Zondag 09/05/2021

Vier vragenVaccinatiecampagne

Meer vaccins dan gedacht blijven in koelkast liggen: ‘Onze voorzichtige aanpak kan tot meer doden leiden’

Viroloog Marc Van Ranst liet zich inenten met het AstraZeneca-vaccin. Beeld Tim Dirven
Viroloog Marc Van Ranst liet zich inenten met het AstraZeneca-vaccin.Beeld Tim Dirven

Terwijl een derde golf zich aandient, raken de vaccins die in de koelkasten wachten maar niet in onze bovenarm. Vier op de vijf geleverde AstraZeneca-doses in de EU zijn nog niet gezet, leert onderzoek van The Guardian. Ook in ons land is nog maar een fractie toegediend.

Hoeveel vaccins van AstraZeneca zijn geleverd?

Het was even slikken vrijdagochtend, toen uit onderzoek van de Britse krant The Guardian bleek dat vier op de vijf vaccins van AstraZeneca in Europa nog niet tot bij de bevolking zijn geraakt. Ook in ons land. Navraag bij het federale geneesmiddelenagentschap FAGG leert dat België 290.400 dosissen heeft gekregen. Een heel ander cijfer staat op hun website: daar melden ze dat er tot 22 februari 67.000 verdeeld zijn naar de Belgische ziekenhuizen en vaccinatiecentra.

Wat is er met die overige 220.000 gebeurd? “Die vaccins zijn geleverd in de centrale hub en worden van daar naar de ziekenhuizen en vaccinatiecentra gebracht”, zegt Ann Eeckhout van het FAGG. Vanaf dinsdag zal het FAGG naast het aantal vaccins geleverd aan vaccinatiecentra en ziekenhuizen ook het aantal geleverd aan de centrale hub melden.

Hoeveel AstraZeneca-vaccins daadwerkelijk zijn toegediend, kan het FAGG niet zeggen.

Waarom worden die vaccins niet meteen verdeeld?

Het probleem doet zich voor in heel Europa. In totaal zijn ruim 6,1 miljoen AstraZeneca-dosissen geleverd aan de EU-landen. Daarvan zijn er meer dan 4,8 miljoen – of vier op de vijf – nog niet gebruikt, blijkt uit gegevens van het European Centre for Disease Prevention and Control.

De afgelopen weken werd in België een half miljoen vaccins meer geleverd dan er werden toegediend. Voor de vaccins van Moderna en Pfizer is daar een eenvoudige verklaring voor. Die vergen respectievelijk na drie en vier weken een tweede dosis, waardoor bijna voor elke eerste prik die wordt gezet een dosis in de diepvries wordt gehouden. Bij het AstraZeneca-vaccin wordt geen tweede dosis aan de kant gehouden, aangezien de taskforce ervoor gekozen heeft bij dat vaccin de tweede dosis pas twaalf weken na de eerste toe te dienen.

Een zorgerwerker haalt een dosis AstraZeneca-vaccin uit een flacon. Beeld EPA
Een zorgerwerker haalt een dosis AstraZeneca-vaccin uit een flacon.Beeld EPA

Waarom die AstraZeneca-prikken dan niet meteen zetten? “U mag ons voorzichtig noemen, maar de ervaring leert ons vaccins pas in te plannen als ze zijn aangekomen”, zegt Dirk Dewolf, administrateur-generaal van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid. “De leveringen variëren nu eenmaal heel sterk. We willen geen vaccins beloven aan vaccinatiecentra die er dan niet blijken te zijn. Of honderden burgers verlof laten nemen om een vaccin te laten zetten en hen dan te moeten zeggen dat het niet voor vandaag zal zijn.”

Woordvoerder Joris Moonens: “Vlaanderen krijgt bijvoorbeeld volgende week maar 11.000 AstraZeneca-vaccins. We willen niet dat de vaccinatiecentra de ene week met alle personeel moeten openen en de volgende alweer moeten sluiten. Daarom spreiden we het aantal vaccins over de weken.” Die trage, maar continue opbouw moet er ook voor zorgen dat ook de kinderziektes uit het IT-systeem en het versturen van uitnodigingen gehaald worden.

Bij heel wat vaccinatiecentra blijft het echter wrang aanvoelen dat vaccins die vandaag al geleverd zijn, pas twee weken later toegediend kunnen worden. En dat nu de besmettingscijfers weer snel stijgen en de helft van de bedden op intensieve zorg vrijgemaakt moet worden voor covidpatiënten. “Maar het zou ook niet goed lopen als je vandaag een brief krijgt om je morgen te laten vaccineren", zegt Dirk Ramaekers van de taskforce vaccintie. “Je moet mensen ook wat tijd geven om in het vaccinatiecentrum te geraken.”

Moeten 65-plussers het AstraZeneca-vaccin toch krijgen?

Het AstraZeneca-vaccin wordt op dit moment niet toegediend aan mensen die ouder zijn dan 55, omdat er tijdens de klinische studies niet genoeg data over die leeftijdsgroep beschikbaar waren. Maar op basis van een nieuwe studie uit Schotland bij liefst 1,14 miljoen mensen vindt viroloog Marc Van Ranst (KU Leuven) dat we AstraZeneca voor 55-plussers toch moeten overwegen. Daaruit bleek dat het risico op ziekenhuisopnames bij 80-plussers met 81 procent vermindert. De studie combineert data over vaccinaties met Pfizer en AstraZeneca. Maar aangezien deelnemende ouderen toch vooral het AstraZeneca-vaccin toegediend kregen, doet ze het beste hopen.

“Op basis van wat ik hier zie, kun je het AstraZeneca-vaccin prima bij de oudere bevolking toepassen”, zegt ook viroloog Johan Neyts. De Hoge Gezondheidsraad verandert voorlopig niet van koers, toch niet wat de 55-plussers betreft. Voor zwangere vrouwen en risicopatiënten acht ze het middel intussen wel geschikt.

Moeten we de tweede dosis uitstellen?

Diezelfde Schotse studie toont aan dat één dosis van het Astra­Zeneca-vaccin vier weken later de kans op een ziekenhuisopname doet dalen met 94 procent. Ook bij het Pfizer-vaccin vermindert de kans op ziekenhuisopname al met 85 procent een maand na de eerste prik.

“Nu het aantal besmettingen weer exponentieel stijgt, lijkt het me toch belangrijk om zoveel mogelijk mensen een eerste dosis te geven”, zegt biostatisticus Tom Wenseleers (KU Leuven). “Ik merk dat men heel erg op veilig speelt. Maar met een Britse variant die in opmars is, zou die voorzichtige aanpak net tot meer doden kunnen leiden. Dan moet je je toch afvragen: wat is het alternatief?”

Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a) wil alvast een versnelling hoger schakelen en kondigde gisteren in VTM Nieuws aan dat de prangendste vaccinvragen snel een antwoord moeten krijgen. Zo wil hij meteen laten onderzoeken of één dosis van AstraZeneca zou volstaan en of het middel ook mag toegediend worden aan mensen ouder dan 55. “Midden volgende week gaan we kijken hoe we ermee voortgaan.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234