Vrijdag 03/12/2021

'Mensen bang zijn voor de werkelijkheid'

Er lijkt voorlopig geen einde te komen aan de vampierenhype. Gelukkig zorgt een intrigerende, sfeerrijke en erg sensuele vampierenfilm als Byzantium voor... euhm, vers bloed.

De Ierse filmmaker Neil Jordan maakte naam met sterke, 'realistische' films als Mona Lisa, The Crying Game en Michael Collins, maar maakte af en toe ook een uitstapje naar de fantastiek met o.a. The Company of Wolves en Interview with the Vampire, naar de bestseller van Anne Rice. Toch was het niet evident dat hij nu ook Byzantium zou regisseren: "Wat mij het minst interesseerde, was dat dit ook een verhaal over vampieren was".

Anno nu. Een Engelse kuststad die ooit betere tijden heeft gekend. Twee vrouwen nemen hun intrek in het totaal verwaarloosde hotel Byzantium, dat door de sexy Clara (rol van Gemma Arterton, jt) binnen de kortste keren in een bordeel herschapen wordt. Haar zestienjarige 'zusje' Eleanor (rol van Saoirse Ronan, jt) ziet het allemaal met lede ogen aan. Zij droomt van een 'normaal' leven, maar dat lijkt niet mogelijk, want het onder meer door flashbacks opgeroepen verleden blijft hen achtervolgen.

"De filmtitel werd ontleend aan een gedicht van W.B. Yeats, met de titel Sailing to Byzantium en dat gaat over een heilige stad waar de mensen eeuwig jong blijven", legt regisseur Neil Jordan uit. "Het gedicht begint met de zin: 'That is no country for old men'. Ja, dat was inderdaad ook de inspiratie voor de titel van de roman No Country for Old Men van Cormac McCarthy, die een tijdje geleden verfilmd werd door de Coen-broers. Maar dat is een totaal ander verhaal".

Bij de avant-première van Byzantium, op het Festival van de Fantastische Film in Brussel, zei u dat u veel van de recente vampierenfilms te kinderachtig vindt.

Neil Jordan: "Tja, veel meer kan ik daar niet over zeggen, want ik bekijk ze niet. Ik heb alleen de eerste van de Twilight-films gezien. Die was niet eens zo slecht, maar komaan: zij kan geen seks hebben omdat hij een vampier is! Wat is de bedoeling? Een allegorie over kuisheid of zo? Mensen vragen mij vaak waarom er nu zoveel vampierenfilms zijn. Ik heb géén idee! Ik vraag mij eerder af waarom er nu zoveel fantasy-films zijn. Het Festival van de Fantastische Film bestaat nu zo'n 30 jaar. In die vroege jaren 80 maakten regisseurs als Scorsese, Bertolucci, Lumet of De Palma films over de echte wereld. Waar zijn die films nu? Zowat alles wat nu uit Hollywood komt, zijn 'fantasy movies'. Die films zouden bijna allemaal rechtstreeks in het programma van het festival kunnen gedropt worden. Soms denk ik dat de mensen bang geworden zijn voor de werkelijkheid."

Toen u in 1994 Interview with the Vampire verfilmde, was er nog geen sprake van een hype. Nu dus wel. Deed u dat niet aarzelen om met Byzantium nog maar eens een vampierenfilm te draaien?

"Aarzelen? In eerste instantie wou ik de film niet eens maken. Maar toen ik het scenario van Moira Buffini (gebaseerd op haar eigen toneelstuk, jt) las, bleken er allerlei zaken in te zitten die mij bevielen: de verhouding tussen die twee vrouwen, het thema van de onsterfelijkheid, personages die de waarheid over zichzelf niet mogen vertellen, enzovoort. Wat mij het minst interesseerde, was dat het ook een verhaal over vampieren was. Maar als je het woord 'vampier' uit het scenario schrapt, zou het grotendeels dezelfde film gebleven zijn. Trouwens, in Byzantium worden Clara en Eleanor niet eens vampieren genoemd, maar 'soucriants', een term uit de Caraïbische cultuur."

Clara en Eleanor lopen rond in het daglicht. Hun slachtoffers krijgen geen hoektanden, maar vlijmscherpe vingernagels in hun nek of pols. Sommigen zullen u verwijten dat u de mythe niet respecteert.

"Maar dat is precies de vraag! Wat is de mythe? Waar komen die tanden vandaan? En wie is met dat gedoe over verpulvering door het daglicht begonnen? Het was in ieder geval niet Bram Stoker, want zijn Dracula liep ook overdag rond in Londen. Ik denk dat veel elementen van de mythe gewoon uitgevonden zijn door Hollywood (lacht).

"Bij Byzantium was het de bedoeling dat we een deel van de film in Marokko of Turkije zouden draaien, maar daar hadden we het budget niet voor. Daarom heb ik Moira Buffini aangeraden om eens te grasduinen in de Ierse prechristelijke legendes in verband met de 'undead' en in de Keltische verhalen over lijken die zonder hoofd werden begraven en met stenen op hun knoken, zodat ze niet uit de dood konden terugkeren.

"Uiteindelijk hebben we dus bepaalde sleutelscènes, zoals die watervallen van bloed als de oorsprong, de letterlijke bron van dat vampierengenootschap, in Ierland gedraaid. In dat opzicht is Byzantium dus zo'n beetje een 'origin-story', zoals men nu met allerlei striphelden doet. Het was mijn manier om een soort remake van die hele mythe te maken. Het toneelstuk van Moira heb ik zelf niet gezien, maar naar verluidt was het nogal beschouwend en theoretiserend en eerder... bloedeloos. De vingernagels, de watervallen, de onthoofdingen: alle bloederige elementen heb ik zelf aan het scenario toegevoegd. Ik was niet bang om er een echte horrorfilm van te maken. En ik denk ook niet dat men bij het zien van Byzantium nog het gevoel heeft dat het hier de adaptatie van een toneelstuk betreft."

U had het over personages die de waarheid over zichzelf niet mogen vertellen. Hier lijkt het wel een vorm van omgekeerde 'coming out'. Eleanor mag van Clara niet uit de kast komen en zeggen dat ze een vampier is.

"Dat had ik zo nog niet bekeken, maar het kan inderdaad. Wat mij interesseerde, was het feit dat Eleanor reeds 200 jaar aan het proberen is om haar verhaal te vertellen. In het begin van de film zien we haar notities verscheuren en terwijl ze de snippers door de wind laat verstrooien, horen we haar zeggen: 'Ik schrijf waarover ik niet kan praten. De waarheid. Misschien kunnen de vogels het lezen'. In de loop van de film zal haar verhaal dan toch door verschillende personages gelezen worden en die bekijken dat allemaal op hun eigen specifieke manier. Ook dat vond ik een interessant gegeven. Voor de oude man, die wil sterven maar de kans niet krijgt, is het bij voorbeeld de aanleiding om tegen Eleanor 'Ik ben klaar' te zeggen. Ja, ik weet het, het gaat óók over euthanasie in Byzantium (glimlacht)."

In de film is er sprake van een broederschap van vampieren, dat vindt dat er eigenlijk geen vrouwelijke vampieren mogen bestaan. Maar Eleonora en Clara bijten - vergeef me de woordspeling - wel degelijk van zich af.

"Ja, in dat opzicht zou men Byzantium een feministische vampierenfantasie kunnen noemen. Maar er zijn natuurlijk wel meer films over vrouwelijke vampieren gemaakt, zoals The Hunger, met Catherine Deneuve en Susan Sarandon. En natuurlijk Vampyr, de klassieker van Carl Theodor Dreyer uit 1932."

En ook nog Daughters of Darkness/Les lèvres rouges met Delphine Seyrig van regisseur Harry Kümel uit 1971.

"Is dat een Belgische film? Oh, die zou ik dan toch wel eens willen bekijken."

Byzantium draait vanaf woensdag 28/08 in de bioscopen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234