Zaterdag 16/11/2019

armoede

Meer dan helft van rechthebbenden neemt leefloon niet op

Met een restaurantactie vroeg Oxfam Novib van 18 tot en met 23 november aandacht voor honger en armoede in de wereld. Beeld ANP

Mensen die in armoede leven kennen te weinig hun rechten. Omdat ze niet goed op de hoogte zijn, maken ze ook te weinig gebruik van de sociale diensten die hen ter ondersteuning worden aangeboden. Wanneer ze dat wel doen, staan ze vaak voor gesloten deuren. Om dat onderschatte probleem op te nemen, organiseerde Steunpunt Armoede vandaag een colloquium in de Senaat.

Ongeveer tien procent van de Belgen leeft in armoede. Uit buitenlandse studies blijkt dat ongeveer 40 tot 60 procent van de mensen onder de armoedegrens niet voldoende gebruik maakt van de middelen die hen ter beschikking staan. "Onder meer werkloosheidsuitkering, ziekteverzekering en leefloon, worden door die mensen onvoldoende benut", zegt Van Hootegem.

Het colloquium focust zich op de oorzaken waarom iemand geen toegang heeft of geen gebruik maakt van de rechten die hij heeft. Hoe universeler de rechten zijn, hoe minder het risico op uitval of uitsluiting, en hoe selectiever en minimaler de rechten, hoe beperkter het gebruik, vatte Nicaise het samen.

Oorzaken

De reden hiervoor is vaak een gebrek aan informatie. "Ofwel komt de informatie niet tot bij hen, ofwel begrijpen ze de informatie niet." De zogenaamde 'elektronische kloof' speelt hierbij een grote rol: voor veel mensen onder de armoedegrens is internet geen beschikbaar medium.

Een tweede oorzaak voor het gebrek aan kennis, is de angst die er bij mensen leeft om hulp te vragen en om bij bepaalde instanties aan te kloppen. "Mensen zullen bijvoorbeeld geen woonsubsisie vragen om hun huisvesting te verbeteren, uit pure angst dat wanneer hun woning onder de loep genomen wordt, die onbewoonbaar verklaard zal worden", legt Van Hootegem uit.

Wanneer mensen toch de stap naar overkoepelende organisaties zetten, blijken deze vaak niet thuis te geven. "Dat heeft vaak dan weer te maken met de privacy-instellingen van de organisaties: vaak is het zo dat mensen hun situatie moeten voorleggen in het bijzijn van toehoorders. Die slechte privacy-toestanden weerhouden mensen ervan effectief om hulp te komen vragen." Daarnaast zijn ook praktische zaken als openingsuren en bereikbaarheid van belang.

Sociale zekerheid en fiscaliteit

In alle takken van de sociale zekerheid worden de rechten niet gebruikt, maar dit valt vooral op bij de residuele stelsels. Slechts 35 procent van de mensen die recht hebben op een leefloon, nemen dat ook effectief op. Zo stappen heel wat mensen die hun werkloosheidsuitkering verliezen, niet over naar het stelsel van het leefloon. Hetzelfde verhaal krijgen we bij de verhoogde tussenkomst in de gezondheidszorgen, het zogeheten Omnio-statuut. Bij de invoering maakte driekwart van de rechthebbenden geen gebruik van het stelsel, maar dat cijfer is geleidelijk aan het dalen, aldus Nicaise.

Maar ook in de fiscaliteit en de sociale diensten worden heel wat rechten niet opgenomen. Het gaat dan bijvoorbeeld over verminderde onroerende voorheffing of milieuheffingen, maar ook om het alimentatiefonds - 30 procent niet-gebruik - en de schooltoelagen - heel wat niet-gebruik bij de uitbreiding van de toelagen naar het kleuter- en lager onderwijs.

Preventie

Daarom is er nood aan preventie. Hoe universeler de rechten, hoe effectiever de toepassing. Daarnaast is het belangrijk dat de schorsingen humaan doorgevoerd worden, zoals destijds het oude artikel 80 van de werkloosheidswet dat stelde dat gezinshoofden niet uitgesloten konden worden.

Voor de residuele stelsels pleit Ides Nicaise voor een vereenvoudiging van de regelgeving, mee E-government bij aanvragen van onder meer de IGO, schooltoelagen of verhoogde tussenkomsten in de gezondheidszorg. Ook een actieve behoeftendetectie, kwaliteitsvol onthaal en een informatieplicht kan het niet-gebruik van rechten door mensen in armoede terugdringen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234