Zaterdag 10/04/2021

Duitse verkiezingen

Merkel IV, het laatste kunstje

CSU-voorzitter Horst Seehofer, bondskanselier Angela Merkel (CDU) en SPD-voorzitter Martin Schulz stellen het regeerakkoord voor. Beeld REUTERS
CSU-voorzitter Horst Seehofer, bondskanselier Angela Merkel (CDU) en SPD-voorzitter Martin Schulz stellen het regeerakkoord voor.Beeld REUTERS

Het vierde kabinet van Angela Merkel is weer een grote stap dichterbij. Vanmiddag zetten de onderhandelaars van de CDU/CSU en de SPD hun handtekeningen onder een regeerakkoord voor een nieuwe 'Grote Coalitie'.

De langste formatieperiode in de naoorlogse geschiedenis resulteert in een regeerakkoord met de langste naam: 'Een nieuw vertrekpunt voor Europa, een nieuwe dynamiek voor Duitsland en nieuwe cohesie voor ons land'.

Met zoveel nieuws lijkt het alsof CDU, CSU en SPD proberen te verdoezelen wat dit regeerakkoord onherroepelijk ook is: een voortzetting van de politiek van de afgelopen vier jaar, door drie partijen die stuk voor stuk de verkiezingen hebben verloren.

In het regeerakkoord zijn de uiteenlopende standpunten van de partijen nog duidelijk herkenbaar. Veel minder zichtbaar is de hand van Angela Merkel zelf, de vrouw die het in de komende kabinetsperiode kan schoppen tot langst regerende bondskanselier na 1949.

Maar haar lot is, nog steeds, in sociaaldemocratische handen. De ongeveer 460.000 leden van de SPD moeten immers met het regeerakkoord instemmen. Dat zal per brief gebeuren, tussen 20 februari en 3 maart. Op 4 maart maakt de partij de uitslag bekend.

Vanwege die stemming waren de sociaaldemocraten erop gebrand tijdens de onderhandelingen zoveel mogelijk scalpen te verzamelen.

Daar zijn ze in geslaagd. De SPD krijgt evenveel ministeries als de CDU, inclusief drie 'zware' posten: Buitenlandse Zaken, Arbeid en Sociale Zaken en het ministerie van Financiën, de afgelopen acht jaar het territorium van Wolfgang Schäuble.

Martin Schulz, de man die in september zwoer nooit aan de zijde van Merkel te zullen regeren, wordt haar minister van Buitenlandse Zaken. Maar de invloedrijkste SPD'er in het nieuwe kabinet heet Olaf Scholz. De toekomstig minister van Financiën en vicekanselier is nu nog burgemeester van Hamburg.

Met deze ministeries en de zwaarbevochten deals over betere lonen in de zorg, meer rechten voor werknemers en een doorstart voor de EU samen met Frankrijk, heeft de SPD goede voorwaarden geschapen om zichzelf binnen dit kabinet te profileren.

Heimat

Datzelfde geldt voor de Beierse CSU. Horst Seehofer wordt minister van Binnenlandse Zaken en krijgt daarmee zeggenschap over migratie en integratie, waar een rechtsere wind gaat waaien.

Zijn ministerie wil Seehofer omdopen tot het 'ministerie voor Binnenlandse Zaken, Woningbouw en Heimat'. Dat leidde tot grote consternatie bij de linkse oppositie, omdat het begrip 'heimat' vooral wordt gebruikt in een rechts-populistische context, waarin de heimat moet worden beschermd tegen immigranten.

"Krijgt iedere Duitser nu recht op een eigen herdershond", vroeg een grappenmaker zich op Twitter af. In werkelijkheid is het nog onduidelijk wat de inhoud van de heimatportefeuille zal zijn.

Voor Merkels eigen partij blijven Binnenlandse Zaken, Defensie en Onderwijs over als belangrijkste ministeries. De reacties vanuit de CDU varieerden dan ook van beteuterd tot ronduit verbolgen. Dat het ministerie van Financiën door een sociaaldemocraat zal worden bestierd, voelt voor de christendemocraten als het verlies van een politieke kolonie.

Een anoniem lid van het partijbestuur zei tegen de Süddeutsche Zeitung dat hij "met gebalde vuist in de broekzak" naar de presentatie van het akkoord had staan kijken.

Ook de oppositiepartijen zien Merkel eensgezind als grote verliezer van deze formatie. FDP-politica Nicola Beer tweette dat Merkel blij mocht zijn dat de leden van haar partij niet over dit regeerakkoord hoefden te stemmen. AfD-voorman Alexander Gauland zei dat de CDU "zich uit angst voor de SPD ideologisch heeft afgeschaft".

Milde media

De Duitse media waren milder. Vooral op het gebied van digitalisering – vanaf 2022 wordt het recht op snel internet wettelijk verankerd – en onderwijs klinken de plannen veelbelovend, zo was de algemeen gedeelde mening. Voor onderwijs maakt de regering maar liefst 10 miljard euro vrij.

Het is een gedegen akkoord, schreef Die Zeit. Maar beantwoordt niet aan het "ook in Duitsland steeds sterker wordende verlangen naar radicale vernieuwing".

Uit de gelederen van de SPD was er vooral kritiek op het besluit van Martin Schulz om toch minister te worden. Maar dat was niet de enige aankondiging die hij vanmiddag deed. In dezelfde ademtocht waarin hij zijn ministerschap aankondigde, maakte hij ook bekend af te zullen zien van zijn partijvoorzitterschap.

Hij draagt het over aan Andrea Nahles, de fractievoorzitter in het parlement. Met die stap heeft Schulz zijn partij klaargemaakt voor de toekomst, zij het wellicht ten koste van zichzelf – want als de leden straks tegen het regeerakkoord stemmen, verdwijnt Martin Schulz door het afvoerputje van de partijgeschiedenis.

Ook Merkels positie als partijleider is nog meer verzwakt. Zal ze vier jaar aanblijven of er over twee jaar, na de Europese verkiezingen, tussenuit knijpen?

Nog geen enkele Duitse bondskanselier is erin geslaagd zijn eigen politieke einde te bepalen, de macht werd hen altijd ontnomen. Misschien is dat Merkels laatste doel: het ensceneren van haar verdwijning. Maar dan op zijn Merkels: geleidelijk.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234