Woensdag 01/04/2020

Duits regeerakkoord

Merkel heeft nog werk: morgen deadline voor Duits regeerakkoord, maar vaagheid heerst

Angela Merkel.Beeld EPA

Al zes weken onderhandelen in Berlijn drie partijen over een regeerakkoord: de CDU/CSU, de FDP en de Groenen. De combinatie van partijkleuren lijkt op de Jamaicaanse vlag, maar voorlopig hangen er vooral wolken boven de paradijselijke stranden.

Vrijdagochtend zou er een blauwdruk moeten liggen van de plannen van de nieuwe Duitse regering, de eerste sinds 1949 die uit meer dan twee partijen bestaat. De deadline van vrijdagochtend is gekozen omdat de CDU en de Groenen zo’n blauwdruk moeten voorleggen voor er voort kan worden onderhandeld. Het CDU-bestuur komt dit weekend bijeen, de Groenen hebben volgende week hun partijcongres. Maar het is de vraag of die blauwdruk er dan is.

De onderhandelingen zitten zo vast dat Groenen-voorvrouw Katrin Göring-Eckardt vorig weekend in de
Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung waarschuwde dat men deze onwaarschijnlijke coalitie niet in een enkele 'nacht van de lange messen' kan optuigen. Ze bedoelde dat mogelijk meer tijd nodig is voor de onderhandelingen. Maar historisch gezien is de vergelijking tussen deze formatie en de gewelddadige zuivering binnen de top van Hitlers NSDAP in 1934 ongelukkig – wat niet verhinderde dat de Duitse media de benaming gretig overnamen.

De lijst conflicten die de partijen de komende nacht moeten beslechten, is lang. De belangrijkste knelpunten zijn migratie, klimaat, veiligheid en verkeer. Maar op het gebied van onderwijs (meer geld), het versterken van de rechtsstaat (meer banen bij politie en justitie) en Europa-politiek schijnen ze er goed uit te komen. Bovendien falen formaties in Duitsland zelden en is 'Jamaica' de enige mogelijke coalitie, omdat de SPD niet wil regeren en geen van de partijen aan de onderhandelingstafel wil samenwerken met de rechts-nationalistische AfD.

Knock-out regeren

Waar een wil is, is een weg – als deze platitude ergens geldt, dan in de politiek. Het probleem is dat die wil er in de gelederen van de drie kleine partijen niet zonder meer is. Het idee van een coalitie met Merkel, berucht om het knock-out regeren van coalitiepartners, jaagt ook angst aan.

In de eerste plaats bij de Beierse zusterpartij CSU. Die scoorde bij de verkiezingen historisch slecht, een afstraffing voor Merkels 'linkse' politiek. De CSU vreest dat het verval volgend jaar bij de Beierse deelstaatverkiezingen doorzet. Dat maakt de formatie nog gecompliceerder, omdat er in de praktijk niet drie, maar vier partijen om de tafel zitten. Vooral CSU-onderhandelaar Alexander Dobrindt, aftredend minister van Verkeer, blinkt uit in destructief gedrag. Zodra er een microfoon in zijn blikveld verschijnt, begint hij te foeteren op de Groenen en hun 'onzinnige ideeën'.

Ook binnen de FDP ligt regeren gevoelig, los van de inhoud van een eventueel regeerakkoord. Na vier jaar afwezigheid in de landelijke politiek hadden de liberalen liever in de oppositie gezeten om daar aan te sterken en jong politiek talent op te leiden. Daarom flirtte voorzitter Christian Lindner vorige week met de mogelijkheid van nieuwe verkiezingen. "Wij zijn daar niet bang voor", zei hij.

De Groenen willen wel graag regeren, maar ten koste waarvan? Die vraag wordt steeds relevanter, nu blijkt dat de partij in de meeste probleemdossiers alleen tegenover de andere drie staat.

Ook de CDU wil regeren, omdat ze weet dat er geen alternatief is. Als de onderhandelingen stuklopen, zal dat vrijwel zeker een abrupt einde van het tijdperk-Merkel betekenen. En wat dan? En vooral: wie dan? Wie volgt Merkel op? Daarvoor lijkt de partij geen scenario paraat te hebben.

En Merkel zelf? Die zwijgt en glimlacht elke dag weer minzaam voor ze de deur naar de onderhandelingsruimte dichttrekt.

DE VIER TWISTAPPELS

Migratie

De vluchtelingenkwestie gold bij voorbaat als het grootste twistpunt tussen de beoogde coalitiegenoten, en die inschatting klopt. Vaak is het drie tegen een: CSU, CDU en FDP tegen de Groenen. Die beloofden zich in hun campagne sterk te maken voor het recht op gezinshereniging. CDU en FDP willen die tot een minimum beperken: alleen bij financiële zelfredzaamheid en goed gedrag. FDP-voorman Lindner beklemtoonde woensdag nog dat zijn partij de Groenen niet tegemoetkomt. De CDU en CSU gaan zelfs nog een stap verder en willen via de achterdeur de beruchte 'bovengrens' voor het aantal vluchtelingen invoeren. Een 'richtwaarde', noemen ze het, waarvan de hoogte nog niet vaststaat. Voor de Groenen is het idee onverteerbaar. Aan het grondrecht op asiel willen zij niet tornen.

Klimaat en energie

De strijd gaat over kolencentrales, om precies te zijn over de vraag hoeveel er daarvan dicht moeten om de klimaatdoelen van 2020 te halen. Volgens een in opdracht van het ministerie voor Milieu uitgevoerd onderzoek moet de uitstoot van koolstofdioxide voor die tijd met 100 miljoen ton verminderen. De Groenen willen dat doel bereiken door van de 148 Duitse kolencentrales de twintig meest vervuilende te sluiten. De andere partijen vinden dat te veel en te vlug. Het ministerie adviseert een compromis: tien centrales meteen sluiten, de rest gefaseerd. Daarmee tekent zich wellicht bescheiden winst voor de Groenen af: bij de CDU wordt voor het eerst serieus over een einde aan het kolentijdperk nagedacht. Dat was tot voor kort ondenkbaar.

Verkeer

Op het eerste gezicht geen breekpunt voor coalitieonderhandelingen, maar in de heimat van de verbrandingsmotor ligt dat anders. De Groenen hadden duidelijke eisen op tafel gelegd: een deadline voor het einde van het rijden op benzine of diesel, een concreet jaartal. Inmiddels is de eis minder hard. De verbrandingsmotor moet nog steeds verdwijnen, maar een harde deadline hoeft (nog) niet. En ook de eis voor een extra belasting op diesel hebben onderhandelaars Özdemir en Göring-Eckhardt naar verluidt al afgezwakt. Maar dat is voor verkeersminister Dobrindt (CSU) nog niet genoeg. Hij zei dinsdagavond nog maar eens dat de 'lijst van eisen' van de Groenen wat zijn partij betreft 'niet vervulbaar' is.

Veiligheid

Meer politieagenten en een nieuw centrum voor terreurbestrijding, daarover zijn de partijen het eens. Maar op de meeste andere veiligheidsdossiers zitten de onderhandelingen muurvast. Deze week laaide een conflict op over de opslag van data. Voor de CDU en CSU staat vast dat de massale en langdurige opslag van telefoongesprekken, sms- en WhatsApp-verkeer door inlichtingendiensten een noodzakelijke maatregel is in de strijd tegen terroristische aanslagen. Volgens de Groenen en de FDP is het in de eerste plaats een inbreuk op de privacy van de burgers. Voorts willen de Groenen het plan van het Duitse leger om 'gevechtsdrones' aan te schaffen dwarsbomen en de wapenexport naar crisisregio's aan banden leggen. Die eisen stuiten vooral bij de CDU en CSU op weerzin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234