Donderdag 23/01/2020

Meer emotionele betovering in het parlement alstublieft

De ontsluiering van het politieke toneel door voornamelijk technische commissiedebatten in de coulissen heeft tot een 'onttovering' geleid van het parlementaire werk. Wij zijn vandaag aan een nieuwe 'betovering van de wereld' toe. Het is de taak van politici om in een grondig en ruim maatschappelijk debat keuzes voor te stellen die door de grote meerderheid van de bevolking begrepen en gedragen worden. Daarom moet een parlement opnieuw het toneel worden van een politieke discussie die emotioneel en betoverd is door het spel van de volksvertegenwoordigers.

Modernisering en zakelijke efficiëntie bij het parlementaire werk stonden vooraan op het verlanglijstje in de dertigjarige geschiedenis van het Vlaams Parlement. No nonsense en een hoog technisch gehalte zouden de Vlaming alleen maar voordeel opleveren.

En - het moet gezegd -, er werd werk van gemaakt: rechtstreekse communicatie van de Vlaming met parlement en regering, iedere inwoner kan verzoekschriften indienen en alle commissiezittingen bijwonen, vele tienduizenden bezoekers beleven het hele jaar op informele wijze hún parlement, decreetgevend werk is makkelijk toegankelijk op de handige website.

Toch lijkt de betrokkenheid van de Vlaming in de straat bij zijn parlement in die dertig jaar niet grondig verbeterd en dat merken we niet alleen aan straatinterviews maar ook aan de media die hun pittige draai niet vinden in het 'glazen huis' van de Vlamingen. De ontsluiering van het politieke toneel door voornamelijk technische commissiedebatten in de coulissen heeft immers tot een 'onttovering' geleid van het parlementaire werk. Media-interesse was er enkel nog bij spectaculaire ontslagprocedures voor een minister, of bij incidenten omtrent onderwijs, landbouw of ruimtelijke ordening. Menig politicus is bereid tot persoonlijke ontboezemingen in allerlei blaadjes, tot deelname aan spel- of andere populaire tv-programma's om zo toch nog emoties bij hun kiezers los te kunnen weken.

De frustratie van de parlementsleden tijdens de Canvas-uitzending ter gelegenheid van de dertigste verjaardag van het Vlaams Parlement was te snijden. De producenten hadden een heuse applausmeester gevorderd om de handen van de onwillige volksvertegenwoordigers op elkaar te krijgen. Annemie Nijs organiseerde een ondeugend spelletje en riep op een bepaald moment als een gelaarsde kat op het spreekgestoelte naar haar collega Bracke beneden in de leeuwenkuil: "Geef ze voedsel, Siegfried!" De kleine, maar dappere drakenvechter trotseerde in zijn eentje de bitter brandende woordenvloed van de verzamelde fractieleiders aan de interruptiemicrofoons.

Een pijnlijk spelletje, maar wellicht een kantelmoment in de mediageschiedenis van het Vlaams Parlement. Het grote publiek heeft geen simpele eenminuutboodschap aan ingewikkelde staatshervormingen en bevoegdheidsruzies tussen federaal en Vlaams niveau. De Vlaamse bevoegdheden op vlak van onderwijs, mobiliteit, ruimtelijke ordening, gezondheidszorg, milieu en landbouw, werkgelegenheid en cultuur liggen hen veel nauwer aan het hart en de portemonnee.

Een modern parlement denkt na over zijn positie tegenover zijn kiezers, het soevereine volk, dat het vertegenwoordigt. Dat leverde voor Vlaams parlementsvoorzitter, Norbert De Batselier, een vergelijkende studie op van vele andere Europese parlementen. Hij pleit nu voor een burgerforum, waar de belanghebbende Vlamingen en hun politici rechtstreeks met elkaar geconfronteerd worden in het spanningsveld van maatschappelijke problemen en mogelijke decreetgevende oplossingen.

Maar die moderne communicatietechnieken volstaan niet langer. Wij zijn vandaag aan een nieuwe 'betovering van de wereld' toe. Het is de taak van politici om in een grondig en ruim maatschappelijk debat keuzes voor te stellen die door de grote meerderheid van de bevolking begrepen en gedragen worden. We hebben immers afgesproken zekerheden nodig als basis om maatschappelijke geschillen te beslechten.

De Engelse antropologe Mary Douglas merkte in het voorjaar tijdens haar Multatuli-lezing 'Omgaan met onzekerheid' aan de Leuvense universiteit op dat het Engelse ochtendnieuws al jaren beheerst wordt door drie actuele discussies: welk beleid zou de laatste tien jaar gevoerd moeten zijn in de strijd tegen de gekkekoeienziekte? Onenigheid tussen regeringsadviseurs en boeren over de aanpak van mond- en klauwzeer; de gevaren van genetisch gemanipuleerde organismen. Dat zijn in se technische zaken met politieke, economische en ecologische implicaties.

Experts kunnen echter niet deskundig zijn in alles, waardoor het niet vreemd is dat het beste voorstel waarmee ze op de proppen komen voor een risicobeleid erin bestaat "de informatie toegankelijker te maken". Volgens Mary Douglas is dat advies in het ergste geval ingegeven door wanhoop, in het beste geval gaat het om een misvatting over kennis. Het echte probleem is immers niet 'kennis van de feiten', maar 'overeenstemming' binnen een samenleving. Experts, vertegenwoordigers van het publiek en overheidsinstellingen hebben allemaal hun eigen achterban. We weten uit de wiskunde en de fysica, de sociologie en de filosofie dat 'zekerheid' niet kan worden geperst uit feiten alleen. Er moet een zekerheidbiedende overeenstemming bereikt worden over de interpretatie van die 'feitelijke kennis'.

Zonder enige zekerheid kan onze samenleving geen verantwoordelijkheidszin verwachten en zonder verantwoordelijkheidszin is er geen samenleving. In een democratische samenleving is het parlement de materiële plaats waar dat proces om overeenstemming te bereiken tot een bijna ritueel hoogtepunt wordt opgevoerd. In het parlementaire halfrond moet bijgevolg een debat plaatshebben tussen de verschillende visies op een bepaald probleem, zoals ze leven onder de bevolking. En net zoals een toneelstuk, een film of een goed boek veel beter en veel mooier een bepaald probleem kan belichten, gepaard aan herkenbare invoelen bij de lezer-toeschouwer, zo kan het parlement een maatschappelijk probleem samenvattend voorstellen aan de burger, met alle emoties die erbij horen. Maar dan moet het parlementaire werk veel verder gaan dan kurkdroge afwegingen met feiten en gegevens van velerlei experts in allerlei hardwerkende commissies. Dan moeten de parlementaire discussie en besluitvorming opnieuw een spel worden van een hoog emotioneel gehalte, waar de verschillende volksvertegenwoordigers de rol die ze spelen, voorgeschreven krijgen van hun kiezers, hun middenveld, hun achterban, hun partijprogramma.

Dan kan het parlement uitstijgen boven het niveau van stemmachine voor een regeringsmeerderheid. Dan zal minister-president Dewael geen heimwee meer hebben naar Waalse PS'ers in het federale parlement die - na zich bij hun buurman te hebben geïnformeerd over de stand van zaken in een debat - vanaf het spreekgestoelte minutenlang eloquente emoties verwoorden. Acht uur op een ongemakkelijk bankje naar Tom Lanoyes Ten oorlog kijken, leerde de toeschouwer meer over oorlog en menselijke relaties dan maandenlange cursussen en dikke boeken het ooit voor mekaar kregen. De toeschouwer weet dat het 'maar' toneel is en niet echt. En toch wordt de samengebalde, kunstige boodschap veel duidelijker begrepen, als ze formeel en inhoudelijk goed gebracht is. Daarom moet een parlement opnieuw het toneel worden van een politieke discussie die emotioneel en betoverd is door het spel van de volksvertegenwoordigers. De geschreven en de visuele pers zullen er als de kippen bij zijn. De burger zal er zijn visie verwoord weten, zal het politieke spel beter begrijpen. De consensus die ontstaat uit dergelijke emotionele debatten zal hij zelfs tot de zijne kunnen maken.

De auteur is Vlaams volksvertegenwoordiger (SP.A).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234