Woensdag 27/10/2021

Meer te dik dan te dun

Wereldwijd zijn er nu meer mensen met overgewicht dan met ondergewicht. Dat blijkt uit een grote studie van het gerenommeerde tijdschrift The Lancet. Ook in België is bijna de helft van de bevolking te dik. 'En toch blijven onze ministers talmen.'

Het zat er al een tijdje aan te komen, maar volgens The Lancet is het nu eindelijk zover: wereldwijd zijn er meer mensen met een te hoog BMI dan met een te laag. De voorbije 40 jaar is het aantal mensen met obesitas verzesvoudigd (!), van 105 miljoen in 1975 tot 641 miljoen in 2014.

The Lancet kwam tot de conclusie via een analyse van het BMI. In diezelfde periode steeg het gemiddelde BMI van mannen van 21,7 naar 24,2. Bij vrouwen ging het van 22,1 naar 24,4. Dat betekent dat de bevolking gemiddeld elke tien jaar 1,5 kilo zwaarder werd. In datzelfde tempo zal in 2025 een vijfde van de mensen obees zijn, een BMI hoger dan 30.

In ons land lijkt het probleem de laatste jaren te stabiliseren, al is dat nauwelijks reden tot juichen. Bijna de helft van de Belgen weegt te veel, wat meteen gigantische gezondheidsrisico's en kosten met zich meebrengt. Bovendien zijn experts het erover eens dat het beleid op dit vlak tekortschiet.

"Er gebeurt te weinig op vlak van preventie." Die boodschap draagt obesitasexperte professor Caroline Braet (Universiteit Gent) al dertig jaar uit. "Het overgrote deel van het overheidsgeld blijft naar zorg gaan. En op die manier krijg je de mentaliteit niet gewijzigd." Dat er zo getalmd wordt, heeft te maken met het feit dat obesitas niet zo levensbedreigend is als pakweg diabetes: het onmiddellijke effect blijft uit. Je kunt er jaren mee rondlopen. Pas de laatste tien jaren van je leven ervaar je de grootste problemen.

Versnipperd

De overheden moeten volgens haar de teugels veel strakker in handen nemen. Want zij kunnen wel degelijk gedrag veranderen. Nu zijn er volgens Braet te weinig middelen. Ter illustratie: ons land telt dertig erkende obesitascentra. Met de mogelijkheden die ze nu hebben, kunnen er zo per jaar 3.000 schoolgaande kinderen worden begeleid. Braet: "De rekensom is snel gemaakt als je weet dat 10 procent van onze schoolgaande kinderen te veel weegt. Dat zijn er om en bij de 150.000. Wat moeten de overige 147.000 beginnen?"

Verder zou de overheid volgens Braet werk kunnen maken van een goed fiscaal gezondheidsbeleid. "Door groente en fruit btw-vrij te maken en suiker- en vetrijke producten veel meer te belasten bijvoorbeeld."

Enkele maanden geleden lanceerde minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) een suikertaks. Al had ze zichzelf volgens wetenschappers even goed de moeite kunnen besparen. De taks die er nu is, is er een van om en bij de 1 procent. Wil De Block mensen echt minder suiker doen eten, dan moet ze volgens studies een verhoging van 10 tot 20 procent doorvoeren.

Dat de taks zo'n miskleun wordt genoemd, komt mee doordat gezondheid zo'n versnipperd domein is. Preventie is een Vlaamse bevoegdheid, terwijl de financiële sleutels op het federale niveau liggen. "Zelfs als Vlaanderen massaal inzet op preventie en er zo in slaagt de kosten van de gezondheidszorg te doen dalen, dan haalt het daar zelf weinig financieel voordeel uit, want die winst vloeit terug naar de federale overheid", meent medisch filosoof Ignaas Devisch (Universiteit Gent).

Slaatjes en marathons

Wat ook meespeelt is dat het om onpopulaire maatregelen gaat die pas op lange termijn hun nut bewijzen. Devisch: "Sp.a-politicus Bruno Tobback zei ooit: 'Iedereen weet hoe we het moeten oplossen, maar geen enkele politicus weet hoe hij daarna herverkozen moet worden.' Hij had het toen over ecologische problemen, maar voor gezondheid geldt hetzelfde."

Een goed gezondheidsbeleid moet volgens Devisch steeds gekoppeld worden aan een armoedebeleid. De algemene obesitascijfers mogen voor ons land dan wel gestabiliseerd zijn, wie enkel naar de lagere sociale klasse kijkt ziet wel degelijk een toename. "Wat obesitas betreft wordt de gezondheidskloof steeds groter", zegt Devisch. "Zijn hoger opgeleiden massaal slaatjes aan het verorberen en marathons aan het lopen, dan eten lager opgeleiden veel meer troep en zitten ze amper in de sportclubs."

Het gewicht van de Belg op peil krijgen kan volgens de experts met een globaal plan dat over alle niveaus heen loopt. Minister De Block werkt momenteel aan een nationaal voedingsplan. Wat het inhoudt en wanneer het klaar is, is nog onduidelijk. "Vreemd", vindt Devisch, "want eigenlijk weten we wat er moet gebeuren. Ik begrijp niet waarom de ministers zo talmen."

De Block zelf benadrukt dat er nog een aantal belangrijke studies moeten binnenlopen vooraleer het plan gefinaliseerd kan worden.

Ook haar Vlaamse collega Jo Vandeurzen (CD&V) kan niet meer zeggen over de nieuwe doelstellingen van het preventief gezondheidsbeleid. Die worden pas duidelijk in december. Dan zal er een beleidsbepalende conferentie plaatsvinden, laat zijn kabinet weten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234