Maandag 18/11/2019

Merkel wankelt (nog)niet

Na een reeks kleinere aanslagen deze zomer is Duitsland voor het eerst echt zwaar getroffen. Hoewel haar vluchtelingenbeleid wordt bekritiseerd, lijkt bondskanselier Angela Merkel niet meteen in een benarde positie te zitten.

"Wanneer slaat de Duitse rechtsstaat terug? Wanneer houdt deze vervloekte huichelarij eindelijk op? Het zijn Merkels doden!" Het nieuws van het drama op de Berlijnse kerstmarkt was zich maandagavond nog volop aan het verspreiden toen de leider van het extreemrechtse AfD in Noordrijn-Westfalen, Marcus Pretzell, op Twitter met een fameuze slag onder de gordel uitpakte. Geert Wilders en Nigel Farage pikten er gretig op in. De Nederlandse PVV-leider tweette een foto van Merkel met bebloede handen en bloedspatten op het gezicht. Europees Parlementslid en brexiteer Farage vond het nieuws van de aanslag dan weer niet verrassend. "Zulke gebeurtenissen zullen de erfenis van Merkel zijn."

Gisterochtend volgde, veel beschaafder wel, Merkels eeuwige kwelgeest uit eigen rangen: de Beierse CSU-voorman Horst Seehofer liet weten dat Duitsland het de slachtoffers van de aanslag verplicht is zijn migrantenbeleid te herzien. Het zijn aanvallen uit verwachte hoek. Net zoals de relschoppers op sociale media, die hoopten op een snel ontslag van de bondskanselier, erbij horen. Daarbuiten bleef het opvallend rustig. Geen vingers druk op zoek naar een schuldige om aan te wijzen. Geen politici die elkaar verdringen voor de camera's en zich verliezen in een opbod van statements.

Het zou nochtans niet eens zo gek zijn geweest, enkele maanden voor de verkiezingen. Merkel mag haar vluchtelingenpolitiek de afgelopen maanden dan wel hebben verstrengd door onder meer afgewezen asielzoekers sneller terug te sturen naar het land van herkomst en meer landen toe te voegen aan de lijst van veilige landen, ze blijft hét gezicht van de Duitse Willkommenskultur. Zij is degene die met haar 'Wir schaffen das' de poorten van Europa virtueel openzette, degene die vurige bepleitte dat iedereen een veilige thuis verdient. Niet voor niets bestempelde ze de mogelijkheid dat de dader een asielzoeker is gisteren als "weerzinwekkend".

Laat dat alles geen krassen achter op haar blazoen? Zeker wel. Richt het blijvende schade aan? "Het kan nog alle kanten uit", geeft Duitsland-kenner Dirk Rochtus (KU Leuven) aan. "Stel dat er nog aanslagen volgen. Of dat die beeldvorming op sociale media blijft hangen. Dan zou het kunnen dat Merkel de gevolgen zal ondervinden. Maar het kan ook de andere kant uitgaan. Als ze zich een sterke en vastberaden leider toont, kan dat ook een grote aantrekkingskracht uitoefenen."

Met haar speech gisterochtend deed Merkel alvast een poging in die richting. "Miljoenen mensen vragen zich af hoe we ermee kunnen leven dat mensen de dood in zijn gejaagd op een kerstmarkt, waar we het leven vieren", sprak ze de Duitse bevolking toe. "Een eenvoudig antwoord heb ik niet. Ik weet alleen: we kunnen en willen er niet mee leven dat angst ons verlamt. We zullen de kracht vinden voor het leven zoals we dat in Duitsland willen leiden: vrij, samen en open." Voormalig buitenlandjournalist van deze krant Frank Schlömer is ervan overtuigd dat ze daarmee zal scoren. Volgens hem is het klinkklaar: "Merkel zal het schaffen. Omdat ze een sterke politica is, die ook nog eens door een groot deel van de Duitse bevolking wordt gesteund."

Rust en regelmaat

Ze moeten met de nodige voorzichtigheid worden benaderd, maar de tendens in de peilingen lijkt dat te bevestigen. Begin dit jaar zat Merkel - voor haar doen - op een bodemkoers in allerhande rondvragen. Maar sinds de brexit en de reeks kleinere aanslagen in Duitsland deze zomer is er een opvallende tendens: haar populariteit stijgt weer fors. Na haar aankondiging vorige maand dat ze zich volgend jaar kandidaat zal stellen voor een vierde ambtstermijn, nam het vertrouwen alleen maar toe. Hanco Jürgens van het Duitsland Instituut Amsterdam ziet een goede verklaring. "Duitsers hebben een grote behoefte aan rust, regelmaat en vertrouwen. De Duitse kiezer heeft geen behoefte aan gekke experimenten à la AfD. Daar zit dat oorlogsverleden ongetwijfeld voor iets tussen."

Maar er is nog een andere reden waarom Merkel, in tegenstelling tot haar Franse collega François Hollande, niet door vriend en vijand met pek en veren wordt besmeurd, meent Jürgens. "In Duitsland leeft heel sterk het gevoel dat hun stem een invloed heeft op wat er gebeurt in de wereld. En dat ze maar beter verstandig kiezen, dus. Want wie zal anders optornen tegen Donald Trump, nu in Frankrijk de vertwijfeling heeft toegeslagen en Groot-Brittannië volop in een brexit zit? Gewonnen spel heeft Merkel bij de verkiezingen zeker niet, daarvoor kan er nog te veel gebeuren, maar dit speelt op de achtergrond wel allemaal mee."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234