Vrijdag 14/05/2021

Meesterwerk kopen? De bank schiet voor

De rente staat laag en de economie zit in het slop, maar de kunstmarkt boomt. En dus strooien banken met miljoenenleningen voor klanten die dure werken willen kopen.

Bladeren door het aanbod van leningen om kunst te kopen, is als lezen in de spaargids. Rentevoeten, termijnen, overbruggingskredieten, met of zonder risicogarantie: in nette tabellen staan alle opties opgelijst. Bij Citibank krijg je een rentevoet van 2 tot 3 procent - vanaf een bedrag van vijf miljoen dollar-, de Berlijnse Privatbank 5 tot 15 procent, maar dan wordt de terugbetaling wel gespreid over vijf jaar - lenen kan vanaf 110.000 dollar. Hier klopt niet het hart van de estheet, maar dat van de bankier. En de bankier speelt een steeds grotere rol in de aankoop van kunst.

Onderzoeksbureau Skate's schat in een rapport de markt voor leningen om kunst te kopen op 10 miljard dollar (8,95 miljard euro), met het potentieel om uit te groeien tot 100 miljard ('een conservatieve schatting'). Voor die raming baseert het zich op de recordbedragen die de kunstmarkt op dit moment laat optekenen. Nooit werd er voor meer geld kunst verhandeld - 53,1 miljard dollar of 47,5 miljard euro - dan in 2014. Vooral de allerduurste stukken zijn in opmars, met prijskaartjes van meer dan 20 miljoen dollar (17,9 miljoen euro).

Wie kan dat betalen? Bijna niemand. Dat is vaak niet eens de bedoeling. Leningen, schrijft Skate's, zijn vooral interessant in de allerhoogste prijscategorieën, 'waar de liquiditeit het hoogst is'. Dat betekent dat in deze categorie werken het snelst worden doorverkocht, met de grootste winsten. Lenen om te kopen om te verkopen dus. Om welke werken het gaat, is een geheim. Van de in België gecontacteerde banken zegt geen enkele een speciaal kunstprogramma te hebben.

BNP Paribas Fortis doet het alleen voor bestaande klanten, en zij moeten een vermogen hebben van meer dan vier miljoen euro. Kunst kan dan wel veel opbrengen, de uitkomst is altijd onzeker en de waarde van een werk relatief. Dat hebben banken niet graag. "Het gebeurt occasioneel", zegt woordvoerster Pamela Renders. "Soms vragen wij een deel van de beleggingsportefeuille als zekerheid." Renders denkt dat de lage rentes de kunstmarkt een extra boost bezorgen. "Klanten spreiden hun vermogen, dat zien we ook in vastgoed."

Art flippers worden ze genoemd, de speculanten op de kunstmarkt. Ze hebben een kwalijke reputatie en sommige cowboys worden door grote galerijen zelfs geweerd. Zoals de Zuid-Afrikaanse rich kid Stefan Simchowitz, die steeds vaker met tussenpersonen moet werken om aan werken te geraken. Hij heeft 1.500 werken in zijn collectie, die 30 miljoen dollar (26,88 miljoen euro) waard is. Galerijhouders beschuldigen hem van hamsteren: het opkopen van grote hoeveelheden werken van opkomende artiesten in de hoop dat die ooit een veelvoud zullen opbrengen.

Hoe lucratief dat speculeren kan zijn, blijkt uit een rechtzaak in Dallas tussen twee kibbelende verkopers. Zakenman David Martinez kocht in 2007 een rode Rothko voor 19 miljoen euro. Het werk verdween in een kluis en bracht drie jaar later 31,4 miljoen euro op in een veiling door Sotheby's.

Veilinghuizen gaan overigens gretig mee in het opbod. Sotheby's verleent ondertussen zelf kredieten aan kopers: volgens Skate's heeft het huis 1,3 miljard euro kapitaal in kas voor leningen. De grote veilinghuizen hebben wel meer trekjes van bankiers overgenomen: onder druk van de keiharde concurrentie wordt beknibbeld op commissies, beloven ze een vaste prijs aan verkopers, zoeken ze externe investeerders om die gigantische bedragen te kunnen dekken en slikken ze zelf het verlies als de veiling minder opbracht dan aan de klant is beloofd.

Clash

Dat de speculant niet altijd krijgt wat hij verlangt, blijkt uit de clash tussen Danh Vo en Bert Kreuk. De Nederlandse verzamelaar maakt er geen geheim van dat hij bepaalde werken koopt om er later op te verdienen. Kreuk eist bijna 900.000 euro van de Deense Vietnamees, naar eigen zeggen omdat de kunstenaar een besteld werk weigert te maken. Vo schreef een brief aan Kreuk waarin hij beloofde alsnog een werk af te leveren.

Het wordt een muurschildering, schreef hij, die haar geld dubbel en dik waard is, met als tekst: 'Shove it up your ass, faggot.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234