Maandag 24/01/2022

Mensenrechten overboord gegooid

In Terraferma, zijn vierde film, trekt Emanuele Crialese zich opnieuw het lot van de emigrant aan.

Het toerisme verdrijft met rasse schreden de visserij op Linosa, een visserseiland tussen Afrika en Sicilië. Er stranden bootvluchtelingen die de inheemse bevolking voor een moeilijke keuze plaatsen: de Afrikanen in nood redden of hun eigen hachje. Het is temidden van deze chaos dat de jonge Filippo zich tracht te beredderen. Het lijkt aanvankelijk allemaal nog op een jongensachtig avontuur dat zich in een vreemde maar niet onaangename waas afspeelt, door Crialese met vaste hand en in zijn kenmerkende stijl met diepverzadigde sfeerbeelden, nu en dan vanuit onderwaterperspectief, aangedikt. Tot de dood erbij komt kijken enFilippo brutaal confronteert met de realiteit. Filippo en zijn grootvader redden op zee, tegen de wet in, enkele drenkelingen en brengen een zwangere Afrikaanse vrouw onder bij zijn moeder Giulietta.

U zoekt de zee op in uw films, en er komen altijd vluchtelingen in voor. Een persoonlijke zoektocht?

Crialese: "Ik vind niet dat vluchtelingen in mijn films een thema zijn. De zee wel. Ik zie haar als het belangrijkste transportmiddel sinds het ontstaan van onze beschaving. Ik houd van de zee omdat ze geen grenzen heeft. En ik wilde dat het verhaal zich afspeelde op een eiland om het conflict te versterken, tussen de vissers en de schipbreukelingen. De bewoners zijn vissers, los van alle stedelijke gewoonten. Ze zijn het niet gewoon zich open te stellen voor andere culturen."

U lijkt met uw hart bij de vluchtelingen.

"De manier waarop we die bootvluchtelingen door de zee laten opslokken, doet mij aan de Holocaust denken. Hoe verklaar je dat we de Libische vrijheidsstrijders actief in eigen land zijn gaan steunen terwijl we hun landgenoten de zee opsturen en laten verdrinken? We gooien waarden weg die we dankzij onze beschaving verworven hebben, zoals mensenrechten."

U vertelt het verhaal van één familie. Kan ze de veranderingen wel volgen?

"Ik heb drie generaties willen portretteren. Alledrie reageren ze anders. Voor de grootvader is er eigenlijk geen probleem. Hij stelt zich geen vragen en weet wat hij moet doen. Hij volgt de wet van de mens op zee. Die is nooit veranderd: een mens in nood kun je nooit hulp weigeren. De jongere oom van Filippo is een moderne individualist. Voor zijn soort is de nieuwkomer een lastpost die zijn zaak met plezierboten schade zou kunnen toebrengen."

Van zijn generatie zijn ook de twee vrouwen. Ziet Giulietta de Afrikaanse moeder die ze illegaal onderdak biedt tegelijk als de vijand?

"Beide vrouwen hebben dezelfde wens met een andere drijfveer. Ze willen elders een ander leven beginnen, maar het is de Afrikaanse die het erop gewaagd heeft. Giulietta was te bang en bleef gefrustreerd waar ze was. Net op het moment dat ze genoeg gespaard heeft en bereid is verdere stappen te zetten, voelt ze zich door de Afrikaanse geremd."

Degene die pas echt verward geraakt, is de jonge Filippo.

"De jongste generatie kijkt naar iedereen rondom zich, in opperste verwarring, inderdaad. Hij weet niet wie gelijk heeft."

Een deel van de cast zijn opnieuw amateurs. Is dat tot een van uw stijlkenmerken gaan behoren?

"Ik denk niet na over stijl. Wat ik belangrijk vind, is het verhaal visueel te vertellen. Ik leg me daarbij limieten op. Ik gebruik niet graag veel dialoog. Ik ga er niet vanuit dat elke kijker het dialect van het eiland kent, dus zou het publiek mijn film moeten kunnen begrijpen puur door naar de beelden te kijken. Het landschap drukt de geestestoestand van het personage uit, net als het licht en de kleren. Ik stel me altijd dezelfde vragen. Is de scène nodig, en als ze nodig is: waarom gebeurt er dan wat er gebeurt? Werken met amateurs is het resultaat van hetzelfde proces. Hoe helpt het de film vooruit?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234