Donderdag 17/10/2019

Klimaat

‘Meer biobrandstoffen leiden tot meer honger’

Een Indonesische werkman laadt palmvruchten in een truck. Al te wijdverspreid gebruik van land voor de productie van biobrandstoffen zou tot honger kunnen leiden omdat die grond dan niet naar voedselproductie gaat. Beeld Anadolu Agency

Om de opwarming van de aarde het hoofd te bieden zijn (veel) meer bomen nodig en kijkt men ook naar zogenaamde biobrandstoffen. Maar op grote schaal kan dat de voedselzekerheid aantasten, zo stelt het VN-klimaatpanel. ‘Veel meer biobrandstoffen, zoals ook België voorstelt, riskeert meer honger te veroorzaken’, beamen gespecialiseerde ngo’s.

Als we de opwarming onder anderhalve graad willen houden, zijn grote lappen land nodig om via bomen en gewassen CO2 op te slorpen, zo tonen klimaatmodellen.

Dat bomen onze bondgenoot zijn omdat ze de perfecte CO2-stofzuigers zijn, bleek begin deze maand opnieuw toen wetenschappers publiceerden dat 1.200 miljard bomen planten liefst twee derde van onze uitstoot uit de atmosfeer zou halen. “Dat is niet een van de klimaatoplossingen in het rijtje, het is dé meest efficiënte oplossing”, aldus hoofdonderzoeker Tom Crowther van de universiteit ETH Zürich.

En planten worden op nog een andere manier gepromoot om CO2 weg te zuigen: door er biobrandstof en bio-energie van te maken. De vraag daarnaar stijgt enorm. In zijn meest recente analyse besluit het Internationaal Energie Agentschap zelfs dat moderne bio-energie ‘de vergeten reus’ is onder de hernieuwbare energiebronnen en dat het in de volgende vijf jaar groter wordt dan energie uit zon, wind en waterkracht.

Maar in een nieuw rapport over het verband tussen klimaatverandering, landbouw en voedselzekerheid waarschuwt het VN-klimaatpanel IPCC dat de planeet bedekken met enorme oppervlaktes waarop alleen ‘CO2-stofzuigers’ staan nu ook weer geen droomoplossing is.

Rijden op voedsel

Van verschillende biobrandstoffen op basis van landbouwgewassen is al aangetoond dat ze de uitstoot net verhogen door grootschalige ontbossing. In het gelekte rapport staat dat al te wijdverspreid gebruik van land hiervoor tot meer voedselonzekerheid – en dus honger – leidt omdat die landbouwgrond dan niet naar voedselproductie gaat.

Intensievere productie van biobrandstof met meer mest, irrigatie en monoculturen kan de bodem ook meer eroderen waardoor die minder CO2 kan opslaan. En van landbouwgrond grond maken voor klimaatoplossingen kan ertoe leiden dat mensen hun gewassen elders gaan telen en hun vee elders moeten gaan houden op plaatsen waar ze minder kunnen produceren.

Die boodschap staat in een gelekte kladversie van het nieuwste IPCC-rapport dat op 8 augustus in Genève voorgesteld en dat De Morgen kon inkijken.

Op dat lek, onder andere op de site Climatechangenews.com, reageerde het panel al dat het enkel om een voorlopige kladversie gaat die niet per se gelijk zal zijn aan de finale versie.

Het zal volgens ngo’s gespecialiseerd in voedselveiligheid interessant zijn om het verschil te zien tussen beide versies. “Wij hopen heel erg dat de waarschuwing over de clash tussen gewassen voor biobrandstoffen en voedselzekerheid overeind blijft, want dat is een pijnlijk probleem”, zegt Lien Vandamme van 11.11.11. “Het komt neer op in je auto rijden op voedsel.”

Strategie herzien

Als de waarschuwing behouden blijft, zou dat een belangrijke boodschap zijn aan ons land, dat in zijn voorstel voor een nieuw klimaatplan net een fikse stijging van biobrandstoffen voorstelt van 5,5 procent in 2017 van het eindverbruik van energie in ons transport naar 14 procent tegen 2030. Het finale plan moet er eind dit jaar liggen.

“Dit rapport is dan ook een uitgelezen kans voor België om zijn strategie over biobrandstoffen te herzien”, zegt Alba Saray Pérez Terán, klimaatexpert bij Oxfam-Solidariteit. “Die teelten gaan gepaard met meer armoede en minder voedselzekerheid. Een beleidskeuze die dit promoot zien wij als een mensenrechtenschending.”

Beeld AFP

Om het conflict kleiner te maken, adviseren de IPCC-wetenschappers om de oppervlaktes aan land voor biobrandstof binnen de perken te houden en andere manieren te kiezen om de uitstoot in te perken en voedselproductie te vrijwaren.

Een heel belangrijke optie is het inzetten van ‘ecosystemen’ die vanzelf zeer sterk zijn in CO2 opnemen. Het betekent bossen, graslanden, veengebieden en waterrijke gebieden aan de kust vooral intact laten en ze bij schade te herstellen.

Maar ook de omvangrijke voedselverspilling tegengaan en onze manier van eten wat klimaatvriendelijker maken zouden heel wat zoden aan de dijk zetten. Het erg voorzichtige IPCC schrijft nergens dat we minder vlees zouden moeten eten, maar adviseert wel ‘een meer gebalanceerd dieet’.

Landbouw

Daarnaast steekt in deze tekst een pleidooi voor meer duurzame landbouw die de bodem minder uitput, zodat hij meer CO2 kan vasthouden.

Want nooit is er sinds de jaren 60 zo snel zoveel meer landbouwgrond bijgekomen en de vleesconsumptie is verdubbeld. Dat voedselsysteem zorgt nu voor meer dan de helft van de uitstoot van methaan, een zeer krachtig broeikasgas en voor 25 tot 30 procent van de totale broeikasgasuitstoot.

Het IPCC geeft dan ook een resem oplossingen die zowel de voedselzekerheid vrijwaren als de CO2 reduceren omdat de bodem het gas beter kan vasthouden. Voorbeelden zijn: meerdere gewassen tegelijk kweken, meer gewassen planten die de bodem verrijken en beschermen, agrobosbouw (waarbij struiken of bossen tussen de teelten staan) en de grond minder zwaar bewerken. Ook nieuwe gewassen die beter tegen droogte kunnen, agro-ecologische technieken en technologie die bijvoorbeeld droogtestress precies registreert kunnen landbouw minder klimaatintensief maken.

Bij dat alles moeten lokale boeren en de bevolking volgens de wetenschappers een zeg krijgen in nieuw landbouwbeleid. “Het wordt in het klimaatverhaal te vaak vergeten, maar de mensen en de mensenrechten respecteren is cruciaal”, aldus nog Vandamme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234