Maandag 18/10/2021

Messcherpe satire van James Frey over Los Angeles

In Stralend heldere ochtend, James Freys nieuwe roman, wordt LA onthuld als een hongerige, destructieve sirene. Frey laveert gevat tussen satire, lofzang, documentaire en noodlotsdrama.

Door Karen Embrechts

Volgens James Frey (°1970) wordt de schrijver betaald om het publiek voor de gek te houden. Toen in 2003 Freys vermeende autobiografie A Million Pieces verscheen, bleek al snel dat hij een man van zijn woord was. Hele passages over zijn drugsverslaving bleken later verzonnen te zijn en literair Amerika was not amused. Frey reageerde prompt. In Bericht aan de lezer lichtte hij zijn persoonlijke esthetica als volgt toe: elk goed verhaal had behoefte aan overdrijving, aan "eb en vloed", aan "dramatische bogen", aan "spanning". Elk goed boek was subjectief en alles behalve de waarheid.

In Stralend heldere ochtend borduurt Frey met zichtbaar plezier verder op de grensvervaging tussen fictie en non-fictie. Freys 'biografie' van LA is eclectisch, gefragmenteerd, episodisch. Schijnbaar tegengestelde genres en stijlen wisselen elkaar in ijl tempo af: geschiedschrijving, literatuur, encyclopedie, filmscenario, docudrama. Structureel kiest Frey voor het mozaïekverhaal. De ruggengraat van de roman wordt gevormd door vier hoofdverhaallijnen en een dozijn hoofdpersonages afkomstig uit alle geledingen van de Amerikaanse samenleving. Rond deze sterkhouders circuleren nog eens (letterlijk) talloze andere verhalen en randpersonages. Genologische verwachtingen worden niet ingelost. Anders dan bij Robert Altman en Quentin Tarantino, zijn filmische voorgangers, snijden Freys verhalen elkaar nooit. Freys personages worden uitsluitend verbonden door de lokroep van LA en de Californische droom als herhalingsproces: "Ik zie de mensen die hier wonen tien, twaalf, op een dag vijftien, twintig, vijfentwintig miljoen zwarte blanke gele en bruine apart en samen met liefde met haat ze moorden ze mengen (...) ze zijn allemaal hier en elke dag meer, ze verspreiden zich hopen zich op komen samen verdringen elkaar verpletteren elkaar er zijn er elke dag meer."

Freys helden zijn antihelden: een tot de kast veroordeelde filmster ("Amberton Parker. Symbool van waarheid en gerechtigheid... Amberton Parker. In het openbare leven heteroseksueel. In het persoonlijke leven homoseksueel"), een aan chablis verslingerde toiletbewoner, een verliefd tienerstel uit Ohio op zoek naar een tweede kans. Columbus achterna, volgen ze "het licht van de zon". De eindbestemming is Los Angeles: veelvraat, hypnotiseur, muze. 'Geslaagd' of niet, Freys protagonisten blijven meestal gevangen in een vicieuze cirkel van routine en herhaling. Ze proberen "telkens en telkens en telkens opnieuw". Meestal tevergeefs.

Frey levert met Stralend heldere ochtend een waar huzarenstukje af: een messcherpe, tegelijk ambivalente satire, waar sarcasme en empathie hand in hand gaan. Freys LA is antropomorf en meervoudig: een uitdijend, zichzelf vermenigvuldigend organisme, district na district, wijk na wijk. LA vandaag wordt meesterlijk gevat in een inventief, snedig, vitaal, ritmisch proza. Freys interpunctie is minimaal, waardoor het proza nog meer versnelt. De 'historische' stukjes over LA, vaak maar enkele zinnen lang, zijn dan weer kurkdroog, niet altijd even relevant en zowat halverwege de roman zo nu en dan een doorn in het oog.

De eindbalans: Frey manifesteert zich als een van de originelere stemmen van de jonge Amerikaanse schrijversgeneratie. Scherpzinnig, gedurfd en onvervalst subjectief.

James Frey

Stralend heldere ochtend

Oorspronkelijke titel: Bright Shiny Morning, Vertaald door Mario Molegraaf

Prometheus, Amsterdam, 443 p., 24,90 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234