Zondag 21/07/2019

'Mensen uitlachen, dat doe je niet'

Als de herfstzon straks het mooiste licht verspreidt, rijden we allemaal naar West-Vlaanderen. Niet op zoek naar 'den oorlog', wel naar het fictieve Bevergem. Waar Freddy De Vadder (Bart Vanneste) op Canvas deze maand nog z'n intrek neemt en al die kleine mensen van het dorp ons zullen inpakken. 'We maken onze personages niet af.'

Dit verhaal begint waar en zoals Bevergem begint. In een huis in Gent. Je ziet Bart Vanneste (45) een zelfgerolde sigaret aansteken en je hoort Freddy De Vadder zeggen: "Façade achter façade achter façade. Ons land staat er vol van. En moeite dat de mensen erin steken om die façade proper te houden."

Dan komt Wannes Cappelle (36) binnen, ziet op de schouw de elpee van Het Zesde Metaal staan en daar is de eerste grol: zou Freddy De Vadder die er gezet hebben omdat hij wist dat de West-Vlaamse zanger eraan kwam? Voor de façade dus? O ja: in de krant zijn ondertitels niet mogelijk en dus leest u dit verhaal niet in het West-Vlaams. Alleen zal soms iets cursiefs opduiken, het lettertype van de couleur locale.

Bevergem is een achtdelige fictieserie, nog door de vorige Canvas-baas Mark Coenen besteld. Liefst zes jaar waren Vanneste (zoals Freddy De Vadder dus echt heet), Cappelle en Dries Heyneman eraan bezig. Alle drie spelen ze er zelf in mee, net als onder anderen Wim Willaert, Zouzou Ben Chikha, Maaike Cafmeyer, Gunter Lamoot, Ann Tuts en Piet De Praitere.

Wat hen bindt, is dat ze bijzondere acteurs zijn. En dat ze dezelfde taal spreken. Op Canvas met ondertitels dus. "Maar dat werkt nog beter dan zonder", zegt Vanneste, die het initiatief nam voor de serie. "Alle kleine nuances springen er duidelijker uit als je het leest. En dat is zeker goed voor oudere mensen die in Limburg wonen."

Wannes Cappelle: "Het moet ook een beetje voor de goodwill. Er zijn mensen die, als je in het West-Vlaams zingt, carrément zeggen: 'Voor mij hoeft het niet.' We hebben Bevergem altijd vergeleken met Deense tv-series. Die zijn ook ondertiteld en dat staat het verhaal niet in de weg."

Omdat het zo universeel is? Dat gevoel krijg je ook bij Bevergem. West-Vlaanderen, maar het is universeel.

Bart Vanneste: "We hebben dat geprobeerd. We wilden echt iets maken dat overal toepasbaar en voor iedereen herkenbaar was. Iemand wil nog een kind krijgen, iemand heeft de Lotto gewonnen en er is een politieker die in een spiraal naar beneden zit."

Wannes Cappelle: "Scènes en ideeën die zeer tof maar te lokaal waren, of te concrete verwijzingen waren naar kranten of politiek en die het niet meer tijdloos maakten, hebben we eruit gezwierd."

Het wordt wel als een West-Vlaamse serie aangekondigd. Jullie komen uit Wevelgem en Menen ...

Vanneste: "Ik ben van Rekkem, maar Freddy is van Menen."

Maar tussen Wevelgem en Menen ligt een vijftal kilometer. Ligt het verzonnen Bevergem, los van de taal maar puur qua mentaliteit, daar?

Vanneste: "Bwah, heel West-Vlaanderen heeft zulke dorpen. (met een schaterlach): behalve de kust misschien, omdat daar alleen bejaarden en OCMW-cliënten wonen."

Cappelle: "In het begin was de beschrijving: het ligt tussen De Panne en Waregem en tussen Poperinge en Knokke."

Vanneste: "Om zéker te zijn! Neen, serieus, Wim (Willaert, RVP) was altijd aan het klagen over het toneelachtige Nederlands waarin hij moest spelen. Hij was dat kotsbeu. En hij werd er een beetje ambetant van dat het altijd diezelfde Antwerpse kliek was die scenario's schreef en acteerde.

"Vooral met Het goddelijke monster had hij dat. 70 procent van die serie werd bevolkt door Antwerpse acteurs. Dat was mossel noch vis en het viel echt wel door de mand. In West-Vlaanderen konden we daar niet mee lachen. Zo'n slecht West-Vlaams. Ze konden doen wat ze wilden, maar die regisseur was zelf geen West-Vlaming.

"We hebben ook éven met een Antwerpenaar gepraat. Hij zei: 'Ja, ik versta het wel hoor, een beetje zoals National Geographic...' We waren helemaal verbijsterd! Deze serie is een ode aan onze jeugd en dat zou zich dan in een safaripark moeten afspelen of zo? Enfin, het was duidelijk dat we een regisseur moesten hebben die onze taal machtig was en die het moest begrijpen. Al kon die plattelandssfeer net zo goed in Limburg zijn. Of in Spanje."

Bevergem begint met die ene zin over die façades, een metafoor voor de leugens en het leven dat iedereen optrekt. En je ziet het meteen: de politicus mag van zijn vrouw het huis niet meer binnen, maar als er een koppeltje passeert zet hij de breedste smile op.

Vanneste: "Claude (rol van Piet - Etienne met het open verhemelte - De Praitere, RVP) was een prachtig personage dat er meteen stond. Hij is zich voortdurend in de nesten aan het werken, alsof hij in een parallel universum zit. Zo zijn veel politiekers. Ze lopen rond gelijk kiekens zonder kop."

Cappelle: "Wat zo mooi is, is dat veel mensen constant proberen te verstoppen hoe ze echt zijn. En hoe meer ze dat proberen te verbergen, hoe beter je dat ziet."

Vanneste: "Het gaat over de blinde vlekken. Dat was onze leidraad. De meeste acteurs spelen een kantje van zichzelf dat ze uitvergroten. Ik speel niet de Freddy De Vadder die op het podium staat, ik mocht bijvoorbeeld niet praten (met veel diepere stem nu) als Freddy De Vadder. Dat was moeilijk, want die stem is nog de kleine grens tussen Bart Vanneste en Freddy.

"Maar ik zie Freddy ook als een echte mens en zijn blinde vlek is dat hij compleet destructief is. Tegelijk is hij in Bevergem de normaalste van allemaal. Een vreemdeling die in de kringloopwinkel van een achterafdorp gaat wonen, een beetje een rare, maar dan blijkt dat al die burgerlijke gasten duizend keer erger zijn. Wie is hier eigenlijk de zot?"

Wat is de blinde vlek bij Wannes?

Vanneste: "Traagheid. Wannes is een valse trage. En dat zie je ook in die flik die hij speelt. Hij is altijd te traag, hij laat over zich heen lopen en is een beetje te braaf. Wat idealistisch. Dat is Wannes ook.

"Piet is dan weer een ADHD'er, denk ik, en dat spéélt hij ook."

Maar niemand zou Wannes Cappelle ooit verwachten als politieagent.

Vanneste: "Neen, maar die paradox hebben we bewust gezocht. Zouzou (Ben Chikha, in de reeks heet hij Amar, RVP) is van Blankenberge en heeft daar altijd miserie gehad met zijn afkomst. Hij werd altijd scheef bekeken. Maar in Bevergem is hij de man die het dorp runt, de rijkste van allemaal en iedereen is bang van hem. Het is een ultraliberaal, de Noord-Afrikaan die overgeassimileerd is. Zodanig geassimileerd dat hij West-Vlaams crapuul geworden is. Dat bestaat ook, zijn rol is gebaseerd op mensen die we kennen. Maar die rare paradox was belangrijk."

Cappelle: "Ooit heb ik voor de Crazy Comedy Cover Contest Willem Vermandere gespeeld. Bij de brainstorm kwam dat eruit: een personage dat spreekt zoals Willem Vermandere. Maar stel je nu eens voor dat dat een flik is."

Vanneste: "Iemand met het verkeerde werk. Een pastoor die flik geworden is. Hij laat de hele tijd over zich heen lopen, maar hij gelooft niet in repressie."

Jullie hebben gefilmd in Kooigem, een deelgemeente van Kortrijk, én in Zwevegem. En ik las dat burgemeesters Van Quickenborne en Doutreluingne al ruzie maakten om Bevergem te claimen. Is dat een sign of the times?

Vanneste: "Allebei sponsorden ze ons. De ene in gebouwen en de andere in geld. En ze willen dat allebei wat naar zich toe trekken. Citymarketing, ja. De ene moest dus een persconferentie geven en de andere ook. Maar toen we een avant-première gaven voor de inwoners van Kooigem, speechten ze allebei en dat werd hilarisch. Nog voor iemand de allereerste aflevering zág, begonnen ze elkaar daar op dat podium bijna uit te schijten."

Cappelle: "Het grappige is dat dat in de reeks zélf zit."

Vanneste: "Daar gaat het inderdaad naartoe: twee gemeentes die door een oude vete niks van elkaar kunnen verdragen. Toen ik na hen het podium in Kooigem opging, heb ik dat gezegd: 'De twee excellenties hebben Bevergem nog niet gezien, maar ze hebben zojuist het einde van de serie gespeeld.' Pas op: er is al een Bevergem-route en het is daar schoon in Kooigem. Daar zijn we natuurlijk niet tegen. Met Katarakt hebben ze dat ook gedaan."

Wat vonden de mensen van Kooigem er zelf van?

Vanneste: "Er zijn 500 mensen komen kijken, vooral bejaarden en achteraf kwamen menskes van 80 me zeggen: 'Moar Freddy, het was nogal een beetje goed ze.'

"Ik heb de eerste aflevering ook aan mijn ouders getoond. Mijn moeder, die natuurlijk trots is op haar artiestenzoon, zei alleen: 'Moar ge ziet er nogal snél uit.' Maar mijn vader ... ik zat de hele tijd naar hem te loeren en iédere scène had hij door. Hij zat altijd te lachen op de juiste momenten. Hij had alles door, het was precies of hij zijn eigen levensgeschiedenis zag passeren. Dat vond ik fantastisch, want ik was er toch bang voor."

Schrik omdat ze het gevoel zouden hebben dat je met hen lachte? Theo Maassen maakte ooit 150 voorstellingen met een rauwe grap over de slachtoffers van de nieuwjaarsbrand in Volendam. Iedereen lachte. Tot het op tv kwam en de mensen in Volendam het zélf zagen ...

Vanneste: "Maar wij maken onze personages niet af. Ze hebben die kleine kantjes, maar er zit altijd nog iets menselijks in waardoor je kunt begrijpen waarom ze zo zijn. Daar hebben we over gewaakt."

Cappelle: "Je moet je personages verdedigen. Je mag ze slechte dingen laten doen en daarvoor moeten ze gestraft worden. Maar je moet ervoor blijven vechten. Als je dat niet doet, wordt het pedant."

Vanneste: "Daarom was het zo belangrijk dat de geschiedenis van iedereen klopte. Amar is het slachtoffer van zijn vrouw, dat maakt hem onzeker en dan versta je als kijker waarom hij zo pesterig kan doen. Misschien is hij wel onvruchtbaar. Zelfs met Claude voel je mee. Die probeert gewoon de kop boven water te houden. Ik merkte dat bij mijn vader. Mensen kunnen er niet tegen als ze voelen dat je iemand uitlacht. Dat moet je niet doen."

Wat zeiden jouw ouders, Wannes?

Cappelle: "Ze hebben nog niks gezien, maar ze figureerden wel mee."

Vanneste: "Veel van onze familieleden doen dat. Er komt een fietstocht in het verhaal, mijn ouders, die van Wannes, die van Ann Tuts ... ze rijden allemaal mee in wat wij de 'bejaardenfietstocht' noemden."

Cappelle: (lacht) "Dat hebben we aan hen wel een beetje anders moeten verkopen. Maar ik snap wel wat Bart zegt over zijn ouders. Je schrijft niet voor hen en je mag vooral niet aan hen denken als je iets aan het maken bent.

Het zijn de laatsten aan wie je mag denken terwijl je creëert. Maar onbewust doe je dat toch en ze zijn wel een belangrijke referentie. Ik heb er ooit serieus boel mee gehad toen ik bij een voorstelling eens naakt op het podium ging staan. Maar nu komen ze graag naar mijn muziek luisteren."

Vanneste: "Muziek is natuurlijk veel meer niche. Je kunt geen muziek voor iederéén maken. Deze serie wilden we uitdrukkelijk niet voor een nichepubliek maken. Ze mocht niet enkel voor onze achterban zijn, al was het maar omdat het ook met overheidsgeld gemaakt is."

Is het daarom niet jammer dat ze op Canvas zit en niet op Eén, voor een groter publiek? Zeker nu Canvas met een groot kijkcijferprobleem zit.

Vanneste: (lacht) "Wij worden de redders van Canvas! Het is natuurlijk niet goed dat die zender in zo'n dip zit, maar ik kan alleen maar hopen dat de mensen daar over kijken. En of het er nu 400.000 zijn of (iets stiller) 800.000 ... Misschien hebben we wel meer kijkers dan Eén of VTM."

Cappelle: "Ik ben nu speciaal niét naar Canvas aan het kijken en heb dat ook aan heel mijn familie gevraagd! Zodat de cijfers van Bevergem alleen maar in de lucht kunnen schieten!"

Vanneste: "Deze serie had volgens mij op Eén gekund, maar we hebben zelf voor Canvas gekozen. Omdat we daar meer kans zagen om het verkocht te krijgen en omdat de meesten van ons ook een Canvas-profiel hebben. En omdat ze ons daar met rust zouden laten."

Wat is eigenlijk jullie persoonlijke band? Behalve dan die 4 kilometer tussen Wevelgem en Rekkem.

Vanneste: "We hebben allicht een beetje dezelfde jeugd gehad, maar we hebben elkaar toen niet leren kennen. Dat was bij Theater aan Zee, toen ik zijn portefeuille gepikt heb. Enfin, zonder dat ik het wist. Iemand anders had dat gedaan en had ze in mijn tas gestopt. Het grappige was dat we een dag later in Stad Kortrijk, een café in Oostende, gingen eten. Wannes was heel depressief over die portefeuille die dus de hele tijd onder ons tafeltje in mijn laptoptas zat. Maar dat wisten we allebei niet. Pas een maand later heb ik die teruggevonden."

Cappelle: "Twee dagen later moest ik naar IJsland om te spelen op de trouw van mijn schoonbroer. Ik ben niet kunnen gaan omdat al mijn papieren weg waren. En letterlijk de dag nadat ik alles nieuw had, rijbewijs en zo, belt Bart me: 'Ik vind hier precies uw portefeuille.'"

Vanneste: "Maar we kwamen meteen goed overeen. Wannes was op dat moment pas 26, ik was heel erg onder de indruk van zijn liedjes en nog meer van zijn bindteksten. Bij beginnende artiesten is dat vaak een probleem, die bindteksten. Hij was daar meteen heel goed in. Alsof hij nooit iets anders gedaan had. En ik ben dan iemand die gemakkelijk complimenten geeft."

Cappelle: "Omgekeerd ook, hoor."

Vanneste: "Als ik niet content ben? Ja, dan ook. Soms moet ik zorgen dat ik na een voorstelling meteen wegga of ik zou domme dingen zeggen. Ik ben al eens weggelopen tijdens een optreden van een vriend omdat ik bang was van wat ik ging zeggen."

En omgekeerd?

Cappelle: "Barts legende was hem al voorafgegaan, maar de eerste keer dat ik hem zag, was in zaal Mira in Rekkem. Ik vond dat meteen zeer tof."

Vanneste: "En nu schrijft hij eraan mee."

Cappelle: "Freddy De Vadder is zo'n geweldig personage. Zo politiek incorrect en tegelijk ... You love to hate him. Of you hate to love him."

Wat ik me toch afvraag: wat is de rode draad bij Wannes Cappelle? Je speelt een politieagent, je bent singer-songwriter, je deed triatlons en je studeerde godsdienstwetenschappen.

Vanneste: "Hij kan geen 'neen' zeggen."

Cappelle: (lacht) "Ik ben een streber zeker? Ik heb zelfs een boek geschreven! De rode draad zit 'm waarschijnlijk in de verhalen. Alleen die triatlon past daar niet in. Maar verder ... Ik vind verhalen het allerleukste. Ze stellen dingen in vraag en ze laten je achteraf niet los. Nu lees ik bijvoorbeeld dit boekje: Islandic Folk and Fairy Tales. Dat zijn verhalen die mondeling overgeleverd zijn en je snapt de moraal van het verhaal niet altijd goed. Maar ze spreken je wel altijd aan.

"Als ik iets wil doen, wil ik het wel goed doen. Al ben ik geen perfectionist. Dat kan ook niet als je een serie als deze wil maken. Er zijn zo veel stappen die je niet kunt controleren en op de set krijg je zowel cadeaus als dingen die niet blijken te kunnen. Daar moet je je bij neerleggen."

Wat was bijvoorbeeld een cadeau?

Cappelle: "Het grootste was zeker die keer met de tandpijn van Dries. We hadden nachtopnames. De ene nacht filmden we dat Dries aankwam in het huis van 'De Bende van de Roste' en dat hij weer wegging. De volgende nacht zouden we filmen wat zich binnen afspeelde. Maar de dag ertussen kreeg hij een tandontsteking en hij kwam op de set met een verschrikkelijk dikke kaak. Oké, dachten we, in de stress: hij is allergisch voor katten en daarop heeft hij gereageerd. Dus moeten we daar die kat in schrijven.

"De gasten van het decor zijn

's nachts op zoek gegaan naar een kat en tien minuten later stonden ze er met een rosse. 'De Bende van de Roste' had al die naam, zonder verklaring, want er zat maar één rosse bij. Elke scène hebben we zijn kaak dikker geschminkt. Tussen de scènes door lag hij te slapen, terwijl ik bijna in mijn broek pieste van het lachen toen ik die scènes terugzag. Dat was dus een cadeau."

Vanneste: "Maar het kan ook minder. Na vier versies van het scenario hebben we veertig locaties moeten schrappen omdat het budgettair niet kon. Je bedenkt van alles en dan zegt de regisseur: 'Dat kan, maar als je dat doet is de helft van je budget op...'"

Dat boek waarvan je sprak, heet Ontferm u. Dat 'ont' en 'ferm' op de cover gesplitst zijn, is allicht niet toevallig?

Cappelle: "Ik kreeg de vraag om een boekje te schrijven over zorg. Een essay met mijn ideeën erover. Maar toen ik daarmee aan de slag ging, vond ik het niet interessant wat ik daarvan vind. Er zijn altijd mensen die beter geplaatst zijn. Dus kwam ik weer bij een verhaal terecht. En ik vind inderdaad dat we allemaal een beetje minder ferm mogen zijn. We doen zoveel moeite om te verstoppen wie we echt zijn, en ik vind dat als je voor iemand wil zorgen en je daar dus wil over ontfermen, je je kwetsbaar mag opstellen. Dat is misschien ook wel een rode draad."

De telefoon gaat. Bart Vanneste neemt op. 'Allo, c'est qui? Non. C'est pas le bien numéro."

Hij komt terug aan tafel. "Le bien numéro ... tjonge. Dat is Rekkems Frans."

Het zorgt wel voor de uitsmijter. Twee jaar terug kondigde Freddy De Vadder aan nooit meer te willen optreden in 'zijn' Menen, nadat de burgemeester had verboden nog mensen verder te helpen in het Frans. "Ondertussen heb ik er wel al gespeeld. Normaal zet ik als Freddy De Vadder nooit iets op de sociale media, maar toen ... Ik had dat bericht gelezen en ik was gechoqueerd. Er zitten in Menen en Rekkem veel asielzoekers, veel Walen en veel mensen uit Frankrijk. Het ligt pal op de grens en iederéén spreekt Frans. En plots wilde die burgemeester in de nasleep van het succes van N-VA eens een statement maken. Ik had die avond een beetje te diep in het glas gekeken en schreef het dan maar op Facebook. Mensen ...

"Toen ik 's morgens wakker werd, hadden er al tien journalisten gebeld. En dan die agressieve reacties op dat bericht: 'Ik heb het altijd geweten dat het een communist was!' Wat een flauwekul. Het is toch net een voordeel dat we zoveel talen spreken? Maar ik had nooit gedacht dat daar zoveel heisa zou van komen."

Ontferm u van Wannes Cappelle, een verhaal over zorg, is uitgegeven door Lannoo, 96 p., 12,50 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden