Zondag 17/11/2019

Mens wordt cyborg. Of harige bleekscheet

Omdat meer baby's via een keizersnede ter wereld komen, overleven grotere baby's en vrouwen met een smal bekken vaker dan vroeger. En zijn er meer keizersnedes nodig. Een technologische ingreep resulteert met andere woorden in een fysieke evolutie bij de mens. Hoe zal die er in de verre toekomst uitzien?

Het is een fascinerende claim van bioloog Philipp Mitteroecker (Universiteit van Wenen). In industrielanden was een keizersnede in de jaren 60 nodig bij 30 op de 1.000 bevallingen. Vandaag is dat bij 36 op de 1.000, of een stijging met 20 procent. Daardoor overleven vrouwen met een smal bekken en baby's met een grote schedel in industrielanden de geboorte nu vaker dan vroeger. En dus geven ze vaker hun genen door. Daarom verwacht Mitteroecker meer zulke baby's en vrouwen, en dus nog meer keizersnedes.

Critici wijzen er op dat er naast die biologische evolutie ook andere redenen zijn waarom keizersnedes meer medisch noodzakelijk zijn. Zo zijn westerse moeders vandaag meer dan ooit te dik, ouder en diabetespatiënt. Dan worden andere kenmerken doorgegeven dan grote schedelpannen en smalle bekkens.

"Interessant, maar je kunt op basis van een theoretische studie niet zomaar afleiden dat de mens evolueert naar meer vrouwen met smalle bekkens en baby's met grote hoofden", reageert evolutionair geneticus Maarten Larmuseau (KU Leuven).

Zwakker sperma

Het klopt dat deze baby's en moeders het vroeger niet hadden overleefd. Net zoals mensen met wijsheidstanden, die vroeger veel minder kans hadden op nakomelingen omdat ze stierven aan infecties, nu blijven leven en zich voortplanten. Een ander voorbeeld zijn mannen die 'ontstonden' door icsi, kunstmatige inseminatie bij onvruchtbare mannen. Het sperma van hun zonen blijkt van lagere kwaliteit en minder talrijk.

Maar evolutie van de soort stoelt nooit op slechts één factor zoals deze medische ingrepen. Larmuseau: "Evolutie voltrekt zich wanneer mensen met bepaalde kenmerken méér nakomelingen krijgen dan anderen. En dat hangt ook heel erg af van selectie, toeval."

Net de smalle geboortekanalen en grote babyschedels illustreren hoe lastig het te voorspellen is. Mocht het eenduidig zijn, zouden er enkel nog vrouwen met brede geboortekanalen zijn, netjes aangepast aan onze grotere hoofden.

Biologen en futurologen die zich wagen aan voorspellingen, werken dan ook met beperkte maar uiteenlopende scenario's. Daarom variëren resultaten van hun denkoefeningen van 'de mens wordt bleker en meer behaard' tot 'de mens wordt donker getint en haarloos' en van 'we krijgen een groter hoofd' tot 'we krijgen een kleiner hoofd.'

Een blekere, meer gespierde en meer behaarde mens zou kunnen opduiken mocht er door een meteorietinslag of andere natuurramp een nieuwe ijstijd aanbreken. Onze neuzen en gezichten zouden dan groter worden om ingeademde koude lucht beter op te kunnen warmen in het gebied achter de neus.

Maar omgekeerd voorspellen anderen een dominantie van donkere huid, minder haar en ook een smaller en langer lijf als een gevolg van de opwarming van de aarde. Zo kan een lang en dun lichaam het efficiëntst warmte afgeven.

Grote hoofden zijn een klassieker in sciencefiction, maar die groeispurt is afgeremd. Sommigen voorzien nu zelfs krimpende hersenen, omdat we steeds meer denkwerk aan machines zullen uitbesteden.

Waterwereld

Cruciaal is wat de meest waarschijnlijke scenario's zijn. Een ijstijd zou kunnen, maar de opwarming van de aarde is al bezig. Al uit zich dat op verschillende manieren.

Zo vertaalt de Britse paleoantropoloog Matthew Skinner (Universiteit van Kent) de klimaatverstoring niet in lange, dunne, donkere mensen, maar in mensen met kieuwen. Want een 'waterwereld' nadat de ijskappen gesmolten zijn, is een van de meest waarschijnlijke scenario's. En dus voorspelt Skinner dat de mens aaneengegroeide vingers en tenen zal ontwikkelen om beter te kunnen zwemmen. In laag water zoeken naar voedsel kan daarnaast leiden tot kieuwen en minder prominente longen. Een extra laagje op het netvlies van het oog, zoals bij katten, zou ons beter doen zien onder water.

Wat naast de opwarming van de aarde ook al bezig is, zijn genetische ingrepen en de versmelting tussen mens en machine. "Nanobots die lichaamsfuncties optimaliseren, ledematen aangestuurd door computers en genetische selectie om ziektes te weren en kenmerken te selecteren, dat zet zich onverminderd door", zegt futuroloog Jos de Mul (Erasmusuniversiteit). Van de chip in het brein is hij het meest zeker. "De mens van de toekomst is het resultaat van wat al in ons zit. En een chip in het brein ligt helemaal in de lijn van wat we altijd al deden: ons denkvermogen oppeppen via externe apparaten, zoals een telraam."

Maar welke impact sterker zal zijn, die van onze technologische vooruitgang of die van de natuur en menselijke aard, daar durft niemand zich over uit te spreken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234