Donderdag 22/04/2021

Meer dan glitter

Dit jaar is het precies veertig jaar geleden dat ABBA met 'Waterloo' het Eurovisiesongfestival won. Naar aanleiding daarvan verschijnt, met de medewerking van het legendarische viertal, een adembenemend boek waarin de levensloop van de band in beeld wordt gebracht aan de hand van zeshonderd veelal niet eerder gepubliceerde foto's.

Brighton, 6 april 1974. Daar en toen schreef ABBA zich als winnaar van het Eurovisiesongfestival voorgoed de geschiedenis in. Het jaar tevoren had het Zweedse viertal ook al deelgenomen met 'Ring Ring', maar toen raakte de groep - met een hoogzwangere Agnetha - niet voorbij de nationale preselectie.

Iedereen dacht dat ze zouden winnen, en de reacties van het Zweedse publiek waren overweldigend. Maar in die periode had de kijker nog geen inspraak in de selectie, zodat de vakjury uiteindelijk het duo Malta afvaardigde. Dat hun winnende nummer door een lid van de Zweedse Academie was geschreven, speelde daar wellicht geen onbelangrijke rol in. Toen 'Ring Ring' op plaat uitkwam, brak de single alle records. In de landelijke charts bezette de Zweedse versie de eerste plaats, de Engelstalige de tweede, en de gelijknamige elpee de derde.

Het succes overtuigde Agnetha, Björn, Benny en Anni-Frid ervan om op permanente basis samen te werken. En de rest is - zo gaat dat in dit soort verhalen - geschiedenis.

Glamrock

De beelden van ABBA's overwinning in Brighton staan ook veertig jaar later nog in het collectieve geheugen gegrift. De glinsterende plateauzolen, de schrikwekkend kitcherige pakjes: vandaag werken die outfits vooral op de lachspieren, maar toen was de look behoorlijk cutting edge. Glamrock was zo hot als kokend water, en David Bowie, T-Rex, Slade en Mid werden in hun schreeuwerige, vaak smakeloze pakjes waanzinning populair.

Bovendien pasten de groepsleden op visueel vlak perfect bij elkaar. Het idee om de meisjes naar de voorgrond te trekken, bleek een meesterzet. Agnetha, vlasblond haar, perfect gezicht, leek de afstandelijke, haast onbereikbare schoonheid. Frida, vuurrode krullen, sympathiek en wegens enkel opgevoed door haar grootmoeder al vroeg met beide voeten stevig in de realiteit, wakkerde het idee aan dat zelfs een doordeweeks meisje een superster kon worden.

Het imago was een droombeeld, want lang voor het Songfestival hen samenbracht, hadden de vier afzonderlijk al ettelijke hits gehad in eigen land. En ook al zou 'Waterloo' lang niet het beste nummer blijken van de Zweedse Fab Four, het werd wél de springplank naar een indrukwekkende carrière. Daar ligt wellicht ook de verklaring voor het feit dat de hit in 2005 tijdens de viering van vijftig jaar Eurovisiesongfestival werd uitgeroepen tot het populairste nummer in het bestaan van de liedjeswedstrijd. Als vandaag opnieuw een peiling zou worden georganiseerd, dan zou de uitkomst vast niet anders zijn. Mission accomplished, want zoals Björn Ulvaeus zegt in het nieuwe boek: "Met deze kleding onthouden ze ons ook als we negende worden."

Maar er was natuurlijk meer dan het imago alleen. De basis van het aanhoudende succes blijft het ijzersterke songmateriaal van tekstschrijver Björn Ulvaeus en componist Benny Andersson. De ontmoeting van die twee, eind jaren zestig afzonderlijk van elkaar al sterren in Zweden, was een sleutelmoment in de popmuziek. De nummers van ABBA bezondigen zich niet aan kunstige moeilijkdoenerij, huldigen een rigoureuze 'don't bore us, get to the chorus'-filosofie, en worden - even belangrijk - gezongen door twee glasheldere stemmen.

Björn en Benny koesterden geen grote artistieke ambities, mikten, zeker in het begin van ABBA, op lichtvoetig entertainment, en liepen in een grote boog om alle thema's heen die iemand tegen de haren in zouden kunnen strijken. Het resultaat: virtuoze middle of the road-pop waarbij je de refreinen met geen baseballbat uit je geheugen kunt slaan. En dat dertig keer na elkaar, want dat is het precieze aantal hits dat ze in de periode 1973-1982 scoorden.

Reünie

De lichtvoetige toon van de eerste nummers verdonkerde naarmate de onderlinge verhoudingen tussen de echtparen in de groep verslechterde. Het mondde uit in twee scheidingen. Maar hoe tragisch ook: precies dat turbulente privéleven spreekt ook nu nog tot de verbeelding. De groepsleden van Fleetwood Mac schreven er met Rumours een klassieke plaat over, en ook bij ABBA kwam het zover: niets zo intrigerend als relaties tussen groepsleden die stuk lopen. Het geld, de intriges, de scheidingen, de tristesse in de ogen van Agnetha tijdens het draaien van de videoclips..., materiaal zat voor een fantastische Hollywoodfilm.

Die gestrande relaties leverden bovendien een handvol van de beste ABBA-songs op. 'The Winner Takes It All', 'One of Us', 'When All Is Said and Done', 'Knowing Me, Knowing You'..., de titels spreken boekdelen. In een zeldzaam interview dat Ulvaeus in 2006 aan De Morgen gaf, noemde hij de verhalen in de songs fictie, "al denk ik wel dat mijn ervaringen en angsten me onbewust geïnspireerd hebben om dat soort nummers te schrijven".

Vast staat in elk geval dat die classics vandaag niets aan weerklank hebben ingeboet. En uiteraard hadden de privéproblemen gevolgen voor de groep. Als de groep in 1982 poseert voor de hoesfoto van The Singles - The First Ten Years, zie je behalve een boel glamour ook vier mensen die geleefd hebben. Het zou hun laatste professionele fotoshoot worden. De twee nieuwe nummers op de verzamelaar, 'Under Attack' en 'The Day Before You Came', werden commerciële flops, en enkele weken later kondigde ABBA een rustpauze aan, die tot vandaag aansleept.

Talloze covergroepen hielden het repertoire sindsdien levendig, evenals de musical Mamma Mia!, de daaruit voortvloeiende Hollywoodfilm én - sinds vorig jaar - een heus ABBA-museum. Jaarlijks gaan nog makkelijk 2 miljoen ABBA-platen van de hand, en de compilatie ABBA Gold behoort inmiddels tot de best verkochte platen aller tijden. Kortom: het geld stroomt nog steeds binnen, waardoor de noodzaak om opnieuw samen te komen nihil is.

En ook al duiken ook nu weer geruchten op over een op til zijnde reünie, toch blijft Ulvaeus formeel. "Ik wil niet zeggen dat je je moet schamen om ouder te worden, maar het is lang geleden en het hoorde bij die tijd. The Stones hebben de keuze gemaakt om altijd te blijven spelen, en dat is prima. Maar dat wij een comeback zouden maken? Waarom? Als iemand van ons ooit de deur op een kier heeft gezet voor een samenwerking, dan doe ik ze nu dicht."

ABBA, het officiële fotoboek bevat 400 pagina's en verschijnt in een Nederlandse vertaling bij LS Amsterdam.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234