Donderdag 17/10/2019

'Men durft niet meer te experimenteren'

Damiaan De Schrijver, Matthias de Koning en Gillis Biesheuvel over boeken op toneel en tv

Mocht de VRT ooit nog een boekenprogramma overwegen, ze moesten maar eens bellen naar de makers van de theatervoorstelling We hebben een/het boek (niet) gelezen. Die kraken De Toverberg, de kanjer van Thomas Mann, op zo'n veelzijdige manier dat iedereen er zijn gading in kan vinden.

DOOR WOUTER HILLAERT

BRUSSEL l Damiaan De Schrijver van Stan, Matthias de Koning van Discordia en Gillis Biesheuvel van Dood Paard doken een jaar geleden ook al samen met Peter Van den Eede van De Koe en Willem de Wolf de repetitiezaal in, toen voor het licht hilarische Onomatopee. Het was in een van die repetities dat De Wolf ineens kwam aanlopen met De Toverberg, net geen duizend pagina's dik. De anderen waren meteen akkoord, al had geen van hen de roman zelf ooit gelezen. "We kenden alleen de reputatie", aldus Biesheuvel. "Het is zo'n monument waar je niet aan komt en iedereen op sneuvelt."

Het vijftal, aangevuld met Sara De Roo, overleefde de klim naar We hebben een/het boek (niet) gelezen met brio (zie Encore), maar speelt dan ook niet het hele boek. "Het is onspeelbaar", zegt De Schrijver. "Het heeft een encyclopedische kant in die zin dat Mann de wereld als met een drijfnet heeft leeggeschept. Alles wat hij kon weten, wist hij: over astrologie, geneeskunde, de splitsing van het kleinste deeltje, de eerste gummilaarsjes. Alles! Die man was zo gedocumenteerd."

De Koning valt hem meteen in de rede, een onderling gebruik dat deze makers ook op scène duchtig uitspelen. "Ja, gedocumenteerd, maar ook een overschrijver. In onze gesprekken kwamen we er steeds op uit dat het ook irritants is om als lezer bijna behandeld te worden als een schooljongen. Maar aan de andere kant..."

Biesheuvel springt meteen in het gat. "Er staan prachtige beschrijvingen in. Over het röntgenapparaat: wat een mooie bladzijde! Mann is een soort überintellectueel: alles wat hij voelt, wordt vertaald via de ratio. Ik miste die emotie wel. Voor een toneelspeler is het gevoel cruciaal."

Ook uit jullie voorstelling spreekt een haat-liefdeverhouding ermee.

De Schrijver: "Er zijn allerlei manieren om met zo'n meesterwerk om te gaan: je kan citerend spelen, je kan het parodiëren, je kan even in de hoofden van die personages gaan zitten of enkel focussen op kleuren en geluiden. We doen het allemaal. En dan ontmaskeren we ook nog even de leugen van de zogenaamde intellectueel die prentendeert hele bibliotheken gelezen te hebben, terwijl hij er misschien niks meer van weet. Wat blijft er over na lectuur van veel boeken? Verandert literatuur je leven? Word je een beter mens van De Toverberg? Dat zijn fundamentele vragen!"

En het antwoord? Waarom zouden we nog boeken lezen als er zo weinig van blijft plakken?

Biesheuvel: "Kijk, ik probeer de wereld om me heen te begrijpen, elke dag weer. Daar helpt van alles bij: muziek, gesprekken, maar ook literatuur. Het helpt me om over nu te lezen of over een andere tijd. Hoe abstract kunst soms ook kan zijn, ze zegt altijd wel iets over de wereld."

Manns personages lijken in hun sanatorium ver boven die wereld verheven. Vanwaar jullie voorkeur voor een high-societymilieu met hun oeverloze gesprekken?

De Schrijver: "Als je bedoelt dat Stan vaak burgerlijk drama speelt, dan moet je dat zien als een zelfkritische spiegel van waar wij zelf staan. Ik ben geen arbeider. Ik ben een toneelspeler, omhooggeschoten uit een bourgeoisachtige familie. Ik ben ook zo'n mannetje dat in zo'n kuuroord op een berg zou kunnen zitten."

De Koning: "Ik liever niet."

De Schrijver: "Het repertoire dat je speelt, is de spiegel van elk gezelschap."

Zouden jullie zich dan kunnen voorstellen hier een boekenprogramma voor tv van te maken?

Biesheuvel: "Elke cameraopname van een voorstelling is voor mij alleen voor de annalen. Het mooie van theater is dat het niet eendimensionaal is en dat is televisie wel. Het wordt plat. Ik zie het dus niet."

De Koning: "Maar stel dat de VPRO en Canvas samen bellen, dan zou ik wel op hun aanbod ingaan als je per keer drie uur de tijd krijgt. En geen reclameblokken!"

De Schrijver: "Ik moet denken aan die professor, die Mannmaniak die we hebben uitgenodigd om ons uit te leggen hoe het zit met de politieke plek van Thomas Mann in de geschiedenis."

De Koning: "Hij was daar duidelijk over."

De Schrijver: "Dat zou je moeten doen in zo'n boekenprogramma! Je nodigt ook filosofen, schilders en spelers uit. Frankrijk zit vol van zulke programma's en die lopen uit! Wij kampen wel met ons kleine taalgebied."

Biesheuvel: "Ook met deze tijd, toch? Opdrachtgevers durven zich niet meer te branden aan experimenten. In Nederland hadden we ooit hele wilde programma's als RUR en Hier is Adriaan Van Dis, waar alle ruimte was. Men vroeg zich ook nauwelijks af hoeveel mensen er keken. Maar nu moet je het doen met Sylvana Simons. Natuurlijk wordt dat van de buis gehaald: het gaat helemaal nergens over."

De Schrijver: "En we laten een bandje komen! Of we nodigen bij een vakbondsactie een afgevaardigde uit die zijn boekenkeuze kenbaar maakt. We zetten ramen en deuren open en iedereen loopt binnen en buiten. Zo moeilijk kan dat toch niet zijn? Het bestond, en nu is het weg."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234