Dinsdag 19/01/2021

Portret

Merkel de baas, Hollande de sukkel. Of niet?

De Franse president François HollandeBeeld REUTERS

Het beeld in de media is steeds: Merkel is de baas, Hollande is een sukkel. Toch krijgt hij vaak zijn zin, of het nu gaat om de euro of de Syrië-oorlog.

Altijd maar weer die foto's. Achter op de scooter van zijn lijfwacht op weg naar zijn minnares. Misgrijpen bij het handen schudden (de Schallmaier-index). Een toespraak houden in de stromende regen, met een beslagen bril, waardoor hij niet oogt als een president maar als een Sjef van Oekel-achtige stripfiguur.

Toen François Hollande nog eerste secretaris van de Parti Socialiste was, mocht hij graag op zijn driewielige scooter door Parijs rijden. De entourage van zijn rivaal Dominique Strauss-Kahn sprak minachtend over 'de pizzakoerier'. De latere minister Arnaud Montebourg bedacht de bijnaam 'Flanby', naar het weke puddinkje uit de supermarkt. François Hollande heeft altijd een ima-goprobleem gehad. Hij is een warme, geestige man, zeggen mensen die hem kennen. En petit comité komt hij goed tot zijn recht, maar en plein public maakt hij een onhandige indruk.

En toch is Hollande niet zo'n slechte politicus als de beeldvorming doet vermoeden. Hij is de president die vliegtuigen naar Syrië stuurt en samen met Angela Merkel het voortouw neemt in de Europese migrantencrisis. Hij zond Franse troepen naar Mali en de Centraal-Afrikaanse Republiek, bemiddelde in de Oekraïne en stelde Frankrijk extra eisen in de atoomdeal met Iran.

Hollande en de Duitse Bondskanselier Angela MerkelBeeld AP

Grexit

In de Griekse crisis speelde hij een cruciale rol, door zijn bemoeienis zou het noodlijdende land voor de Eurozone zijn behouden. Fransen zagen het tegenhouden van een Grexit als een overwinning voor Hollande, al kon de president niet voorkomen dat de Grieken een loodzwaar, volgens velen zelfs vernederend hervormingspakket kregen opgelegd. 'Er was in Duitsland een sterke druk om tot een Grexit te komen. Ik heb die oplossing geweigerd', aldus Hollande na de eurotop.

'Het lijkt alsof Frankrijk twee presidenten heeft', zei tv-journalist David Pujadas op 14 juli in een interview met Hollande. 'Een binnenlandse die er niet in slaagt het vertrouwen te herstellen en een internationale die initiatieven neemt, die zaken afdwingt.'

De succesvolle buitenlandse Hollande bouwt op zijn relatie met Angela Merkel. Aanhaken bij Duitsland is van levensbelang voor de president. Voor het Franse prestige zou het rampzalig zijn als de Duitsers de Fransen zouden afdanken als een land dat niet langer relevant is. Maar Merkel heeft Hollande óók nodig.

De verhouding tussen de twee was aanvankelijk stijf en ongemakkelijk. 'Tegenover Angela Merkel was hij net een kleine jongen', zeiden mensen uit zijn omgeving. De aanslagen van januari waren een keerpunt. Merkel liep mee in de Republikeinse Mars door Parijs. Foto's toonden hoe ze haar hoofd even liet rusten op de schouder van Hollande. Amper een maand later troostte de president de bondskanselier nadat een toestel van Germanwings was neergestort in de Franse Alpen. 'Het is een goed gevoel dat wij op dit moeilijke uur dicht en vriendschappelijk bij elkaar staan', zei Merkel. 'Dat is doorleefde Frans-Duitse vriendschap.'

Migrantencrisis

Het machtigste land van Europa wil vooral niet overkomen als de natie die anderen haar dictaat oplegt. In de migrantencrisis blijkt hoezeer de geest van de Tweede Wereldoorlog nog springlevend is. Niet alleen vanwege het enthousiasme waarmee veel Duitsers de vluchtelingen omhelzen om te laten zien dat ze het donkere Duitsland achter zich hebben gelaten, maar ook in de harde taal van de tegenstanders. Marine Le Pen suggereerde dat Europa weer onder het Germaanse juk door moet, nu Duitsland zijn migranten aan de rest van het continent opdringt, een sentiment dat in Oost-Europa wordt gedeeld.

In het voorjaar wilde François Hollande weinig weten van een gastvrije opvang van vluchtelingen, laat staan van quota. In Parijs domineerde de angst om het Front National in de kaart te spelen. Dat veranderde door de drama's op de Middellandse Zee, de druk van de socialistische partij en de vastbesloten koers van Merkel. Hollande besloot haar te steunen in haar streven om vluchtelingen over Europa te verdelen. De publicatie van het verdronken jongetje Alan was hét moment om deze plannen openbaar te maken.

Merkel en Hollande na de Germanwings-crashBeeld REUTERS

Speelruimte

De migrantencrisis is een goed voorbeeld van de manier waarop Frankrijk Duitsland een onmisbare legitimatie verschaft. Die steun geeft Frankrijk een speelruimte die het handig weet te gebruiken: een soepeler omgang met het begrotingstekort, een offensief monetair beleid van de ECB, een veto op de Grexit. Zo heeft Hollande toch aardig wat binnengehaald. 'Waarom vergeeft mevrouw Merkel Frankrijk wat zij niet aan Griekenland, Spanje of Portugal vergeeft? Omdat het Frankrijk is!', zei Hollande hier zelf over tegen Françoise Fressoz, politiek columnist van Le Monde.

Frankrijk is het vijgenblad van Duitsland, schreef de Frankfurter Allgemeine Zeitung. De Franse steun is niet alleen een wapen tegen de angst voor een Duitse hegemonie bij andere Europese landen, maar ook tegen de twijfels die de Duitsers zelf over hun dominante rol koesteren. Want uiteindelijk is Duitsland natuurlijk de baas. Zoals Fressoz schrijft: 'Mutter Merkel kan best verzoenend zijn, maar komt uiteindelijk als overwinnaar uit de strijd.'

Hollande heeft verlossing gevonden in de buitenlandse politiek, net als zijn voorgangers Chirac en Sarkozy. In de internationale arena staat zijn kompas scherper afgesteld. Daar staat hem één ding voor ogen: de grandeur van Frankrijk, een groot land dat, zoals hij zo vaak zegt, 'zijn rang moet behouden'. Hij spreekt graag over Frankrijk als de vijfde economie ter wereld, een van de weinige landen die in staat zijn om militair toe te slaan. Als je door de weelderig gedecoreerde Parijse machtspaleizen loopt, zou je bijna gaan denken dat er niets aan de hand is. Maar achter alle bluf beseft Hollande heel goed dat Frankrijk enorm aan prestige heeft ingeboet door zijn zwakke economische prestaties. Daar-om klampt Frankrijk zich vast aan zijn 'rang' en aan zijn verhouding met Duitsland.

Nu hoopt hij zijn buitenlandse wapenfeiten in Frankrijk te kapitaliseren. Hij staat er een stuk beter voor dan een jaar geleden. Hollande 'is een rubber balletje dat altijd terugveert', zei zijn tegenstander Nicolas Sarkozy al.

Volhouden

Hollande is vaak vernederd, verslagen, bespot. Incasseren en volhouden kan hij als geen ander. Als jonge politicus probeerde hij in de jaren tachtig een zetel in de Assemblée Nationale te veroveren in het departement Corrèze. 'Hij bezocht de meest afgelegen dorpen, schudde handen, interesseerde zich voor elke familie, met die bonhomie die je de indruk geeft dat hij altijd je vriend is geweest', zei zijn toenmalige campagneleider. Na vijf jaar buffelen was de opbrengst gering: een zetel in de gemeenteraad van Ussel, een stadje van tienduizend inwoners. De socialisten boden hem een makkelijker te winnen zetel in het Noorden aan, maar Hollande zette door. Na zeven jaar, in 1988, werd hij gekozen in de Assemblée Nationale.

Ook als president lijkt hij zich voorzichtig te revancheren. Hij heeft aan statuur gewonnen, schrijft Françoise Fressoz in haar vorige week verschenen boek Le stage est fini, 'de stage is afgelopen'. In zijn eerste twee jaar heeft Hollande vooral geoefend, schrijft ze. De amateur Hollande, een socialistische partijtijger die nog nooit minister of bestuurder was geweest, zocht aarzelend en stuntelend zijn weg in het hoogste ambt van Frankrijk. Die periode is voorbij, aldus Fressoz: 'Na drie jaar vraagt niemand zich meer af of Hollande zijn functie wel belichaamt. Hij is president geworden. Maar wat een gevecht is het geweest!' De ommekeer kwam op een dieptepunt in de Franse geschiedenis: de aanslagen van januari. In de Charlie Hebdo-crisis reageerde Hollande voorbeeldig, in een perfect evenwicht tussen waardigheid en emotie.

Geslepen tacticus

Toch blijft hij impopulair. Slechts 24 procent van de Fransen heeft vertrouwen in hem. Dat is een stuk beter dan het dieptepunt van 13 procent, maar nog steeds een lage score. Hij is een voorzichtig man, een geslepen tacticus die tussen de partijen door laveert om iedereen te vriend te houden. Die geesteshouding is ongeschikt voor een land dat al twintig jaar stagneert en om ingrijpende maatregelen vraagt. 'Hollande is als een scooteraar die overal doorheen glipt. Het probleem is dat hij alleen rondjes blijft draaien op de Place de la Concorde', oordeelde zijn oude rivaal Dominique Strauss-Kahn.

Maar Frankrijk is een moeilijk land. De Fransen verwachten dat hun president een monarch is die gezag uitstraalt. Maar zodra hij een harde beslissing neemt, gooien ze de boel plat, kieperen ze de vis over de straat of steken ze tolpoorten in brand. Hollande durft la rue niet te trotseren en probeert zijn gezag te versterken via het buitenland.

Daarin schuilt ook een gevaar. Het buitenland kan als een boemerang op het binnenland terugslaan. Hollande neemt, net als Merkel, een enorm electoraal risico met zijn plan voor een ruimhartig vluchtelingenbeleid. Frankrijk is een land dat zich ernstig zorgen maakt over zijn identiteit, waar zwaarbewapende militairen in stations patrouilleren en Joodse instellingen bewaken. Een nerveus land dat elk moment een nieuwe aanslag verwacht. Een combinatie van terrorisme en gastvrij onthaal van islamitische vluchtelingen dreigt het politieke lot van de overlever Hollande definitief te bezegelen. Ook een rubber balletje kan zijn elasticiteit verliezen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234