Vrijdag 07/08/2020

Merkel is naast Rutte de enige regeringsleider die zich tijdens de eurocrisis kon handhaven

Steven Van Hecke is docent vergelijkende en Europese politiek aan de KU Leuven en de KU Leuven Kulak.

Opluchting alom in Brussel en andere EU-hoofdsteden toen zondagavond de eerste uitslagen binnenliepen. Angela Merkel haalde een krachttoer uit door zich na een makke campagne te verzekeren van een derde ambtstermijn. Ze won met glans het referendum over haar beleid, inclusief de aanpak van de eurocrisis, en is nu samen met de Nederlandse minister-president Mark Rutte de enige regeringsleider die zich tijdens de eurocrisis kon handhaven. Eenzelfde lot als Sarkozy, Zapatero, Berlusconi en vele andere ex-collega's blijft haar dus bespaard.

Dát de Duitse verkiezingen voorbij waren, leek bij voorbaat belangrijker dan de uitslag. Niet dat de verdeling van stemmen en zetels er helemaal niet toe deed. Zo werd er met de nodige bezorgdheid uitgekeken naar het resultaat van Alternative für Deutschland (AfD), een nieuwe partij die pleitte voor een exit uit de eurozone. Maar in de aanloop naar de stembusslag werden zoveel dossiers on hold gezet dat het leek alsof Berlijn het nieuwe Brussel was (in plaats van omgekeerd). Bankenunie, steun aan Griekenland, Portugal en Slovenië ...: alles moest wachten tot na 22 september. Merkel en haar minister van Financiën Wolfgang Schäuble deden er alles aan om heikelijke dossiers - versta: beslissingen die moeilijk verteerbaar zouden zijn voor het eigen kiespubliek - over de verkiezingsdatum te tillen.

Doordat de Duitse kiezers zich over het Europees beleid van kanselier Merkel en dus over de aanpak van de eurocrisis tout court konden uitspreken, leek het wel alsof afgelopen zondag de eerste ronde van de Europese verkiezingen van mei 2014 werd georganiseerd. Bovendien zal de nieuwe coalitie die aan de macht komt, bepalend zijn voor het financieel, economisch en sociaal beleid van de Unie. Immers, wie in Duitsland de scepter zwaait, speelt sowieso een eersterangsrol. En sinds de eurocrisis weten we dat in Berlijn de krijtlijnen worden uitgezet. Brussel en Parijs spelen slechts een tweederangsrol. Door zich uitdrukkelijk uit te spreken over de koers die Duitsland in Europa moet varen, hebben de Duitse kiezers met andere woorden de kaarten voor een laatste keer geschud vooraleer gans Europa naar de stembus trekt. Over precies acht maanden zal dan moeten blijken of de niet-Duitse burgers van de Unie voor een koerswijziging kiezen ofwel dat ook zij opteren voor een verderzetting van het huidige beleid onder leiding van de Duitse christendemocraten - die andere Union.

Veel hangt uiteraard af welke coalitie aan de macht komt in Berlijn. Een minderheidskabinet lijkt voorlopig geen optie; een samengaan met de groenen evenmin. Dus dreigen Merkel en haar sociaaldemocratische uitdager Peer Steinbrück tot elkaar veroordeeld. Zo'n Große Koalition zou op binnenlands vlak het eurobeleid van Merkel stabiliseren. Immers, de uittredende en door Merkel geprefereerde coalitiepartner, de liberale FDP, was ook de meest eurokritische partij. In cruciale stemmingen in de Bundestag was Merkel de afgelopen jaren dikwijls aangewezen op steun vanuit de SPD. Het lijkt dan niet meer dan logisch dat beide partijen nu ook formeel een coalitie smeden. Maar vooral op buitenlands vlak is het uitkijken naar de gevolgen. Onder invloed van de sociaaldemocraten zullen wellicht de uitgangspunten van het Duitse eurobeleid niet wijzigen - ondanks de ijdele hoop van velen in het linkse kamp - maar mogelijks wel de teneur waarmee de zuiderse lidstaten de levieten worden gelezen, de klemtoon die op innovatie, investeringen en competitiviteit wordt gelegd en het terug in balans brengen van austerity (besparen) en solidariteit.

En zo'n alliantie van christen- en sociaaldemocraten is ook niet zonder belang als na de Europese verkiezingen een aantal topbenoemingen hun beslag moeten krijgen (de derde ronde van de Europese verkiezingen). Want als de SPD geen deel zou uitmaken van de coalitie in Berlijn, lijkt het zeer onwaarschijnlijk dat Merkel een Duitse sociaaldemocraat zou voordragen om lid te worden van de Europese Commissie. Daarmee is niet gezegd dat huidig Parlementsvoorzitter Martin Schulz ook meteen voorzitter van die Commissie zal worden - de Europese socialisten zullen hem begin 2014 als hun kandidaat voordragen -, maar zijn kansen voor een interessante portefeuille zijn sinds zondag ongetwijfeld gestegen.

Zo'n verbond van CDU-CSU en SPD zal mogelijks ook de twee grootste politieke families in het Europees Parlement dichter bij elkaar brengen. Dat is niet onbelangrijk aangezien waarnemers verwachten dat vooral de extremen ter linker- en ter rechterzijde - beiden eurosceptisch - garen zullen spinnen uit de crisis. Straatsburg verwacht zich allesbehalve een ruk naar het centrum - het tegendeel van de Duitse uitslag. En dus ook hier is de kans groot dat, tot spijt van wie het benijd, de Duitsers afgelopen zondag de bakens al hebben uitgezet.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234