Vrijdag 25/06/2021

Meelezer over Philippe Claudel

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Jan-Jakob Delnoye over Philippe Claudel:

Zoete jeugdmijmering of uit de hand gelopen kunstbespiegeling?
Het is Philippe Claudel zelf die over zijn lang uitgesponnen essay 'Tot ziens, meneer Friant' zei: 'Als ik slechts één werk mocht overhouden van alles wat ik heb geschreven, dan zou het zonder twijfel dit boek zijn.' In eenzelfde ademtocht voegde hij eraan toe dat het de mooiste tekst is die hij ooit heeft geschreven, omdat 'de taal soepel en poëtisch is, muzikaal en vloeiend als een rivier'. Bescheidenheid is kortom niet aan Claudel besteed, maar je moet hem inderdaad zijn vlotte, kabbelende schrijfstijl nageven. Nochtans roept hij niet altijd de meest originele beelden op en lopen de metaforen af en toe mank. Dat zou aan een stroeve vertaling kunnen liggen, maar op enkele schoonheidsfoutjes na is 'Tot ziens, meneer Friant' een uitstekende weergave van de originele Franse tekst uit 2001.

Wie 'Grijze Zielen' gelezen heeft, Claudels bekendste boek, weet dat de auteur op levensbeschouwelijk vlak niet de meest revolutionaire ideeën op papier zet. Vaak zoekt hij bewust de karikaturen op, om via herkenbare personages te komen tot filosofische beschouwingen over het individu. 'Tot ziens, meneer Friant' probeert in gecondenseerde vorm een reflectie te zijn rond leven, herinnering, dood en de positie van de kunstenaar in de maatschappij. Het opzet is dus niet gering en over amper 95 bladzijden kan Claudel onmogelijk de essentie van al die thema's vatten. Het blijft dan ook bij een aanroering van de termen, wat niet betekent dat het boek ideëel faalt. Naast wat puberale uitlatingen, verrast Claudel immers alweer met enkele scherpe observaties.

Bovendien komt de weemoed waarmee Claudel terugdenkt aan zijn grootmoeder ontzettend goed uit de verf. De milde toon en het melancholische kleurenpalet van Claudels taal lopen als een krachtige rode draad doorheen het boekje. Helaas verliest de auteur zich naar het einde toe in een verwoede poging om een ambitieus slot te breien aan de bescheiden roman, met een artificiële climax tot gevolg. Nochtans zullen niet al te kritische lezers gemakkelijk gegrepen worden door Claudels stijl, die bij momenten tegelijk poëzie als naturel uitstraalt.

De reden waarom dit boek wat extra aandacht verdient, is de unieke vormgeving. Verhaaltechnisch ziet Claudel een parallel tussen zijn jeugd, zijn grootmoeder en de werken van de schilder Émile Friant. Claudel beschrijft ook letterlijk hoe zijn grootmoeder bij wijze van spreken had kunnen figureren in Friants taferelen, en hoe hij in zijn eigen dromen Friants universum bezoekt. Als die hele constructie op de laatste bladzijde samenkomt, wint het boek ineens aan draagkracht. Daarenboven heeft Uitgeverij Vrijdag er bijzonder goed aan gedaan de werken van Friant op te nemen in het boek, zodat de lezer Claudels verrukking kan toetsen aan de werkelijke waarde van de doeken. De meest intense passages van het boek zijn diegene waarin Claudel de energie van Friants penseel bezingt: het zijn elk afzonderlijk weergaloze stukjes kunst-kritiek!

In zijn geheel laat 'Tot ziens, meneer Friant' misschien een iets te fragmentarische indruk na, hoewel de ingrediënten op een paar na bijzonder goed waren. Fans van Claudel zullen geheid plat gaan voor deze nieuwste vertaling, terwijl de sceptici eens te meer hun bange voorgevoelens bevestigd zullen zien. Philippe Claudel is niet de grootste hedendaagse schrijven van Frankrijk, maar wel één met een unieke stem en een herkenbare pen. Dat, in combinatie met de vernieuwende formule van de roman, maakt 'Tot ziens, meneer Friant' misschien toch tot een boek dat je gelezen wil hebben?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234