Donderdag 21/11/2019

Interview EU-kenner Hendrik Vos

‘Men lijkt Noord-Ierland de facto cadeau te doen aan de EU’

Hendrik Vos (UGent). Beeld Thomas Sweertvaegher

Kunnen we een brexit-zonder-akkoord op 31 oktober nog vermijden? Europa-kenner Hendrik Vos (Universiteit Gent) denkt van wel. ‘Al heb ik zelfs dan grote twijfels of het Britse Lagerhuis zijn steun geeft aan premier Boris Johnson.’

Kunnen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie nog een brexitakkoord bereiken, op de EU-top van donderdag, of op een extra top later deze maand?

“Een akkoord lijkt mogelijk, maar daarmee zijn de politieke struikelblokken lang niet allemaal verdwenen. De richting waarin men nu lijkt te onderhandelen is dat Noord-Ierland de facto cadeau zou worden gedaan aan de EU, omdat zij dan in de douane-unie een interne markt zouden blijven en dus geen aparte handelsakkoorden zouden mogen sluiten. Er zou dan wel een harde douanegrens met de rest van het Verenigd Koninkrijk komen in de havens aan de Ierse Zee.”

Wat is het verschil tussen de beruchte ‘backstop’ van ex-premier Theresa May en de uitweg die men nu zoekt?

“De ‘backstop’ hield het volledige Verenigd Koninkrijk in de douane-unie (in afwachting van een nieuw vrijhandelsakkoord, zodat de Iers/Noord-Ierse grens open kon blijven volgens de vredesakkoorden van 1998, MR). De harde brexiteers verzetten zich daar met hand en tand tegen omdat ze vonden dat het VK dan een vazalstaat ging worden van de EU. Ze zouden dan alle regels moeten blijven volgen zonder er zeggenschap over te hebben.”

Een ‘harde grens’ in de Ierse Zee is wel onaanvaardbaar voor de unionistische en protestantse Noord-Ierse partij DUP, van wie Johnson parlementaire steun nodig heeft?

“Inderdaad. Daarom zal men nooit op papier zetten dat ze Noord-Ierland eigenlijk geven aan de EU. Er zal zoiets staan als: Noord-Ierland blijft een deel van het VK maar we spreken eigenlijk af dat… Om de DUP over de streep te trekken stelt Downing Street intussen voor om Noord-Ierse bedrijven via belastingvoordelen te subsidiëren (voor gemaakte douanetarieven, MR).” 

Ook de rest van het Lagerhuis moet een akkoord dan nog goedkeuren. Kan premier Johnson in Westminster wel een politieke meerderheid vinden voor een akkoord?

“Ik heb grote twijfels of een uiteindelijke tekst aanvaardbaar zal zijn voor een meerderheid in zijn parlement. Zelfs als een akkoord zijn achterban van harde brexiteers bekoort blijft de realiteit dat Johnson geen meerderheid meer heeft in het Lagerhuis. Hij heeft zelfs recentelijk nog Conservatieve fractieleden ontslagen, die nu als onafhankelijke zetelen. Een brexitakkoord blijft dus enkel mogelijk als een deel van de oppositie instemt. Ik zie ze geen groen licht geven, zoals ze dat in de voorbije maanden ook nog nooit hebben gedaan. Weinig mensen gunnen Johnson nog iets. De oppositie ruikt bloed.”

Hendrik Vos: ‘Weinig mensen gunnen Johnson nog iets. De oppositie ruikt bloed.’ Beeld Thomas Sweertvaegher

Wat gebeurt er als het Britse Lagerhuis een mogelijk akkoord torpedeert?

“Omdat het Lagerhuis al stemde dat het een no deal-scenario afkeurt zou Johnson in dat geval uitstel moeten vragen aan de EU. Zelf heeft Johnson altijd gezegd dat hij dan ‘liever dood in de gracht valt’. Als hij zelf geen uitstel vraagt, resten er twee opties: met zijn regering een no deal forceren, of ontslag nemen (mogelijk na verlies van een vertrouwensstemming, MR) en de beslissing over uitstel overlaten aan een andere premier (al dan niet ad interim in afwachting van nieuwe verkiezingen, MR). Maar, als zijn regering een no deal-scenario tegen de wil van het Lagerhuis zou doorvoeren, wacht ons uiteraard een zeer turbulente periode.”

“Intussen doet er ook een complottheorie de ronde, waar ik zelf weliswaar weinig geloof aan hecht: bij verlies in zijn Lagerhuis zou Johnson de EU om uitstel vragen, maar omdat dit door alle 27 lidstaten unaniem goedgekeurd moet worden zou hij het vooraf op een akkoordje kunnen gooien met bijvoorbeeld de Hongaarse premier Viktor Orbán om tegen te stemmen. Dan zou hij met een no deal kunnen vertrekken, maar de verantwoordelijkheid van zich kunnen afschuiven. Ik denk wel dat de EU uitstel meteen goedkeurt, zelfs Orbán.”

Als er in het beste geval wél een akkoord is, kunnen de Britten dan al op 31 oktober vertrekken?

“In geval van een akkoord zou het vertrek in de nacht van 31 oktober op 1 november enkel symbolisch zijn. Hoe dan ook volgt een overgangsperiode tot eind 2020 met een mogelijke verlenging tot eind 2021. In die periode zou weinig veranderen. Van die twee jaar wordt overigens wel gezegd dat dat veel te kort is om een nieuw vrijhandelsverdrag tussen de EU en het VK te onderhandelen.”

Wacht ons zonder akkoord eind deze maand de voorspelde economische crash met geblokkeerde trucks aan de havens en ontslagen in exportgevoelige bedrijven?

“We krijgen dan in elk geval een heel chaotische toestand. We kunnen niet voorspellen wat er dan gebeurt. In principe volgen er dan in onze havens onmiddellijk grens- en douanecontroles, sanitaire controles op voedselproducten, enzovoort – ook op de grens met Noord-Ierland.”

“In een tussenfase zou het dan wennen zijn, ook voor bedrijven die wellicht nog niet allemaal de juiste formulieren hebben. Het banenverlies is moeilijk in te schatten. De Britten hebben aangegeven dat ze baas willen worden over eigen land maar willen ze enkel hun financiële diensten controleren, of ook bijvoorbeeld de landbouwproducten? In welke mate willen ze nu eigenlijk afwijken van de Europese regels? Niemand weet hoe dat zit zonder akkoord. Daarom is iedereen zenuwachtig en is een geordend vertrek zo belangrijk.”

Hendrik Vos: ‘In welke mate willen de Britten nu eigenlijk afwijken van de Europese regels? Niemand weet hoe dat zit zonder akkoord.’ Beeld Thomas Sweertvaegher

Wat zijn de gevolgen van een brexit zonder akkoord voor de geschatte 3,6 miljoen Europeanen in het Verenigd Koninkrijk én de 1,2 miljoen Britten in de EU?

“Over de rechten van burgers zijn al een aantal afspraken gemaakt, eigenlijk zijn dat minideals. Erasmus-studenten zullen bijvoorbeeld niet meteen gedeporteerd worden, maar op papier zou het programma zonder brexitakkoord wel stoppen. Europeanen in het VK en Britten hier hebben wel al een status kunnen aanvragen om te blijven, maar niet iedereen heeft die aanvraag al ingediend. Er heerst ook op dat vlak veel onduidelijkheid.”

Premier Charles Michel (MR) wordt EU-Raadsvoorzitter op 1 december. Denkt u dat hij op deze top al kan wegen als ‘coming man’?

“Dat is moeilijk in te schatten. Mogelijk zal Michel al betrokken worden bij de biechtstoelgesprekken om knopen tussen lidstaten te ontwarren. Ik denk wel dat hij, in vergelijking met huidige voorzitter Donald Tusk en los van brexit, een assertievere rol van de EU zal bepleiten op het wereldtoneel. De omstandigheden zullen dat ook bepalen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234