Donderdag 03/12/2020

'Met Brxl Bravo bouwt Europa brug naar Brussel'

Vandaag en morgen organiseert de Europese Commissie in het Paleis voor Schone Kunsten een congres over de bijdrage van kunstenaars tot de interculturele dialoog. De tweedaagse past in het kader van het kunstenweekend Brxl Bravo. 'Ons congres is een stap naar de integratie van Europa in Brussel', zegt Nikolaus Van der Pas, topambtenaar bij de EU.

Brussel

Eigen berichtgeving

Ward Daenen

Van der Pas is directeur-generaal bij de Europese Commissie, afdeling Onderwijs en Cultuur. De topambtenaar houdt kantoor in de Van Maerlantstraat, vlak bij de Belliardtunnel richting Leuven en Luik. Vanop de zesde verdieping kijk je daar uit over een kantoorbastion waar de Europese ambtenarij zich schuilhoudt. Van der Pas zucht. "Bernard Foccroulle, directeur van de Muntschouwburg, stelt: 'Brussel is de hoofdstad van Europa, maar dat weerspiegelt zich niet in het stedelijke of culturele leven.'"

Geeft u de operadirecteur geen gelijk? Europa is een eiland in Brussel.

Nikolaus Van der Pas: "Tijdens zijn bezoek aan Brussel liet de Nederlandse architect Rem Koolhaas dia's van Europese gebouwen zien. Met uitzondering van het gerestaureerde Berlaymontgebouw beslist geen architectuur die Europa een meerwaarde geeft. Hij heeft gelijk, de meeste gebouwen zijn puur functioneel. Ze zijn het resultaat van de bouwpolitiek in Brussel en die is wat ze is. U bent voor goeie architectuur, ik ook. Maar is het een prioriteit voor de gemeenten waar gebouwd wordt, de projectontwikkelaars en de Europese belastingbetalers? Ingewikkelde vragen."

Via dergelijke architectuur sluit Europa zich op in de stad. Is dat de bedoeling?

"Neen. Ik hoop dat er een weg gevonden wordt om de integratie van Europa in Brussel te bevorderen. Door ons congres te laten samenvallen met het kunstenweekend Brxl Bravo zetten we een eerste stap in de goede richting. Zo wordt er een brug gelegd tussen twee waardevolle initiatieven. Ik hoop dat de bezoekers van het kunstenweekend ook naar de conferentie in het Paleis voor Schone Kunsten komen en dat de deelnemers aan de conferentie (er worden negenhonderd mensen verwacht, WD) ook stukjes van de rijke Brusselse cultuur meepikken."

'Dialoog tussen volkeren en culturen: de kunstenaars en de culturele actoren', is de titel van die conferentie.

"Na 11 september 2001 besliste de Europese Raad om de dialoog met andere culturen te stimuleren. De conferenties over de interculturele dialoog zijn daarvan een gevolg. We hebben er al een aantal achter de rug waar vooral institutionele vragen zijn gesteld. Zo is er gedebatteerd over de rol van overheden en ngo's. Nu komen de culturele actoren aan bod. Zij zijn essentieel in het debat: musici, toneelspelers en beeldend kunstenaars brengen ons in contact met andere culturen. Tijdens het congres willen we horen hoe ze dat deden en wat ze daarbij misten. We willen leren uit hun ervaringen."

Het congres is een eerste stap, een Europees theater een volgende?

"Bernard Foccroulle heeft een project gelanceerd voor een grote, multifunctionele cultuurzaal, die voor opera- en theaterproducties ingezet kan worden. Hij heeft contacten gelegd met ex-commissievoorzitter Romano Prodi en zijn opvolger José Barroso. Ik wil geen koud water gieten op zo'n concertzaal, maar het probleem is: hoe pas je dat in een Europese begroting? Hoe verantwoord je dat aan een Europees Parlement? Waarom zou Europa in Brussel een culturele investering doen en niet in Aken of Edinburgh? Dat is de vraag. Kan Europa investeren in zalen? Daar plaats ik een vraagteken bij."

De EU lijkt schoorvoetend meer aandacht voor cultuur te willen opbrengen. In november was er in Berlijn een congres over 'Eine Seele für Europa'. Kun je die ziel afkopen met cultuur?

"Niemand wordt verliefd op een gemeenschappelijke markt. We hebben Europa, nu nog Europeanen, wordt beweerd. Daar is iets van, maar het is ook moeilijk: Europese samenhorigheid kun je wensen maar niet verordenen. Une âme pour l'Europe, een uitdrukking van Jacques Delors, creëer je niet via de bureaucratie. Onmogelijk!"

"Men raakt het erover eens dat je Europa niet enkel kunt bouwen via landbouwbeleid. Als je de man in de straat vraagt of we meer aan cultuur moeten doen, dat men meer geld moet uitgeven om via kunst andere culturen te leren kennen, dan denk ik dat die met 'ja' zal antwoorden."

Als de EU cultuur echt wil inzetten voor de interculturele dialoog of voor meer Europese burgerzin, dan geeft ze er wel erg weinig geld aan uit.

"Mogelijkheden tot culturele acties vanuit de EU zijn beperkt. Voor de ondersteuning van culturele samenwerking trekt ze jaarlijks 35 miljoen euro uit, niet veel meer dan de begroting van de Muntschouwburg. Het is de begroting van de opera van Lyon en de helft van de Keulse cultuurbegroting."

"Toch kunnen we een honderdtal projecten steunen. Voor een project dat een jaar duurt, moeten er minstens drie organisaties uit drie lidstaten samenwerken. Voor projecten van langere termijn heb je minstens vijf organisaties uit vijf lidstaten nodig. Zo ondersteunen wij het netwerk van opera's in Europa, maar evengoed een innovatieve coproductie. In Counter Phrases (een samenwerking met Rosas, Ictus, Thierry De Mey en tien componisten uit verschillende Europese landen, WD) gingen dans, muziek, toneel en film wonderwel samen. De film werd opgenomen in verschillende steden in Europa. In zo'n mooi project ervoer je de verrijking van Europa. Laat mij ook toevoegen dat wij nu ook streven naar een administratieve vereenvoudiging. Veel organisaties vinden de huidige subsidieprocedure omslachtig."

Goed, maar dan nog: de Europese begroting bedraagt in totaal 100 miljard euro.

"(knikt) Die 35 miljoen in het kader van Cultuur 2000 is dan 0,0 procent en nog iets (0,00035 proccent, WD). Persoonlijk kan ik me een verdrievoudiging van het cultuurbudget voorstellen. Dan kunnen we al heel wat meer doen. Maar de discussies die wij hebben gevoerd om meer middelen te krijgen, zijn steeds weer vastgelopen in een algemeen debat over hoeveel Europa de lidstaten mag kosten. Tussen 2007 en 2013 zou de Europese begroting kunnen groeien van 1 procent van de BNP's (de huidige 100 miljard, WD) tot 1,24 procent. Als cultuur op Europees vlak wil groeien, dan heb je die marge nodig. Welnu, vorig jaar hebben zes lidstaten in een brief aan toenmalig Commissievoorzitter Prodi laten weten dat ze nooit meer dan die ene procent willen spenderen. De begrotingsproblemen van de lidstaten zijn niet vreemd aan dat standpunt. Ik ben dus een beetje pessimistisch over de mogelijkheid om substantieel meer te krijgen voor cultuur."

"Maar laat mij ook relativeren. Ja, ik wil dat de diversiteit in Europa beter bekend wordt, maar neen, je moet niet streven naar een harmonisering vanuit Brussel. Wat we op Europees vlak doen, moet niet in concurrentie staan met een lokaal, regionaal of nationaal cultuurbeleid. Je moet de lidstaten de ruimte laten om hun cultuurbeleid uit te stippelen. Europa is verenigd in verscheidenheid. Naast die 35 miljoen euro zijn er belangrijke andere Europese projecten met een culturele impact. Zo steunen we de mobiliteit van leerlingen via uitwisselingsprogramma's en die van studenten met het Erasmus-programma. Het onderwijs speelt een niet te onderschatten culturele rol."

De EU geeft opvallend meer uit aan de culturele industrieën.

"Via het Media Plus-programma investeren we 400 miljoen euro in de filmindustrie. De EU produceert zelf geen films maar steunt filmfestivals waar je de Europese diversiteit ziet, gaat voor technische innovatie en de verbetering van de vakkennis. Er ligt een voorstel klaar om het mediabudget tussen 2007 en 2013 op te trekken tot 1 miljard euro."

"Sinds twee jaar is er ook aandacht voor de muziekindustrie. We stelden vast dat een Europese binnenmarkt niet echt bestaat. Veel jonge artiesten zijn regionaal of nationaal bekend, maar raken de grens niet over. Daarom hebben we in samenwerking met de muziekindustrie de European Border Breakers-prijs ingevoerd. Die gaat naar artiesten die succes hebben geoogst met hun eerste album. De jaarlijkse winnaars (acht in 2005 waaronder de Ier Damien Rice en negen in 2004 waaronder het Belgische dance-project Lasgo, WD) kunnen tot 10.000 euro steun krijgen voor een Europese tournee."

Mogen andere culturele sectoren hoop koesteren?

"Als je het huidige Europa vergelijkt met vijftien jaar geleden, dan zie je een spectaculaire ontwikkeling. In 1989 stond de Berlijnse muur er nog, vandaag zijn de grenzen van de binnenmarkt afgeschaft, zijn wetten geharmoniseerd en is er vrij verkeer van werknemers, goederen en kapitaal. Het fundament voor Europa is gebouwd, de pionierstijd is voorbij. Nu moeten we kijken naar dingen die belangrijk zijn voor mensen. Cultuur bijvoorbeeld. Vroeger hebben we daar te weinig aandacht aan besteed en ik voel dat steeds meer mensen die mening zijn toegedaan. Ik mag hopen dat die sympathie leidt tot een betere begroting."

Dialoog tussen volkeren en culturen: de kunstenaars en de culturele actoren, 25/2 (9.30 -18 uur) en 26/2 (9.30-13uur), Bozar, Brussel. Deelnemers: o.a. pianist Abdel Rahman El Bacha, schrijver Malek Chebel, Faouzi Skali, directeur van het Festival des Musiques Sacrées in Fes, Bernard Foccroulle (de Munt), Frie Leysen (KunstenFESTIVALdesArts), Jan Goossens (KVS). Info via www.brxlbravo.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234