Zaterdag 25/01/2020

Met champagne toasten op de nederlaag

Derde Shakespeare-bewerking van Dood Paard is hard maar ludiek

Antwerpen

Van onze medewerker

Peter Anthonissen

Het Amsterdamse Toneelgezelschap Dood Paard doet, ook al is het een collectief, aan arbeidsverdeling. Oscar van Woensel is de leverancier van nieuwe stukken, Kuno Bakker en Manja Topper staan in voor de Shakespeare-bewerkingen. J.C. is hun derde na Troilus en Cressida (1995) en Titus (1997).

De openingsscène van Julius Caesar (1600) speelt Dood Paard terwijl de toeschouwers de zaal binnenkomen. Door de luidsprekers zegt een stem: "Our society is fucked up." Zo, dat hebben we gehad. Kunnen we dan nu het verhaal van Julius Caesar vertellen? Ik zie de redenering zo voor me in de hoofden van de Dood Paard-acteurs. Het universum waarin zij J.C. situeren, is amoreel en bikkelhard, maar dat is nog geen reden om bij de pakken neer te zitten en tranen met tuiten te huilen. Er mag om gelachen worden. Zelfs de dood van Brutus en Cassius krijgt iets ludieks.

Dat betekent niet dat Dood Paard een en ander wil verbloemen, integendeel. In deze Julius Caesar zijn er geen helden meer. Beide partijen hebben boter op hun hoofd. Caesar (Gillis Biesheuvel) staat als een popidool te genieten van zijn populariteit. Met de glimlach slaat hij alle raad in de wind. De manier waarop Dood Paard zijn dood ensceneert, is veelzeggend en briljant in zijn eenvoud. Biesheuvel spuit een fles shampoo leeg op een zeil, probeert er zich rennend op staande te houden tot hij een laatste keer uitglijdt en de geest geeft. De samenzweerders hebben geen hand naar Caesar uitgestoken. Zijn ambitie en ijdelheid hebben hem ten val gebracht.

Het onhandige gegniffel van Brutus (Kuno Bakker) en Cassius (Günther Lesage) na Caesars dood is echter ook een teken aan de wand. De twee weten zich geen houding te geven en zullen er nooit in slagen dat wel te doen. Een politiek alternatief voor Caesar hebben ze niet te bieden. Voor de finale veldslag toasten ze met champagne alsof er geen vuiltje aan de lucht is. Die vrolijke sfeer maakt J.C. op het eerste gezicht minder grimmig dan Titus. De hypocrisie van de machthebbers neemt er echter door toe. In geen enkele voorstelling van Dood Paard waren de personages zo vriendelijk voor elkaar. Love and peace zijn niet veraf. Maar schijn bedriegt.

Ik weet niet of het actualiseren is wat Dood Paard met deze Shakespeare doet. Hun kracht bestaat er net in om verschillende werelden naast elkaar te laten bestaan. Hun theatertaal is beslist hedendaags: vijf acteurs spelen de vierendertig rollen, afwisselend treden de speler en het personage op de voorgrond. Het decor draagt de sporen van de twintigste-eeuwse consumptiemaatschappij: op Manja Toppers pak prijkt de naam Gaultier, banieren van Heineken hangen als douchegordijnen op het toneel. J.C. wil echter niet zomaar hip zijn. Het raptaaltje uit Titus is verdwenen, de vertaling is erg sober gehouden. De toespraken van Brutus en Marcus Antonius krijgen iets intiems, worden op bijna dialogerende toon uitgesproken voor het publiek. Ook de structuur van het origineel heeft Dood Paard trouw gevolgd, met de nodige problemen in de omslachtige laatste drie kwartier van de productie tot gevolg. De relatie tussen Brutus en Cassius krijgt het gezelschap dan niet meer helder omdat die reeds vroeg in de voorstelling werd ondergraven.

Toch levert het Amsterdamse gezelschap eens te meer knap werk met Shakespeare. Liefst zouden ze elk seizoen een Shakespeare-stuk willen bewerken en opvoeren. Stel dat ze dit veertig jaar op hetzelfde niveau konden volhouden: het resultaat zou een toneelmatig alternatief kunnen zijn voor wat Willy Courteaux tussen 1955 en 1971 als vertaler heeft gerealiseerd.

Peter Anthonissen

Toneelgezelschap Dood Paard speelt J.C. op 12/1 in De Velinx, Tongeren, op 17 en 18/1 in Stuc, Leuven, op 25 en 26/1 in Vooruit, Gent, op 27 en 28/1 in Kaaitheaterstudio's, Brussel, op 29/1 in De Werf, Brugge.

Manja Topper in J.C.: het lijkt allemaal love and peace, maar de schijn bedriegt. (Foto Sanne Peper)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234