Maandag 30/11/2020

Meer armoede, meer rijkdom en almaar minder middenklasse

In de VS is het al veel langer een trend, maar ook in almaar meer West-Europese landen lijkt de kloof tussen arm en rijk verder uit te diepen. De crisis en de verregaande automatisering van de arbeidsmarkt raken vooral de middenklasse, waardoor een grotere dualisering van de maatschappij dreigt.

'Armoede blijft verjongen' kopte deze krant afgelopen weekend. De meest recente cijfers van de POD Maatschappelijke Integratie geven immers aan dat het aantal leefloners in ons land blijft toenemen én dat het aandeel van min-25-jarigen daarin een opvallende stijging vertoont.

Tegelijk - en behoorlijk paradoxaal - blijkt het nettovermogen van de Belgen de eerste vier maanden van dit jaar met 12 miljard euro gestegen. In theorie zou dat betekenen dat elke landgenoot gemiddeld 1.100 euro rijker geworden is, maar in de wetenschap dat die stijging van ons financiële vermogen vooral te danken is aan de klim van de aandelenmarkten, lijkt het aannemelijk dat het vooral de bovenlaag is die de voorbije maanden nog iets welvarender geworden is.

Debat

Toen enkele economen van het gezaghebbende Massachussetts Institute of Technology (MIT) enkele jaren terug het boekje Race against the Machine publiceerden, was dat in de VS meteen de aanzet voor een pittig debat over de impact van de technologie op onze samenleving. De MIT-economen betoogden immers dat de almaar verder gaande automatisering voor een scherpere dualisering van arbeidsmarkt en samenleving zouden zorgen. Hoogopgeleiden blijven onmisbaar en kunnen wereldwijd aan de slag, terwijl de taken van laaggeschoolden almaar vaker geautomatiseerd worden. Gevolg? De kloof tussen beide categorieën wordt verder uitgediept en de middenklasse dreigt op termijn te verdwijnen.

In eigen land doet economieprofessor Maarten Goos (KU Leuven) al flink wat jaren onderzoek naar de impact van automatisering op de arbeidsmarkt en naar de dualisering van de maatschappij die daaruit kan voortvloeien. Goos hoedt zich voor overdreven doemdenken, maar gaf op een presentatie hierover vorige maand in Den Haag wel aan dat we vooral niet blind mogen blijven voor de uitdagingen waarmee onze arbeidsmarkt geconfronteerd wordt.

"De voorbije vijf jaar zijn er in Nederland bijvoorbeeld bijna 400.000 banen verdwenen. Dat waren bijna altijd banen uit het middensegment, bijvoorbeeld kantoorbedienden of handarbeiders in de industrie. De echte topjobs en de slecht betaalde banen bleven wel bestaan. Een poetsvrouw of ober valt nu eenmaal niet zo makkelijk te vervangen door een robot. Er is dus inderdaad sprake van een zekere polarisering, waarbij de middenklasse afkalft en het risico om in de armoede te belanden groter wordt. De inkomensongelijkheid neemt ook toe, en dan heb ik het niet enkel over het rijkste procent van de bevolking dat de voorbije jaren nog een pak rijker geworden is. De recessie speelt in dit proces zeker een rol, maar uit onderzoek blijkt dat deze evolutie al sinds 1980 bezig is, er zijn dus ook dieper liggende oorzaken."

Eerder dit jaar was de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) in een lijvig rapport tot een vergelijkbare conclusie gekomen: de maatschappelijke ongelijkheid en de kloof tussen arm en rijk zijn de voorbije decennia opnieuw toegenomen, ook in landen waar je dat niet meteen verwacht, zoals Zweden of Noorwegen.

In 2010 lag het gemiddelde inkomen van de rijkste 10 procent van de bevolking in de OESO-landen 9,5 maal hoger dan dat van de armste 10 procent. In 1985 was dat nog maar zeven keer hoger. Specifiek voor ons land gaf het rapport geen cijfer, maar de OESO wijst erop dat de middenklasse in tal van westerse landen gekrompen is als gevolg van die groeiende ongelijkheid. In ons land zou ze voorlopig min of meer stabiel gebleven zijn.

Volgens Maarten Goos is het aan de overheid om de strijd aan te binden met die toenemende maatschappelijke ongelijkheid. Dat kan volgens hem door enerzijds zwaarder in te zetten op opleiding en op meer jobs voor hoogopgeleiden, en anderzijds te blijven investeren in publieke tewerkstelling.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234