Donderdag 01/12/2022

G20 Hamburg

Merkel is tevreden over G20 - bij gebrek aan beter

Bondskanselier Angela Merkel tijdens een persconferentie op de tweede dag van de G20-top in Hamburg. 
 Beeld ANP
Bondskanselier Angela Merkel tijdens een persconferentie op de tweede dag van de G20-top in Hamburg.Beeld ANP

Bij haar slotwoord van de G20 in Hamburg straalde gastvrouw Angela Merkel ingetogen tevredenheid uit. Het was de voldoening van iemand die had aangekondigd haar verjaardag niet te vieren maar desondanks een leuke avond beleefde omdat een paar trouwe vrienden met een fles wijn kwamen opdagen.

Sterre Lindhout

De top eindigde de zaterdagmiddag met een aantal compromissen - waaronder een zwaarbevochten akkoord over de vrijhandel - maar ook met de officiële bezegeling van een onenigheid. Donald Trump was zoals verwacht niet te vermurwen wat betreft zijn standpunt over het klimaatverdrag van Parijs. De VS ratificeren dat verdrag niet.

Los van de inhoud gaven ook de gebeurtenissen buiten de muren van het zwaarbewaakte beurscomplex reden tot ingetogenheid bij Merkel. Drie nachten op rij domineerden extreemlinkse activisten de Hamburgse binnenstad, stichtten ze brand, plunderden ze winkels en vielen ze politievoertuigen aan. Zeker 200 agenten raakten daarbij gewond, zo'n 150 relschoppers werden opgepakt. De schade voor winkeliers en omwonenden is aanzienlijk.

Merkel dankte namens alle deelnemende regeringsleiders de grote, en door het geweld gehavende, politiemacht. Zelfs Trump had er iets van mee gekregen. Hij dankte Merkel voor de goede organisatie.

"Compromissen zoeken, zonder onenigheden te willen verdoezelen", daartoe had Merkel de regeringsleiders vrijdag in haar openingsrede aangemoedigd. En precies dat is tijdens twee dagen vergaderen gebeurd.

Tevreden bij gebrek aan beter

In haar slotwoord leek ze het meest tevreden over het handelsakkoord - en met haar de Nederlandse premier Mark Rutte. Alle twintig de deelnemers spraken zich uit voor de vrijhandel en tegen het protectionisme. Én voor een regulerende functie van de instellingen die daarvoor in het leven zijn geroepen.

Eigenlijk was het handelsakkoord niet meer dan een bekrachtiging van een tot voor kort (lees: voor Trump) vanzelfsprekende status quo, die werd gevierd als een overwinning. Waarbij de rest van de Wereld de VS ook nog tegemoet kwam met de afspraak op korte termijn verder te praten over een oplossing voor de wereldwijde overproductie van staal.

Ook is er een akkoord bereikt over het project Compact with Africa, dat investeringen in het continent moet stimuleren. Dat is een succes voor Merkel, die de Afrika-politiek tot een van haar prioriteiten heeft verklaard, ook met het oog op het voorkomen van een nieuwe vluchtelingenstroom.

Maar het Europese plan voor VN-sancties tegen het smokkelen van vluchtelingen liep stuk op een nee van Rusland en China. Over terrorismebestrijding werd men het zoals verwacht wél eens: afgesproken werd door te gaan op de ingeslagen weg. Allemaal zijn het akkoorden om tevreden mee kunnen zijn, maar wel tevreden bij gebrek aan beter.

House of Cards-handdruk

Vooraf heerste bij andere Europese landen de vage hoop dat Merkel tijdens de top alle neuzen dezelfde kant op zou krijgen, zoals het een ware leider van het Vrije Westen betaamt. Dat lukte dus maar tot op bescheiden hoogte. Misschien is Duitsland er, ondanks de grote diplomatieke invloed die het de afgelopen jaren zichtbaar heeft uitgeoefend, gewoon niet machtig genoeg voor, als land met een klein leger, zonder kernwapens. Dat maakt Merkel in zekere zin ook tot een leider van het Vrije Westen, bij gebrek aan beter.

The Economist schreef voorafgaand aan de top een commentaar onder de kop: 'Merkel, kanselier van de G0.' Dat begrip is afkomstig van de Amerikaande politicoloog Ian Bremmer, bedoeld om een wereld aan te duiden waarin niet een land of een unie van landen in staat is de geopolitieke verhoudingen te sturen - een wereld waarin het politieke script dus onvoorspelbaarder is dan we lange tijd gewend waren.

In zo'n wereld winnen bilaterale ontmoetingen het al snel van vage multilaterale afspraken, ook dat was in Hamburg zichtbaar. De ontmoeting tussen de Russische president Vladimir Poetin en Trump was het symbolische hoogtepunt van de conferentie, vooral toen ze vooraf een handdruk uit de Netflix-serie House of Cards imiteerden.

Via de officiële kanalen kwam weinig naar buiten over het gesprek. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov, die naast Poetin zat, deed na afloop zijn best om het pijnlijkste onderwerp tot handzame proporties terug te brengen: Poetin zou Trump ervan hebben overtuigd dat de Russen zich niet hebben bemoeid met de Amerikaanse verkiezingen. "Dat is alles."

Volgens The New York Times, die zich baseerde op uitlatingen van Lavrovs ook aanwezige Amerikaanse collega Rex Tillerson, begon Trump het gesprek met een ondiplomatiek: "Ik wil dit uit de weg ruimen: heb je het gedaan?" Daarna zou hij Poetin 45 van de 135 minuten hebben doorgezaagd over de vermeende Russische interventie. Poetin zou op luide toon om bewijs hebben gevraagd.

Ivanka aan tafel

Ook Trump en Theresa May spraken uitgebreid. Zij beloofden elkaar een handelsakkoord dat ingaat zodra de Brexit in 2019 is voltrokken. "A very, very powerful one", aldus Trump. In diezelfde geest sluit Duitsland waarschijnlijk binnenkort een omvangrijk akkoord met China.

Premier Rutte sprak Poetin na een concert in de Elbphilharmonie aan over de MH17. Hij heeft de Russische president laten weten dat Nederland de verdachten van de ramp wil laten vervolgen volgens Nederlands recht. Rutte wilde daarmee duidelijk maken dat het voor Nederland geen politieke zaak meer is.

Het Netflix-moment was niet de enige symbolische merkwaardigheid in de kantlijn. Zaterdagmiddag zat opeens Ivanka Trump in de plenaire vergadering toen haar vader naar een bilateraaltje moest dat hem belangrijker leek. Niet een plaatsvervangend medewerker, maar een familielid de honneurs laten waarnemen - zo maffioos ging het er in een 21ste-eeuwse conferentie van wereldleiders nog nooit aan toe.

Ivanka Trump begroet Merkel op de G20 in Hamburg Beeld Getty Images
Ivanka Trump begroet Merkel op de G20 in HamburgBeeld Getty Images

En er was de internet-meme van Merkel terwijl ze ongegeneerd roloogt naar Vladimir Poetin, die haar met veel handgebaren iets uit probeert te leggen. Wat, dat is op de opnames niet te verstaan. Het internet oordeelde eenduidig: Poetin was aan het 'mansplainen'.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234