Woensdag 16/06/2021

Mensenrechtenveterane blijft Moskou jennen

Eigenlijk zouden alle Russische autoriteiten een foto van haar moeten hebben waarop staat: ‘Arresteer deze dame níét’, vertelt Paul Goldberg, een Amerikaanse journalist die haar memoires neerschreef, aan De Morgen. ‘Door haar opnieuw aan te houden, maken ze zich onsterfelijk belachelijk.’

Russische mannen in camouflagepakken sleuren een schriel dametje mee in Sneeuwmeisjekostuum, inclusief bonten mof. De foto’s van de arrestatie gingen al snel de wereld rond en leidden tot heel wat verontwaardigde reacties. Toch draait deze 82-jarige dame haar hand niet om voor een arrestatie meer of minder. Ljoedmila Michailovna Aleksejeva zet zich al 43 jaar in voor de mensenrechten in Rusland - sinds het dictatoriale regime van Leonid Brezjnev tot de autoritaire staat van Vladimir Poetin - en werd in die periode al ontelbare keren aangehouden. Op oudejaarsavond trok ze met verschillende actiegroepen naar het centrum van Moskou om er het ‘recht op protest’ aan te kaarten. Ze deden dit symbolisch op 31 december, hetzelfde artikelnummer waar dit recht in de Russische grondwet staat ingeschreven. Eenmaal ter plaatse begon de politie de actievoerders, onder wie Aleksejeva, aan te houden.“Eigenlijk zouden alle Russische autoriteiten een foto van haar moeten hebben waarop staat: ‘Arresteer deze dame níét!’”, lacht Paul Goldberg aan de telefoon. Hij is een Amerikaanse journalist die samen met Aleksejeva haar memoires verwerkte in The Thaw Generation: Coming of Age in the Post-Stalin Era. “Ze is een zodanige autoriteit in Rusland dat de autoriteiten zich onsterfelijk belachelijk maken telkens als ze haar arresteren. Zeg nu zelf: die foto van het oude vrouwtje met die Russische politieagenten is toch te gek voor woorden. Geen wonder dat de internationale gemeenschap verontwaardigd is.”Ljoedmila Aleksejeva is inderdaad een autoriteit. Als jonge vrouw zat ze zodanig veel ondervragingen van de geheime dienst van de Sovjet-Unie (KGB) uit, dat haar strategieën om de autoriteiten af te leiden en te irriteren legendarisch zijn. Zo wist ze de manuscripten van de A Chronicle of Current Events, een geheim mensenrechtenblad tijdens het Sovjetregime, te redden door ze in haar beha te verstoppen en kon ze ondervragers van de wijs brengen door midden in een verhoor delicatessen op tafel uit te stallen en voor hun neus op te eten. “Zo amuseerde ik me: door op hun zenuwen te werken”, vertelt ze.

Doodsbedreigingen

Ondanks de vele aanhoudingen, ondervragingen en provocaties belandde Aleksejeva nooit in de cel, iets waar ze zelf geen verklaring voor heeft. Ze verliet Rusland in 1997 maar keerde, in tegenstelling tot veel van haar collega’s, na zestien jaar terug. Rusland was in die tussentijd compleet getransformeerd en mensenrechtenorganisaties konden nu openlijk hun teksten publiceren. Toch betekende dit niet het einde van haar strijd en vandaag verzet ze zich tegen het autoritaire regime van Vladimir Poetin. De werking van mensenrechtenorganisaties wordt opnieuw bemoeilijkt en Aleksejeva benadrukt dat het nu nog gevaarlijker is in Rusland. Vorig jaar moest ze twee vrienden begraven die vermoord waren en zelf wordt ze met de dood bedreigd. “Vroeger bestonden er tenminste regels. Het waren idiote regels, maar je kon jezelf wel beschermen. Nu doen ze wat ze willen”, zegt ze.

Staat van dienst

Met haar staat van dienst weet de dame internationaal heel wat respect af te dwingen. Eind vorig jaar kreeg ze van de Europese Unie de Sacharovprijs, een erkenning voor individuen en organisaties die zich hebben ingezet voor de strijd voor mensenrechten of democratie. De prijs is genoemd naar de Russische dissident Andrej Sacharov, die samen met Aleksejeva de eerste mensenrechtenbeweging, Moscow Helsinki Group, in Rusland oprichtte. Ook in eigen land slaagt ze erin mensen te inspireren. “Met haar morele kwaliteiten, haar eerlijkheid en haar energie moedigt ze ons en alle burgers van Rusland aan om de gevaren in onze maatschappij weerwerk te bieden”, schrijft haar collega bij Moscow Helsinki Group Anastasija Asejeva aan De Morgen. Dat haar recente arrestatie de internationale gemeenschap de wenkbrauwen deed fronsen, is dus niet verwonderlijk. Net na de gebeurtenissen stuurde de nationale veiligheidsraad van de Verenigde Staten een boze verklaring naar Moskou en ook de voorzitter van het Europees Parlement, Jerzy Buzek, liet Rusland weten niet opgezet te zijn met de feiten. Hij was naar eigen zeggen “diep geraakt door het feit dat een gerespecteerde 82-jarige vrouw de nacht van oudejaarsavond in arrest heeft moeten doorbrengen”. Aleksejeva is er dus eens te meer in geslaagd de Russische regering in diskrediet te brengen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234