Dinsdag 17/09/2019

Mentale kapstokjes voor spitse ideeën

Het MuHKA in Antwerpen brengt nog tot het einde van de grote vakantie drie tentoonstellingen met multipels - kunstwerken waar alleen reproducties van worden verkocht - van belangrijke kunstenaars. Naast een prachtig overzicht van alle uitgaves van Panamarenko en het verbuffend interessant werk van Martin Kippenberger, valt de presentatie van de multipels van de Franse kunstenaar Robert Filliou (1926-1987) tussen de plooien van het museum.

Antwerpen

Van onze medewerker

Luk Lambrecht

De grote verdediger van deze Franse aanhanger van de Fluxus-beweging is de in Brussel wonende, maar ook Franse kunstenaar François Curlet. Hij is trouwens zelf nog een van de weinige kunstenaars die het prinicpe van de poëtische vrijheid beoefent door een flux van lichtjes aan betekenis-verschoven beelden en objecten op de wereld los te laten, al dan niet via internet. Met zijn associatie Peopleday verdedigt François Curlet niet alleen het opmerkelijke oeuvre van Robert Filliou, maar ook dat van vele anderen zoals Jef Geus, van wie hij een editie uitgaf.

Robert Filliou, die in Amerika economie studeerde, ruilde maar heel laat de wereld van de commercie voor die van kunst en de poëzie.Het is bijzonder dat Robert Filliou volledig de kaart trekt van dat soort kunstproductie dat materieel afgeleid wordt van relatief arme en goedkope materialen, waarbij het overbrengen van ideeën centraal blijft.

Geheel in de geest van de fluxus-beweging die zich in het begin van de jaren zestig vooral afspeelde in Düsseldorf (rond kunstenaar Joseph Beuys), wist Robert Filliou de wereld te overspoelen met postkaarten, videofilmpjes, mysterieuze doosjes en indringende posters.

Eredirecteur van het Stedelijk Museum in Mönchengladbach Johannes Cladders kende Filliou zeer goed via de Roemeense kunstenaar Daniel Spoerri - van wie trouwens een werk (een eresaluut aan James Ensor) te zien is op Beaufort in Oostende. In het begin van de jaren zestig geraakte 'koele' Cladders in de ban van Filliou's gedicht Suspense Poem. Het bestond uit vier houten plaatjes waaraan telkens het object vastzat dat (concreet) verwees naar de mededelingen: La moule est solitaire, l'arbre est solitaire en l'escargot est solitaire - de objectjes zijn met een eenvoudig gekleurd elastiekje aan de plankjes bevestigd. Het vierde plankje bestond uit een collage met het hoofd van een man met daaronder de getypte mededeling 'fin du poème, l'homme est solitaire'. Dit prachtig tot zelfs ontroerend werk typeert de poëtische zienswijze van Filliou, die zeker en vast invloed uitoefende op het werk van onder andere Marcel Broodthaers, die hij trouwens zeer goed kent.

In een tekst van het MuHKA wordt nogal naiëf geponeerd dat "Filliou vooral een dialoog tot stand wou brengen, een uitwisseling met zoveel mogelijk mensen en dat op die manier en in het perspectief dat hij geloofde in een realistisch Utopia zijn werk een politiek engagement was". De manier waarop Filliou zijn mededelingen de wereld in stuurde, bleef toch in beperkte mate cirkelen in de kleine wereld van de kunst; wel gaf hij nooit toe aan de verleiding om zijn ideeën een dure vorm te verlenen, wat wel gebeurde met andere 'taalkunstenaars' zoals Joseph Kosuth. De vele multipels zijn echte hebbedingetjes; mentale kapstokjes, spitse en ironische ideeën die nooit helemaal te achterhalen zijn en van een grote relativiteit en poëzie getuigen. "Letterlijk en figuurlijk stellen ze niks voor, maar ze suggereren, doen een voorstel." Met enthousiasme wijst François Curlet op de werkjes Dieu en bleu beiden uit 1970. De beide geschreven woorden worden gelardeerd met de stempel 'création permanente - principe d'équivalence: bien fait= mal fait = pas fait'. Dat no-nonsenseprincipe loopt volgens Curlet als een rode draad van allergrootste creatieve vrijheid door het oeuvre van Filliou. Het gedrukte woord MIND op poster is Filliou's hommage aan het "dierbaarste bezit" van de mens. In 1968 bedacht hij zelfs een affiche om er een draagbaar hoedje van te maken; in 1967 concipieerde hij de Hand Show met een reeks foto's van handen van bekende kunstenaars, zoals Andy Warhol, Roy Lichtenstein en Pol Bury. Fluxhair is een ander doosje dat hierbij aansluit, met plukjes haar van fluxus-kunstenaars.

Deze tentoonstelling nodigt uit om de tijd te nemen en volop te genieten, want Filliou brengt als geen ander humor, poëzie en kritische boodschappen in werk dat de kunst doet kantelen en opborrelen in het leven.

Multipels van Robert Filliou nog tot 31 augustus (elke dag van 10 tot 17 uur, behalve op maandag) in het MuHKA, Leuvenstraat in Antwerpen. Inlichtingen: 03/ 238.59.60. François Curlet bracht onlangs een prachtig boekje uit, Catalogue, met een overzicht van zijn werk dat in de geest van Robert Filiou vorm kreeg via het design van de witte Derby-producten. Het knappe boekje kost 15 euro, er bestaat ook een metalen multipel die de productiekost van het boek financiert. Inlichtingen: poepleday@skynet.be

Filliou brengt als geen ander humor, poëzie en kritische boodschappen in werk dat de kunst doet opborrelen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234