Donderdag 03/12/2020

Opinie

Met bezorgdheid zien we Aalst Carnaval 2020 tegemoet

Voil Jeanetten verzamelen op de Grote Markt tijdens Aalst Carnaval.Beeld Florian Van Eenoo photonews

Vivian Liska (Universiteit Antwerpen), Didier Pollefeyt (Katholieke Universiteit Leuven) en Klaas Smelik (Universiteit Gent) zijn professoren die werken rond antisemitisme.

Dat één praalwagen op Aalst Carnaval 2019 ertoe zou leiden dat de optocht van de lijst van het Unesco-werelderfgoed zou verdwijnen en dat de stad Aalst nu terecht of onterecht wereldwijd gezien wordt als een antisemitische stad, is te betreuren en had wellicht kunnen worden voorkomen. De combinatie van ‘Aalst’ en ‘antisemitisch’ geeft vandaag op Google meer dan 20.000 zoekresultaten. Wellicht beseften de betrokken carnavalisten bij het bouwen van de vermeende anti-Joodse praalwagen niet hoe duidelijk zij bewezen dat anti-Joodse denkbeelden nog steeds diep in onze cultuur geworteld zijn.

Als onderzoekers over antisemitisme aan onze Vlaamse universiteiten moeten wij erop wijzen dat de in Aalst getoonde karikaturen zeer oud zijn en dat zij in het verleden hun gevaarlijke karakter hebben bewezen. De ‘hoeden’ verwijzen naar de Jood als een religieuze fundamentalist. De geldkoffer naar de Jood als woekeraar. De vervormde neuzen naar de vooronderstelde genetische onreinheid van de Joden. Er waren ook muizen te zien, die alluderen op de Joden als verspreiders van ziektes; en die ook verwijzen naar verdelgingstechnieken met gifgas. 

Onderzoek toont ook aan hoe antisemitisme een fenomeen is dat zichzelf voortdurend voedt, telkens nieuwe vormen aanneemt en daarbij ook telkens andere visuele karikaturen creëert. Zo konden we vaststellen dat de wereldwijde kritiek op Aalst Carnaval werd aangevoerd als bewijs van de grote internationale macht die het antisemitisme aan de Joden toeschrijft. Zo werd opnieuw een ander eeuwenoud anti-Joods cliché gevoed: de Jood als internationaal complotteur, zoals bekend uit de ‘Protocollen van de Wijzen van Zion’, en afgebeeld door een Jood een wereldbol te laten vastgrijpen. Op die manier is de getoonde scène in de carnavalsstoet niet alleen een (bewuste of onbewuste) uitdrukking van antisemitisme, maar stellen we vast hoe ze op haar beurt ook weer nieuwe vormen van anti-Joodse gevoelens en ideeën voedt.

Het is dan ook met bezorgdheid dat we Aalst Carnaval 2020 tegemoetzien. Wij begrijpen dat de controverse zich verbreed heeft tot het recht om met alles te lachen – behalve met de Bende van Nijvel, omdat dit de Aalstenaars zelf zou raken. We betreuren dat niet dezelfde gevoeligheid aan de dag gelegd wordt ten aanzien van karikaturen die zoveel leed hebben veroorzaakt, in het bijzonder aan het Joodse volk. En dat uitgerekend in het jaar waarin we de 75ste verjaardag herdenken van de bevrijding van Auschwitz, de gruwelplek die door dit soort dynamieken en karikaturen gecreëerd werd. Wij betreuren het dat het zogenaamde recht om uit te lachen en te beledigen op deze wijze steun zal leveren aan het groeiende antisemitisme in Vlaanderen en Europa. Wij betreuren het ook dat zo’n rijke traditie als Aalst Carnaval zichzelf op deze wijze herleidt tot een polarisatie rondom één thema, waardoor alle creativiteit van de andere carnavalisten in de schaduw wordt geplaatst.

Ook al kunnen we al deze mechanismen wetenschappelijk beschrijven en analyseren, we weten ons onvermogend om ze te stoppen, terwijl ze onder onze ogen gebeuren. Natuurlijk beseffen we dat een praalwagen op een carnavalsstoet op zich geen genocide zal veroorzaken, maar we weten uit de geschiedenis ook dat als er extreem geweld op ons afkomt, het begonnen is met dit soort kleine stappen en met mensen die zich machteloos voelden en daarom wegkeken. Onze oproep is niet gericht tot de Aalstenaars – zij kiezen zelf hoe zij zich aan de wereld willen tonen en hoe zij het recht op lachen ‘met (bijna) alles’ willen opeisen. Onze oproep is aan de nationale en internationale pers. Als deze de berichtgeving verzorgen over Aalst Carnaval 2020, dan willen wij erop aandringen om bij de beschrijving van de verdere polarisatie die eventueel opgezocht wordt met nieuwe anti-Joodse karikaturen, daarvan geen beelden te laten zien of deze beelden steeds te vergezellen van een beschrijving van de historische achtergrond en betekenis ervan.

Dus geen pleidooi voor censuur maar een oproep – voorbij sensatie, populisme en polarisatie – tot zorgvuldigheid, historische gevoeligheid en inzicht. In de ontwikkeling van het antisemitisme speelt immers het beeld een bijzonder belangrijke rol. Er is vandaag (terecht) een grote aandacht gegroeid rondom beeldvorming van vele (minderheids)groepen in onze samenleving. Die aandacht lijkt ons zeker aan de orde inzake beeldvorming rond Joodse mensen, in onze moeilijke maatschappelijke context, waarin rechts-extremisme, antisemitisme en Holocaust-ontkenning langs alle kanten opnieuw de kop opsteken en een broze samenleving bedreigen die moeizaam is opgebouwd op de assen van de crematoria van Auschwitz.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234