Zaterdag 25/06/2022

NieuwsCentraal-Europa

Menig EU-kantoor juicht: Slovenen stemmen mini-Orbán weg en slaan linksaf

Robert Golob, leider van de Vrijheidsbeweging, tijdens een tv-debat.  Beeld AFP
Robert Golob, leider van de Vrijheidsbeweging, tijdens een tv-debat.Beeld AFP

In tegenstelling tot Hongarije en Servië heeft Slovenië gebroken met de rechts-populistische trend. Bij de parlementsverkiezingen haalde de linkse Vrijheidsbeweging zondag 34,5 procent van de stemmen, tegen slechts 23,6 voor de partij van zittend premier Janša, ook wel ‘mini-Orbán’ genoemd.

Rosa van Gool

“Een referendum over democratie in Slovenië”, had Robert Golob, leider van de Vrijheidsbeweging, de verkiezingen vooraf genoemd. Het resultaat is beter dan hij op grond van de peilingen had durven te hopen: de nieuwe partij haalt 40 van de 90 zetels in het parlement. De partij van zittend premier Janez Janša bleef steken op 28 zetels.

Volgens de peilingen zou de verkiezing uitlopen op een nek-aan-nekrace tussen Golob en Janša, maar gedurende de dag bleek de opkomst al opvallend hoog. 68 procent van de 1,7 miljoen Slovenen ging naar de stembus, tegenover 52 procent bij de vorige verkiezingen.

Energietransitie en open samenleving

De hoge opkomst viel uit in het voordeel van de Vrijheidsbeweging, die in de campagne veel sprak over de energietransitie, maar vooral de nadruk legde op het herstel van een open samenleving en de rechtsstaat, waarover de afgelopen jaren onder Janša steeds vaker alarmbellen klonken.

Over persvrijheid bestaan niet alleen grote zorgen in Slovenië zelf, maar ook in de Europese instellingen. Zo verkocht Janša een groot deel van de publiek gefinancierde media aan Hongaarse tycoons die dicht bij zijn politieke vriend Viktor Orbán staan.

Ook deed hij verwoede pogingen de financiering van het publieke nieuwsagentschap STA stop te zetten. Mede door EU-bemoeienis mislukte dat. Volgens een recent rapport van de ngo Freedom House daalden de democratische standaarden in 2021 in geen enkel onderzocht land harder dan in Slovenië.

Breuk met de rechtse trend

Waar Viktor Orbán en Aleksandar Vučić (Servië) begin april verkiezingen wonnen en hun rechts-autoritaire regeringsvorm de komende jaren dus voortzetten, breekt EU-lid Slovenië met de trend. Naar verwachting zal de Vrijheidsbeweging een coalitie vormen met twee andere linkse partijen: door de klinkende overwinning is een meerderheid vrij eenvoudig binnen handbereik.

De grote winnaar van de verkiezingen bestaat minder dan een jaar. Sloveens links vindt zichzelf wel vaker opnieuw uit, met op de lijst veel relatief onbekende gezichten. Ook tijdens de vorige verkiezingen was een nieuwe leider met een nieuwe partij de grootste speler op links.

Het is in Slovenië de manier om de corruptieschandalen die aan eerdere partijen kleven af te schudden en gedesillusioneerde linkse kiezers toch weer op de been te brengen – een opzet waar de Vrijheidsbeweging zondag bijzonder goed in slaagde.

De langharige ingenieur

Nu moet blijken of de 55-jarige Golob de hoge verwachtingen kan inlossen. De langharige ingenieur werkte eerder bij een staatsenergiebedrijf, waar hij zich bezighield met groene energieprojecten, een ambitie die hij meebracht naar zijn politieke agenda.

Maar Golobs eerste agendapunt is een ander: hij wil een duidelijke breuk laten zien met de illiberale lijn van de vorige regering. “Deze uitslag betekent dat mensen verandering willen”, verklaarde de politicus zondagavond. “We beginnen morgen hard te werken om het vertrouwen te rechtvaardigen.”

Verliezer Janša, die een vurig gewenste vierde premierstermijn in rook zag opgaan, erkende zijn verlies. “De resultaten zijn wat ze zijn, gefeliciteerd aan de winnaar.” Tegenstanders halen intussen opgelucht adem. Hun angstscenario van twee achtereenvolgende Janša-termijnen, waarin hij de democratie net zozeer zou afkalven als in Hongarije en vervolgens oneindig aan de macht zou blijven, komt niet uit.

Die opluchting overheerst niet alleen bij de Sloveense oppositie en journalistiek, die het de afgelopen jaren zwaar te verduren hadden. In menig EU-kantoor zal zondagavond, na de overwinning van Emmanuel Macron in Frankrijk, ook stilletjes gejuicht zijn om het nieuws uit Ljubljana. Slovenië draait het gezicht weg van oosterbuur Hongarije en kijkt weer richting Brussel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234