Woensdag 04/08/2021

Meeste westerse journalisten in Bagdad staan onder huisarrest

Gert Van Langendonck

Hebt u ook al gemerkt dat de berichtgeving uit Irak de laatste tijd nogal een saaie bedoening is? Irak domineert wel de voorpagina's maar er zijn zo goed als geen beklijvende reportages vanuit het belegerde Falluja, of indringende foto's van het Leger van de Mehdi in Najaf. Er is daar een goede verklaring voor: er kan vandaag de dag nauwelijks nog journalistiek bedreven worden in Irak.

Rod Nordland, bureauchef van Newsweek in Bagdad, geeft toe dat hij er eigenlijk geen idee meer van heeft wat er op straat gebeurt. De meeste Amerikaanse media in Bagdad hebben hun journalisten verboden hun hotel of huis nog te verlaten. Newsweek heeft het bijkomende probleem dat het geen ingebedde journalisten heeft bij de Marines in Falluja. Maar, zegt Nordland, "ook de media die wel ingebed zijn kunnen niet het hele verhaal vertellen want zij kunnen niet meer met de Irakezen praten." Het resultaat is "dat wij gewoon niet weten wat de waarheid is. De Irakezen zeggen dat de Marines al zeshonderd mensen hebben doodgeschoten in Falluja, de militairen vertellen een ander verhaal, en het is onmogelijk om wat dan ook onafhankelijk te bevestigen."

Dat is jammer want wat er op dit moment aan het gebeuren is in Falluja en Najaf kan een grote invloed hebben op de keuze die de Amerikanen straks in het stemhokje maken, en bijgevolg voor de toekomst van Irak.

Journalisten uit landen die niet in de Coalitie zijn vertegenwoordigd, hebben het iets, maar niet veel, makkelijker. "Ik ga nog buiten maar wanneer ik 's ochtends mijn hotel verlaat, weet ik niet of ik 's avonds nog terugkeer", zegt Raphael Pelseny, een Franse documentairemaker. De illusie dat een Frans paspoort een garantie is in Irak, werd zondag doorgeprikt toen cameraman Alexandre Godanov werd gegijzeld. Godanov werd vrijgelaten maar dat kwam volgens hem alleen omdat vier van zijn gijzelnemers het voor hem opnamen. Een Frans paspoort, aldus Godanov, "is in Irak niets meer waard".

Pelseny is dezelfde mening toegedaan. "De mensen zijn momenteel verblind door haat voor alles wat westers is." Zoals de meeste journalisten heeft hij al gezorgd voor een schuilplaats voor het geval dat het helemaal fout loopt. Dat is het geval waarin de VS zouden besluiten om Najaf aan te vallen, waar de opstandige sjiitische clericus Moqtada al-Sadr zich heeft verschanst. "We weten allemaal dat, wanneer dat gebeurt, de hel zal losbarsten in Irak", zegt Christoph Reuter, correspondent van het Duitse magazine Stern. "Want je kunt wel zeggen dat die Al-Sadr slechts een minderheid van de sjiieten vertegenwoordigt, maar als de Amerikanen Najaf zouden binnenvallen, dan gaat het niet langer over Al-Sadr. Najaf is de heiligste plaats ter wereld voor de sjiieten, dat is alsof Amerika Mekka zou aanvallen." Ook Reuter komt nog op straat. Hij heeft een donker uiterlijk, spreekt Arabisch met een Iraaks accent, en heeft zich al tien dagen niet geschoren. "Ik heb totnogtoe geluk gehad. Maar we zijn allemaal bang voor wat er in Najaf kan gebeuren." Reuter heeft uit contacten met sjiitische leiders begrepen dat er alles aan wordt gedaan om de situatie in Najaf te ontzenuwen. "De leiders beseffen dat zij de straat niet langer zullen controleren als het fout gaat in Najaf. Als Sadr City in beweging komt, dan mogen de Amerikanen zoveel mensen doodschieten als ze maar willen, maar een menigte boze sjiieten houdt niemand tegen."

Sadr City is de verpauperde sjiitische wijk van Bagdad waar de steun voor Al-Sadr het grootst is. De verwachting is dat wanneer de sjiieten van Sadr City in opstand komen, zij een klopjacht zullen organiseren op de buitenlanders. Nu al doen geruchten de ronde dat er lijsten zijn aangelegd met de verblijfplaatsen van buitenlanders.

"Niemand wil dat het zover komt", zegt Reuter, "maar de bal ligt nu in het kamp van de Amerikanen. Wat zij doen of niet doen in Najaf zal over de toekomst van Irak beslissen."

Aan de andere kant van het land, in Falluja, hebben de Amerikanen dat soort opties niet eens meer. Het is bijna een jaar geleden dat ik voor het eerst in Falluja was. Dat was nadat de Amerikanen, op 1 mei 2003, het vuur hadden geopend op een betoging en vijftien burgers hadden doodgeschoten. Toen al klonk het dat Falluja "het kerkhof van de Amerikanen zou worden", en riep één jongeman dat het hem geen moer uitmaakte of ik Belg of Amerikaan was, dat zij alle buitenlanders tot de laatste man zouden uitroeien. En sindsdien zijn er vele honderden doden gevallen in Falluja.

Lee Gordon, de correspondent voor de Sunday Telegraph, is voor zover ik weet de enige westerse journalist die Falluja aan Iraakse kant verslaat. Vorige week bracht hij twee dagen en nachten door met de moedjahedien, en hij vervoerde zelf twee zwaargewonde kinderen naar een ziekenhuis in Bagdad. "Het is onmogelijk onverschillig te blijven wanneer je in Falluja bent", zegt Gordon. "Wat de Amerikanen ook mogen zeggen, het is een feit dat het aantal burgerslachtoffers in Falluja bijzonder hoog ligt." Hij twijfelt er niet aan dat vandaag de dag iedereen in Falluja als één man achter de moedjahedien staat.

Gert Van Langendonck is correspondent van De Morgen in Irak. Hij verblijft momenteel in België.

Rod Nordland (Newsweek): 'Wij weten niet meer wat de waarheid is'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234