Dinsdag 31/01/2023

Mekka van het design

.Handgeschilderde serviezen, kleurrijk versierde waterpijpen en sprookjesachtige tapijten? Niets daarvan tijdens de Istanbul Design Week begin september. Wel veel jong talent, intelligente ontwerpen en grote namen als Patricia Urquiola en Hussein Chalayan. DMM trok naar de Bosporus en liet zich onderdompelen in de Turkse designwereld. 'Het is zo belangrijk om hier aanwezig te zijn', aldus trendwatcher Li Edelkoort.

Door An Bogaerts

De Istanbul Design Week (IDW) mag dan nog maar aan haar derde editie toe zijn en slechts een fractie voorstellen van wat Milaan, New York, Keulen en Parijs op poten zetten, de organisatie krijgt sowieso de prijs voor het mooiste decor. Want in plaats van futuristische hallen of lege fabrieken kiest IDW voor een prachtige ligging op de oude Galatabrug in Istanbul. De brug, die in 1912 in Nürnberg werd gebouwd, was 80 jaar lang een van de belangrijkste architecturale symbolen van Istanbul, tot een brand in 1992 een groot stuk van het bouwwerk verwoestte. "Als je een cirkel zou tekenen in Istanbul met de brug als middelpunt, dan liggen alle belangrijkste creatieve plaatsen van de stad daarbinnen. Voor de IDW is dit dus de uitgelezen plek om het grote publiek te laten kennismaken met wat deze stad te bieden heeft op het gebied van design", aldus professor Önder Küçükerma, coördinator van het event. Gelukkig zijn er een aantal pr-dames die ijverig vertalen wat de man zegt, want de openingsavond is een aaneenschakeling van Turkse speeches, veel 'oohs' en 'aahs', en de uitreiking van enkele designprijzen. De internationale pers verstaat er geen jota van maar applaudisseert overtuigd mee. Iedereen is zo enthousiast om hier te zijn. De energie van de stad en het gevoel dat hier de komende jaren wel eens iets groots zou kunnen uit groeien, heeft iedereen al vanaf dag één te pakken.

Dat er in Istanbul überhaupt een Design Week wordt georganiseerd, is het resultaat van een opmerkelijke periode van activiteit bij de Turkse designers de laatste tien jaar. Of ze nu ontwerpen voor buitenlandse producenten als Herman Miller en Panasonic of het in eigen land houden bij Nurus, Derin en Koleksiyon, het Turkse talent komt stilaan bovendrijven en luidt een nieuw, gemoderniseerd tijdperk in voor Turkije. Istanbul is in die jaren van groei en ontwikkeling gekroond tot designhoofdstad van het land. "Turkije heeft een belangrijke plaats in Europa, het is strategisch interessant gelegen, net als Duitsland twintig jaar geleden", zegt Li Edelkoort, Nederlands ontwerpster en een van de belangrijkste trendwatchers binnen de designwereld. "Istanbul heeft alles in haar mars om het nieuwe Berlijn te worden: jong, hip en trendsettend. En dit gebied hier rondom de brug, dat wordt het nieuwe Soho. Je ziet duidelijk dat de jonge designers hier de creativiteit en de energie hebben om het te maken. Ze hebben alleen ondernemers nodig, zoals wij in Nederland Marcel Wanders en Gijs Bakker hebben, om dat jong talent onder de arm te nemen." En dat het talent jong is, bewijst Cam Demirel. Negen jaar is hij, en heeft zijn eigen stand op de IDW. "Ik ben vorig jaar met mijn ouders naar de IDW geweest en ik vond dat helemaal geweldig, al die mensen die zelf dingen maakten. En omdat ik zelf autootjes in mekaar steek, wou ik dit jaar voor mijn verjaardag een stand op de Galatabrug. En dus huurden de ouders van Cam een hoekje op de Galatabrug waar de jongen braaf autootjes zit te bouwen. "Later wil ik bij een groot automerk gaan werken", klinkt het ambitieus.

Li Edelkoort is in Istanbul om er de nieuwe designtrends voor te stellen. Al jaren voorspelt ze nieuwe bewegingen op het gebied van mode en interieur. Wat ons de volgende jaren te wachten staat, zo verkondigt ze op IDW, is een terugkeer naar de privacy. De open, loftachtige trend met veel glas en zo weinig mogelijk muren veroorzaakt nu een tegenreactie. Veel textiel, veel ondoorzichtbaar glas en afgezonderde ruimtes. "Onlangs was ik in New York om naar een loft te kijken die er te koop stond. Ik droom al zo lang van een eigen loft in New York. Maar toen ik er binnenkwam, besefte ik dat het te laat was, dat de trend voorbij was", aldus Edelkoort. De Nederlandse is samen met Patricia Urquiola, Hussein Chalayan en Paolo Pininfarina een van de grote namen die op de IDW komt spreken. "Het is zo belangrijk om hier te zijn", aldus Edelkoort. "En het is geweldig om te zien hoe de vrouwen hier veel vooruitstrevender en autonomer zijn dan de mannen. In tegenstelling tot het beeld dat iedereen van Turkije heeft, zijn de vrouwen hier op IDW intelligent en hebben veel van hen in het buitenland gestudeerd."

En inderdaad, het merendeel van de jonge, talentvolle designers die zich op de Galatabrug voorstellen, zijn vrouwen. Joelle Hancerli bijvoorbeeld, vijfentwintig en geboren in Istanbul. Ze studeerde design in Milaan en verhuisde in 2005 naar New York, waar ze ging werken voor Karim Rashid. Nu is ze echter naar Istanbul teruggekeerd en stelt ze onder de naam 'Please do sit' enkele van haar ontwerpen voor. "Op elke beurs of tentoonstelling staan overal van die irritante bordjes met 'Please do not sit' of 'Please do not touch' erop. Hoe kan je nu in hemelsnaam items kiezen voor je interieur als je er niet eens even op kan gaan zitten of er aan kan voelen? Vandaar 'Please do sit'. Ik nodig iedereen hier uit om mijn stoeltjes en krukken te proberen en mijn meubels te betasten", aldus Hancerli. En zo geschiedt. Het kastje Grass, bezet met grassprieten, en de zitbank Flip trekken heel wat volk. Dit jaar richtte Hancerli de Depodesignworkshop op, een workshop waarin ze nog onbekende talenten samenbrengt om hun ervaringen en connecties met elkaar te delen. Al op haar vijfentwintigste is Joelle Hancerli een pionier in de Istanbulse designscene.

Ook Buse Bayraktaroglu studeerde in het buitenland. Aan de kunstacademie van San Francisco volgde ze 'light planning', waarna ze een tijdje ging ontwerpen voor Jack Webb Design. Intussen heeft ze al zeven jaar haar eigen firma, maar op de Istanbul Design Week is ze de publiekstrekker voor verlichtingsproducent Dr. Light. Vooral de verlichting waarbij ze een gloeilamp als een vogel in een felgekleurde kooi opsluit, kan op veel complimenten rekenen. Op de benedenverdieping van de brug, nog maar net boven het water, staat Ezgi Tüzün haar ontwerpen op te blinken. Zij richtte samen met haar broer Ozan het designbureau Borikbasarinci op. Om de vraag wat Borikbasarinci wil zeggen, moet Türün hartelijk lachen. "We werken eigenlijk met zeven Turkse ontwerpers samen. We kennen elkaar al lang. En vroeger was er een liedje dat we altijd meezongen, ik kan me de titel niet meer herinneren maar er kwam een zinnetje in voor: 'morning bells are ringing'. We wisten toen in de verste verte niet wat we zongen, en van 'morning bells are ringing' maakten we iets als 'borikbasarinci'. En dat is nu onze merknaam geworden", vertelt Ezgi Türün.

De organisatrice van IDW is trouwens ook een vrouw: professor Esra Ekmekçi. Zij staat aan het hoofd van dDf of Dream Design Factory, een bedrijf dat zich bezighoudt met communicatie rondom design. "De Istanbul Design Week is bedoeld om Istanbul te verbinden met de rest van de de-signwereld. Het is niet onze intentie om te gaan concurreren met beurzen in Milaan en Keulen. Maar het is voor ons de manier om de buitenwereld te laten zien dat Istanbul ook design te bieden heeft", aldus Ekmekçi. "We krijgen trouwens veel steun van het stadsbestuur van Istanbul. De burgemeester is zelf architect van opleiding, het was dus niet moeilijk om hem warm te maken voor dit evenement." In 2010 wordt Istanbul de culturele hoofdstad van Europa, en ook dan wil Ekmekçi iets groots organiseren omtrent design. "Onder de naam Design 2010 gaan we overal in de stad evenementen en tentoonstellingen organiseren. Maar concreet kan ik daar nog maar weinig over kwijt. Het wordt in elk geval hét jaar om naar Istanbul af te zakken."

Op de bovenverdieping van de brug, waar de grotere namen als Nurus, Electrolux en Efezbier een stand hebben, is er een plaats waar alle fototoestellen worden bovengehaald. De intussen vermaarde jurk van Hussein Chalayan met ingebouwde LED-verlichting wordt er dag en nacht omringd door security. Het is de eerste keer dat het ontwerp in Turkije wordt voorgesteld. "Het is misschien wel een leuk idee", aldus Edelkoort over de jurk. "Maar ik zie het niet echt gecommercialiseerd worden." Tucker Viemeister, een industrieel designer uit New York, is wel onder de indruk van Chalayans ontwerp, en wanneer hij tijdens zijn lezing vanuit het publiek de vraag krijgt wat hij als Amerikaan vindt van het design in Istanbul, roept hij uit: "Istanbulievable!" n

Trendwatcher Li Edelkoort: 'De vrouwen zijn hier vooruitstrevender

dan de mannen'

Istanbul Design

top 5

Uiteraard zijn de toeristische trekpleisters van Istanbul - Aya Sofia, Blauwe Moskee, Topkapi Palace... - ook qua architectuur zeker het bezoeken waard. Toch zijn er nog heel wat andere plaatsen in de stad waar designliefhebbers aan hun trekken komen. Van oud-Ottomaanse kunst tot designwinkels tot futuristische architectuur: vijf hotspots op een rij.

Onder de noemer 'Objects for life' biedt de Nuxxboetiek een brede waaier aan design aan. Stelton, Normann, Artifort en Desalto zijn slechts een selectie van de dertig internationale merken die bij Nuxx verkrijgbaar zijn. Nuxx opende dit jaar al twee winkels in Istanbul en één in Ankara en doet er daar in december nog eentje bij. De winkels zijn een aanrader, al was het maar om het conceptdesign van Tanju Ozelgin.

INFO Nuxx, Istinye Park (Istinye), City's (Nisantas¦) en W Hotel Akaretler in Istanbul, www.nuxx.com.tr

Yelle is de verzamelnaam voor de houten huizen die je langs de Bosporus kan bewonderen. Zowel kleine vervallen huisjes als riante woningen worden vanuit het binnenland verdreven door grootse bouwprojecten. Gelukkig zijn er een aantal projectontwikkelaars die de yelle verstevigen en opknappen. Een betonnen binnenkant moet de huizen beschermen tegen brand, want in het verleden zijn heel wat yelle in de as opgegaan. De meeste yelle zijn versierd met oyma, houten tierlantijntjes die een soort van kunstwerken op hout vormen op de huizen. Wie in zo'n verstevigde yelle wil wonen, betaalt daar vaak miljoenen euro's voor.

INFO Ferry's zigzaggen over de hele Bosporus en hebben verschillende haltes, zowel aan de Europese als aan de Aziatische kant.

Van 29 november tot 2 december vindt in Istanbul de kunstbeurs 'Contemporary Istanbul' plaats. Meer dan vijfenzeventig galerijen uit zestien landen nemen deel en er worden allerlei debatten en concerten georganiseerd. De beurs gaat door in het Istanbul Convention & Exhibition Center dat in de chique Nisantasibuurt ligt, midden in de stad.

INFO www.contemporaryistanbul.com, 0090-212/244.71.71

Om alle tuinen van het Byzantijnse Constantinopel van water te kunnen voorzien, werden er in de stad gigantische ondergrondse waterreservoirs gebouwd. De meest imposante is Yerebatan Sarayi, wat 'gezonken paleis' wil zeggen. Vlakbij de Aya Sofia kan je daar tussen de fundamenten van Istanbul wandelen in een adembenemend decor, gevuld met water. Vooral op warme zomerdagen is dit ondergrondse bouwwerk een welkome verfrissing.

INFO Yerebatan Caddesi 13, 0090-212/522.12.59, www.yerebatan.com

Kanyon is een futuristisch complex in Levent, het financiële district van Istanbul. Het bestaat uit een groot winkelcentrum, een kantoorbuilding en een appartementsblok van 22 verdiepingen. Kanyon werd ontworpen door The Jerde Partnership uit Los Angeles in samenwerking met het architectenbureau Tabanlioglu van Istanbul. Voor dit ontwerp wonnen ze vorig jaar in Dubai samen de Cityscape Architectural Review Award in de afdeling 'Commerciële gebouwen'. Dit moderne bouwwerk is niet alleen mooi om te zien, bij het Belgische 'Le Pain Quotidien' in Kanyon kan je bovendien heerlijk ontbijten.

INFO Kanyon, Büyükdere Caddesi 185, 34394 Levent, Istanbul, www.kanyon.com.tr

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234