Dinsdag 04/08/2020

Meer dan muziek

'Michael verkocht 100 miljoen platen', klonk het maandagochtend op de radio. 'Hij gaat wel meer herinnerd worden om zijn imago dan om zijn muziek.' Dat moest dus zijn: 'Hij gaat wel om meer herinnerd worden dan om zijn muziek.' Over zijn doodsoorzaak is er ondertussen nog steeds geen zekerheid.

Wereldsongs zonder taboe

Natuurlijk was George Michael zoveel meer dan een helft van het geföhnde duo Wham! Meer dan die Griekse schandknaap in short, of de geborstelde popster in een protserig kostuum. Zoveel meer dan die kekke vent in leren jekker uit de clip van 'Faith' ook trouwens.

George Michael postuum samenvatten met opgewonden standjes in publieke toiletten en drugsexploten, lijkt al minstens even onzinnig, zeker wanneer je zijn imposante staat van dienst overschouwt. Toch lag het nooit voor de hand om openlijk je liefde voor Georgios Kyriacos Panagiotou te belijden: was hij immers niet de kerel van de foute schoudervullingen, de kitscherige clips en schaamteloze wuftheid? Heel wat bladen die gisteren om ter hardst huilden om het grote verlies van een briljante songschrijver, waren dezelfde die hem ooit 'poof' (janet) noemden, of spotten met de legende achter 'Wake Me Up Before You Go-Go'.

Toegegeven, in Wham! maakte Michael voornamelijk furore met schijnbaar vederlichte wegwerppop. Maar op zijn zeventiende had hij wél al een wereldsong als 'Careless Whisper' achter zijn naam staan. En zelfs een obscuur liedje als 'Battlestations' klinkt dertig jaar later nog als iets wat hipster-dj's vandaag moeiteloos onder de naald zouden schuiven.

Als songschrijver toonde hij altijd een onmiskenbaar talent. Zelfs in zijn vrolijkste niemendalletjes schemerde een ziel. En een vingerdik gevoel voor soul en funk ook. Iets waarvoor Prince - funkyer wordt het niet - hem later een compliment zou geven. Soul werd hem ook toegedicht door Afro-Amerikaanse artiesten als Aretha Franklin, met wie hij als eerste blanke artiest een duet opnam. Zelfs al reageerden zwarte muziekfans minder verguld toen Michaels solodebuut Faith de Grammy won in de categorie Soul/R&B. Op dat vlak heeft George Michael trouwens de weg geplaveid voor zowat elke blue-eyed soulheld sinds de jaren tachtig.

Met Faith en Listen Without Prejudice, maar ook de 'volwassen' sound van Patience en Older, gold George Michael bovendien als de blauwdruk voor elke tienerster op de weg naar volwassenheid. Zouden Robbie Williams en Justin Timberlake vandaag geen traantje wegpinken om hun voorganger en patroonheilige?

Muzikaal overschreed de Britse ster bovendien graag de grenzen, net zoals hij ook controverse nooit meed. Met popsongs als 'I Want Your Sex' (over monogamie), 'Monkey' (over drugs) en 'Look At Your Hands' (over huiselijk geweld) schuwde hij net zo min taboes als Madonna. Later zou hij met 'Outside' ook nog een lange neus trekken naar de preutsheid en homofobie in Amerika. Opvallend daarbij: steeds ging het over geweldige pophits, die zich moeiteloos in je oren nestelden.

Bij leven en relatief welzijn scoorde Michael meer dan 20 hits, verkocht hij meer dan 100 miljoen platen, waarvan alleen al 25 miljoen exemplaren van Faith (1987). Zonde dat het genie ook met gevaren kwam: begin deze eeuw getuigde Michael dat hij twaalf jaar aan depressies, angst en andere ellende achter de rug had. "Ik voelde mij vervloekt. Zoveel dood om mij heen. Het mag een wonder heten dat ik erin geslaagd ben om af en toe een plaat uit te brengen en mijn carrière in leven te houden.''

Gelukkig wist hij zich ook met andermans werk wel raad: toen je de Britse popster 'Somebody to Love' zag zingen in Wembley, kon je zonder veel overdrijving stellen dat George Michael de enige zanger was die zich met Freddie Mercury kon meten binnen Queen. Benieuwd trouwens hoe hun duet hierboven nu klinkt.

Met pop een verschil maken

Hij waarschuwde voor de Irakoorlog en islamfundamentalisme, gaf ruimhartig aan goede doelen, en ging het gevecht met de muziekindustrie aan. Want George Michael had ook een mening en kwam daar overtuigd voor uit.

'So Cherie, my dear, could you leave the way clear for sex tonight? Tell him: Tony, Tony, Tony, I know that you're horny, but there's something about that Bush ain't right." Van George Michael kon je veel zeggen en dat - veel zeggen - deed hij zelf ook. Over de geopolitiek van Tony Blair bijvoorbeeld, die hij in 2002 in het nummer 'Shoot the Dog' - met zijn briljante sample van 'Love Action (I Believe in Love)' van The Human League - een schoothondje van George W. Bush noemt: "Good puppy! Good puppy!"

In de bijbehorende videoclip van de makers van de satirische animatieserie 2DTV (een soort Britse versie van The Simpsons) komt George Michael uit het mannentoilet van het Witte Huis gestapt, terwijl de Amerikaanse president de situatie in het Midden-Oosten uitgelegd krijgt door een generaal met een sokpop. Wat volgt, is een even grappige als genadeloze afrekening van het buitenlandbeleid van Blair, die op een bepaald moment letterlijk met Bush in bed kruipt, net wanneer Michael - Dr. Strangelove achterna - met een nucleaire raket tussen de benen door het dak van zijn slaapkamer breekt.

In een interview met de BBC in 2002 zei Michael dat hij beseft dat zijn mening er voor velen niet toe doet. "Maar ik maak mij niettemin zorgen over hoe het er vandaag in Groot-Brittannië aan toegaat. En op een moment dat het publieke debat door politici wordt onderdrukt, kan zelfs iets triviaals als een popnummer een verschil maken." Het jaar erop, aan de vooravond van de Irakoorlog, zei hij op diezelfde BBC dat "de Britten heus wel snappen dat Saddam Hoessein een gevaarlijke man is, maar ze zien eveneens het grotere plaatje en ze hebben daar schrik voor. We staan op het punt het lont van een bende islamitische fundamentalisten aan te steken met een illegale oorlog."

Doorheen zijn carrière schonk George Michael geregeld zijn royalty's weg aan het goede doel. In 1984 gingen die van 'Last Christmas' naar Band Aid, en in 1991 doneerden Michael en Elton John de winst van hun liveversie van 'Don't Let the Sun Go Down on Me' aan verschillende kinder- en aids-initiatieven. In 1992 deed Michael er nog een schep bovenop - enerzijds om geld voor de aidsorganisatie Red Hot in te zamelen, anderzijds om zijn label Sony een hak te zetten. Hij zette drie songs, waaronder 'Too Funky', op de benefietplaat Red Hot + Dance. In feite waren ze bedoeld voor het album Listen Without Prejudice Vol. 2, maar Michael wou onder zijn contract met Sony uitkomen en gaf ze aan het goede doel.

In het proces dat daar een jaar later op volgde, omschreef de muzikant zijn label als een bedrijf dat "zijn artiesten ziet als niets meer dan software". Waarmee George Michael bedoelde dat het label een verkooptechniek had ontwikkeld die op elke muzikant werd toegepast, en dat zag hij niet zitten. Net als Prince, die in dezelfde periode onder zijn contract met Warner uit probeerde te geraken, wou Michael meer controle over zijn carrière (en hij zag het in feite ook niet meer zitten dat Sony in vijf jaar tijd meer dan 50 miljoen pond aan zijn platen had verdiend, en hijzelf nog geen 10).

De muziekindustrie volgde het proces op de voet - uit schrik voor een gevaarlijk precedent - maar het was uiteindelijk Michael die aan het kortste eind trok. Alhoewel. De muzikant ging onmiddellijk na de uitspraak in artistieke hongerstaking en weigerde om nieuw werk uit te brengen tót Sony ermee instemde dat zijn contract zou worden overgekocht. Twee jaar later ging het label overstag en in de videoclip van 'Fastlove' uit zijn daaropvolgende album Older paradeert iemand met een koptelefoon van Sony. Alleen had 'iemand' de s vervangen door een f.

Symbool van de LGBT-gemeenschap

Het zou maar een voetnoot in zijn biografie mogen zijn. Toch werd de betrapping van George Michael op onzedelijk gedrag een scharniermoment in zijn leven én carrière. Een undercoveragent arresteerde Michael in 1998 in een openbaar toilet. Niet veel later kwam hij op CNN uit de kast.

'Ik heb er geen probleem mee dat mensen weten dat ik een relatie heb met een man", zei hij toen. De impact was er niet minder om. Michael omarmde zijn homoseksualiteit, stak de draak met zijn arrestatie in de provocerende single 'Outside' en de daarbij horende videoclip, en sprak openlijk over anonieme avontuurtjes. En zo ontpopte de popzanger zich tot een ware homorechtenactivist.

"Hij is, zeg maar, uit de kast gesleurd", vindt Yves Aerts van LGBT-koepelvereniging çavaria. "En hij heeft dat geweldig aangepakt door er meteen heel open over te zijn. En door ernaar te verwijzen in zijn muziek. Hij is een gay icoon geworden doordat hij out and proud in het leven stond."

Ook de Belgische muzikant Stef 'Gustaph' Caers (36) roemt het lef van Michael om toen en zo komaf te maken met die hele affaire. "In de videoclip zitten urinoirs, als knipoog naar de betrapping, en vormen dan plots een YMCA-achtige discotheek. Het heeft een hoog et alors-gehalte, een middenvinger naar de hetze."

Dat maakte dat George Michael bij heel wat holebi's hielp om de deuren van de kast open te zetten. Aerts: "Voor mensen van mijn generatie - ik ben 44 - had het veel impact wanneer om het even wie zich outte, maar Michael was echt heel belangrijk. Hij moest niets aan populariteit inboeten: hij toonde aan dat je én homo én succesvol kunt zijn."

En het hielp ook artiesten om zichzelf te zijn. Gustaph is zanger bij de New Yorkse discohouseband Hercules and Love Affair, een formatie waar seksualiteit en genderfluïde-identiteit centraal staan. "George Michael was voor mij geen sleutelfiguur toen ik mezelf heb geout, dat was nog voor Outside. Maar hij heeft me als artiest wel moed gegeven. Dankzij hem sta ik anders, comfortabeler op het podium."

Zijn late outing kwam er trouwens niet onder druk van zijn platenfirma. "In de Wham!-periode sliep ik vrij vaak met vrouwen", zei Michael in 1999 aan het LGBT-magazine The Advocate. "Enkele keren dacht ik dat ik verliefd was. Maar het was pas toen ik verliefd werd op een man, dat ik besefte dat het daarvoor nooit liefde was."

Dat de popster worstelde met zijn geaardheid, blijkt dan weer uit zijn muziek. "Eigenlijk is Freedom (1990) een voorbode van die coming-out", zegt Gustaph. "In dat nummer rekent hij af met de machopop van Wham!, dat vraagt moed. Later was er dan 'Jesus to a Child' (1996). De clip erbij was een haast arty manier van outen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234