Zondag 16/06/2019

Wetenschap

Merkel en co. stap dichter bij kernfusie

Bondskanselier Angela Merkel, doctor in de fysica, mocht op de startknop duwen. Beeld © afp

Duitsland boekt vooruitgang met kernfusie. Dat is de heilige graal van de fysica, die het potentieel heeft om oneindig veel energie op te wekken. Voor iedereen, voor altijd. Een belangrijk 'stapje', maar we zijn er nog lang niet.

Voor u en voor mij mag het dan een druilerige winterweek zijn, in Greifswald, een stad in het verre noordoosten van Duitsland, beleven wetenschappers de tijd van hun leven. Na negen jaar bouwen en miljoenen investeren zijn ze erin geslaagd hun kernfusiereactor aan de praat te krijgen.

Bondskanselier Angela Merkel, zelf afgestudeerd als doctor in de fysica, was erbij voor het plechtige moment. Zij mocht op de startknop duwen, waarna de reactor 'W7-X' voor een kwart seconde waterstofgas verhitte tot 80 miljoen graden, wat in wetenschapstaal plasma heet, en half zo warm is als de zon.

Want daar komt kernfusie eigenlijk op neer: je moet een kleine zon nabouwen in een labo. Wanneer twee atoomdeeltjes samensmelten in het extreem hete plasma, dan komt een enorme hoeveelheid energie vrij. De samenvoeging van een kilo waterstof komt overeen met de verbranding van 20.000 ton steenkool.

Als wetenschappers in staat zouden zijn om kernfusie te maken, dan zou dit snel het einde betekenen van fossiele brandstoffen. Kernfusie kan zo gigantisch veel energie opwekken dat niemand nog nood heeft aan olie, gas of steenkool. Wat het meteen een wonderoplossing maakt voor de klimaatproblemen.

Bovendien is kernfusie veiliger dan onze huidige kerncentrales - die energie opwekken door atomen te splitsen. Er blijft geen langlevend radioactief afval achter. En omdat er steeds meer met een paar microscopisch kleine atoomdeeltjes wordt gewerkt, kan het nooit tot een nucleaire meltdown komen.

Maar helaas, voorlopig is het wachten op een echte doorbraak. In Duitsland is men er in geslaagd om plasma even tot 80 miljoen graden te verhitten, maar het plasma moet nog een stuk warmer worden, minstens 100 miljoen graden, voordat atoomdeeltjes - die mekaar normaal afstoten - samensmelten.

Hier zit het probleem van kernfusie, waarover wetenschappers zich al decennia het hoofd breken. Voorlopig is niemand erin geslaagd het kolkende plasma lang genoeg onder controle te houden. De wetenschappers in Greifswald willen binnen de vier jaar aan een halfuur raken.

Geld geroken

"Het plasma bedwingen is een moeilijke opdracht. Toch ben ik ervan overtuigd dat het kan", zegt Vincent Massaut, die het onderzoek naar kernfusie leidt in het Belgische nucleaire studiecentrum SCK in Mol.

Kernfusie uitvoeren en daadwerkelijk stroom opwekken zal niet gebeuren in Greifswald. De reactor W7-X (met een diameter van 15 meter) moet vooral nieuwe proefresultaten aanleveren voor zijn opvolgers. Door zijn 'gedraaide donutvorm' kan de W7-X het plasma normaal gezien makkelijk in bedwang houden.

Over de hele wereld zijn momenteel kernfusiereactoren in aanbouw of klaar. De meerderheid wordt ontworpen door universiteiten of onderzoekscentra. Maar ook multinationals en start-ups werpen zich erop. In de VS heeft het defensieconcern Lockheed Martin geld geroken en er een afdeling rond opgezet.

Het project waarvan we misschien het meest mogen verwachten, is de ITER (International Thermonuclear Experimental Reactor) in Frankrijk. Een concern gevormd door een hele reeks westerse landen, waaronder België, werkt er aan een kernfusiereactor van 2 miljard euro. Tegen 2027 zou hij klaar moeten zijn.

Eens ITER klaar is, kan het volgens Massaut snel gaan. Hij verwacht de eerste doorbraken tegen 2030. "Realistisch gezien zullen gezinnen en bedrijven tegen 2050 stroom krijgen dankzij kernfusie." Al blijft voorzichtigheid geboden. Fysici maken niet voor niets graag de grap: 'Kernfusie is zeker voor binnen dertig jaar - zoals we altijd al hebben gezegd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden