jaar geleden, toen de Arabische Lente Jemen bereikte, overleefde Saleh al eens ternauwernood een aanslag. Ongekend lang wist hij vast te houden aan de hoogste post: van 1978 tot 2012, een hele prestatie voor een staatsman met een paar jaar Koranschool, een verleden als kindsoldaat en bij zijn aantreden nauwelijks politieke ervaring. Wel had Saleh in het zeer islamitische, drooggelegde Jemen naam gemaakt met whiskeysmokkel - een drankje waar hij dol op was.

Whiskeysmokkel vanuit Djibouti? Dat was geen bezwaar, 'mits goede whiskey', liet Saleh zich ooit ontvallen tegen de Amerikaanse legergeneraal David Petreaus.

Het presidentschap viel hem toe omdat er nauwelijks concurrentie was. Twee eerdere presidenten waren kort na elkaar geëxecuteerd. Toen hij aantrad bestond Jemen uit twee landen: republikeins Noord-Jemen en marxistisch geleid Zuid-Jemen, een voormalige Britse kolonie. Saleh beleefde zijn bestuurlijke hoogtepunt toen hij deze twee landen in 1990 samen wist te voegen. Onderliggende problemen tussen Noord- en Zuid bleven echter bestaan, en werken door in de huidige oorlog.

De vraag is wat Jemen te wachten staat nu de aartsvader is doodgeschoten. De leider van de Houthi's, Abdelmalek al Houthi, noemde de dood van Saleh een 'historisch moment en een buitengewone gebeurtenis'. Voor de rebellen ligt de weg vrij om hun koers te verharden. De eerste tribale leiders die onder Saleh jarenlang vakkundig geapaiseerd werden, zijn inmiddels gedood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234