Zondag 04/12/2022

OverzichtFilm

Meer dan enkel sexappeal: vijf sterke acteerprestaties van Marilyn Monroe

Marilyn Monroe! Zestig jaar na haar dood blijft het blonde Amerikaanse icoon tot de verbeelding spreken. In het toepasselijk getitelde Blonde, vanaf vandaag op Netflix, neemt regisseur Andrew Dominik een diepe duik in de donkere zielenroerselen van de actrice. Trillend en bevend van adoratie hebben wij voor u haar vijf onvergetelijkste rollen op een roodgestift rijtje gezet.

Erik Stockman

GENTLEMEN PREFER BLONDES (1953)

Deze buitengewoon succesvolle musical luidde indertijd niet alleen Marilyns wereldwijde doorbraak in, dit was ook de film die óns head over heels voor haar deed vallen. Sinds wij haar – we waren nog jochies – op een zondagnamiddag op de openbare omroep in die knalroze jurk het nummer ‘Diamonds Are a Girl’s Best Friend’ zagen brengen – Madonna bootste haar look na in de videoclip van ‘Material Girl’ – staat Monroe, misschien zelfs méér dan Jennifer Lawrence, Penélope Cruz of Scarlett Johansson, in onze dromen gebeiteld. En afgaande op de honderden boeken, essays, televisieprogramma’s, films, documentaires en websites die in de loop der jaren aan haar zijn gewijd, zijn we lang niet de enigen met een zwak voor de platinablonde diva – die in Blonde wordt gespeeld door de van No Time To Die gekende Ana de Armas.

Vooral in de fifties, toen ze haar hoogdagen beleefde, greep de verafgoding van Monroe om zich heen als een gloeiende pandemie. Bakkers, slagers, koningen en Amerikaanse presidenten: iedereen smachtte naar de vrouw die tegelijkertijd een geslepen verleidster én een schaapachtige bakvis – een onweerstaanbare combinatie – leek te incarneren. Marilyn Monroe vormde de natte droom van een hele generatie, maar naar onze mening was ze géén seksbom, toch niet zoals Brigitte Bardot een seksbom was in Roger Vadims uit 1956 daterende erotische schandaalfilm Et Dieu... créa la femme. Neen, Monroe was betoverender dan Bardot, ondoorgrondelijker, mysterieuzer.

Maar wacht eens een secondje! Zijn we, door termen te gebruiken als ‘natte droom’, ‘verleidster’ en ‘seksbom’, haar niet uitsluitend aan het bekijken door die verwenste, seksualiserende mannelijke blik? Was ze niet veel méér dan die blonde bombshell die op zwoele wijze ‘Happy Birthday’ zong voor John F. Kennedy, de president die maar een van de velen was met wie ze geregeld de sponde deelde? De voorbije jaren hebben talloze vrouwelijke auteurs een poging gewaagd om het beeld van Marilyn Monroe grondig bij te stellen en haar postuum uit te roepen tot een van de pioniers van het feminisme. In een tijd dat het seksisme in Hollywood hoogtij vierde en de vrouwenbeweging nog nergens stond, ontpopte ze zich tot een gedreven zakenvrouw die de touwtjes van haar carrière stevig in eigen handen probeerde te houden: zo was ze nog maar de tweede vrouw die in Hollywood haar eigen productiemaatschappij uit de grond stampte. En in diverse interviews hamerde ze op het belang van gelijkheid tussen mannen en vrouwen: “Een van de beste dingen die mij ooit is overkomen,” zo sprak ze ooit, “is dat ik een vrouw ben. En zo zouden álle vrouwen zich moeten voelen.”

Vele andere hedendaagse vrouwelijke auteurs vinden die rol als ‘icoon van het feminisme’ evenwel lichtelijk overdreven. “Ze was een speeltje”, aldus de schrijfster Nancy Friday. “Een lustobject dat door mannen werd uitgebuit. Niemand gaf een zier om wie ze was of om wat ze zei: men keek alleen naar haar tieten.”

Nou, wat ons betreft was ze stellig méér dan een stel tieten. Marilyn Monroe bezat een aangeboren charme, een magnetische uitstraling, een verzwelgend naturel die in de jaren 50 scherp afstak tegen meer gekunstelde schoonheden als Rita Hayworth, Veronica Lake en Lana Turner. Weet u, er was een tijd dat wij uitsluitend op blondines vielen, en iets zegt ons dat die obsessie valt terug te brengen tot die zondagnamiddag dat we haar zagen in Gentlemen Prefer Blondes.

THE SEVEN YEAR ITCH (1955)

Ontkennen heeft geen zin: wanneer u aan Marilyn Monroe denkt, ziet u voor uw geestesoog onmiddellijk het beeld van Marilyn die in New York boven het ventilatierooster van de metro gaat staan, haar benen spreidt, en met een vergenoegde lach op haar gezicht – die knalroodgestifte lippen! – de voorbijrazende metro haar hagelwitte rokje omhoog laat blazen. Het opwaaiende rokje is ironisch genoeg een stuk iconischer dan de film waaruit de scène komt: The Seven Year Itch, een nogal flauwe komedie die indertijd wel een grote hit was, maar die anno 2022 eigenlijk alleen valt te pruimen vanwege Monroes sprankelende en übervrolijke verschijning. En toch overvalt ons altijd weer een wrang gevoel wanneer we haar bezig zien in die film, en dat komt doordat we er ons maar al te goed bewust van zijn dat ze in het echte leven allesbehalve een vrolijke meid was. Geboren als Norma Jean Baker in hetzelfde gezegende jaar als Queen Elizabeth (die het in dit tranendal iets langer heeft uitgezongen dan de in 1962 overleden Marilyn), had ze het niet onder de markt: ze groeide op zonder vader, had een helleveeg van een moeder, en bracht een flink deel van haar jeugd door in pleeghuizen. De miskramen en de abortussen die ze onderging, haar talloze liefdesaffaires met beroemde en minder beroemde mannen, de smeerlappen en de onderkruipers die zich als bloedzuigers aan haar vastzogen, haar misbruikten en haar daarna weer dumpten, de demonen die in haar ziel raasden: het komt allemaal aan bod in Blonde.

SOME LIKE IT HOT (1959)

De absolute klassieker waarin Tony Curtis en Jack Lemmon twee jazzmuzikanten vertolken die zich na een afrekening in het gangstermilieu als vrouwen vermommen en lid worden van een vrouwelijke muziekgroep. Marilyn Monroe speelt slechts een bijrol als de zangeres op wie de travestieten allebei verliefd worden, maar in zekere zin is het andersom: eigenlijk zijn de vertolkingen van Curtis en Lemmon in het van pure fun uiteenspattende Some Like It Hot volledig ondergeschikt aan haar onweerstaanbare charme. En dat laatste mag verbazen, want tijdens de opnamen ging ze door een heftige tijd: ze verscheen uren te laat op de set, zwolg in de drank en de drugs, en was in de namiddag meestal al zó laveloos dat ze er voor de camera niets meer van bakte. Maar als regisseur Billy Wilder ten langen leste dan toch een goede opname uit haar kreeg (meestal na veertig takes), dan was ze fantástisch: haar uitvoering van ‘I Wanna Be Loved By You’, met de geschminkte en gepoederde Lemmon en Curtis op contrabas en saxofoon, is pure magie. Ba-deedly-deedly-deedly-dum!

THE ASPHALT JUNGLE (1950)

Marilyn Monroe is een icoon, maar was ze ook een goede actrice? Laurence Olivier, die haar in 1957 regisseerde in The Prince and the Showgirl, verklaarde ooit dat ze een gespleten persoonlijkheid had: ze was betoverend, lieflijk en grappig, en hoewel het moeilijk was om niet verliefd op haar te worden, kon ze tegelijk vaak chagrijnig uit de hoek komen. En dát, aldus Olivier, kwam omdat ze besefte dat haar acteertalent eerder beperkt was. En het is waar: ook al ging ze maandenlang in de leer bij method acting-goeroe Lee Strasberg, beschikte Monroe op z’n zachtst gezegd niet bepaald over de capaciteiten van Katharine Hepburn of Bette Davis. En toch... In The Asphalt Jungle, John Hustons schitterende heist movie waarin ze in slechts twee of drie scènes – haar naam prijkt niet eens op de generiek – is te zien als de maîtresse van een oudere gangster, liet ze in betoverend zwart-wit een glimp zien van de geweldige actrice die ze – als ze door al die zwijnjakken van de studio’s, de media en het Witte Huis niet zou zijn verneukt – misschien had kunnen worden.

THE MISFITS (1961)

Deze western van John Huston is niet alleen memorabel omdat het Monroes allerlaatste rol was, maar ook omdat ze, negentien maanden voor haar dood, hangend boven het ravijn van een zware depressie, een laatste poging waagde om haar bombshell-imago van zich af te schudden en om een complexe rol neer te zetten. Als Roslyn Taber, een gescheiden vrouw die vriendschap sluit met een oude cowboy (ook Clark Gable beleefde in The Misfits zijn zwanenzang), zweeft Marilyn tussen geloofwaardigheid en afgang, maar de tragiek die voelbaar op de beelden kleeft, maakt van The Misfits niettemin een hartverscheurende kijkervaring. Wat als ze op 4 augustus 1962 niet was overleden? Wie weet: misschien zou ze vandaag een 96-jarige vegetarische Oscar-winnares zijn. Hoe dan ook: we love you, Marilyn. Ba-deedly-deedly-deedly-dum! Boop-boop-a-doop!

Blonde, vanaf 28 september op Netflix

© Humo

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234