Woensdag 20/10/2021

Mechelen flirt met mythe van Expo 58

Van Tomadorekjes en Tigrasigaretten tot Colaflesjes en Bochserviezen

'Happy days are here again.' Deze zomer swingt Mechelen op de optimistische tonen van de jaren 50. Expo 58 is aanleiding voor een groots volksevenement met hoge en lage cultuur: drie expo's rond de wereldtentoonstelling van vijftig jaar geleden, drive-incinema's, wandelingen, muziek... De mythe van de fifties wordt er zeker niet kleiner op.

door Stéphane Meys

MECHELEN l De hoelahoep, de motors van de vetkuiven, de polkadotjurken van de babes, de Amerikaanse keuken met blender, stofzuiger en koelkast voor de modale huisvrouw, het - o zo herkenbare - Bochservies, de gestroomlijnde vormen,... Nostalgie is niet meer wat het was.

Maar de tentoonstelling in het Cultuurcentrum van Mechelen vergroot deze mythe van de vrolijke jaren 50 nog eens dubbel uit en beklemtoont daarmee het droomgehalte. De vintage-hebbedingen staan ook niet voor niets opgesteld in een boordkartonnen filmdecor, tot de zandzakjes toe. Bij de ingang wordt duidelijk gemaakt dat het ook de tijd was van de Koude Oorlog, van het tanend kolonialisme, van het begin van een Amerikaans consumentisme. De toekomst was veelbelovend: met de pakjes Tigrasigaretten, met de voluptueuze welvingen van de Colaflesjes,... zelfs nu bevangt weemoed jonge ontwerpers en verzamelaars. Oude Bochborden en Colastopsels zijn opnieuw werkmateriaal voor jonge designers. Alessi, goeroe van hedendaags gebruiksdesign, inspireert zich op de lijnen en zandlopervormen van de jaren 50. En de beroemde citruspers van Philippe Starck is een wondere ruimteraket voor miniatuur speelgoed, Kuifje als astronaut op de maan.

De wondere mogelijkheden van een nieuwe wereld, het moet een verademing geweest zijn in die late naoorlogse jaren. In een onderzoek naar mondelinge geschiedenis werden Mechelaars bevraagd naar hun herinneringen aan Expo 58. Daaruit werden modaal-Mechelaars 'Paula en Staf' gestileerd, die - indien gewenst - de bezoeker van (hun) commentaar voorzien op de tentoonstelling van 'den Expo' en van de veranderingen in hun leefwereld. Een zwart-wittelevisie kostte toen zowat 17.000 Belgische frank, een gigantisch bedrag en dan dook in het Amerikaans Paviljoen zelfs een kleurenbeeldscherm op.

Het open en ronde honingraatpaviljoen van de Verenigde Staten is ook de mise-en-scène van het tentoonstellingsluik over de Expo 58 zelf. Het kan een ongedwongen wandeling langs 35 maquettes (waarvan 3 originele) van de tijdelijke paviljoenen zijn, maar het biedt ook afficionados een verdiepende studietocht. Eén ding is duidelijk: één architecturale 'expostijl' waarover zo vaak sprake, bestaat niet. De vrolijke, dynamische vormgeving van grafische ontwerpen als de exposter van Lucien De Roeck, of het zittende mensbeeld van Jacques Richez zijn misleidend, want geen eenduidige beelden. Lucien De Roeck superposeerde oude beelden uit renaissance en barok met technische beelden en foto's van kerncentrales.

"Die 'veelkantigheid' is kenmerkend voor de jaren 50", aldus Mil de Kooning, die als prof aan de UGent al jaren ijvert voor een erkenning van die naoorlogse periode. "De architectuur van de jaren 50 is niet een flauwe nabootsing van het internationale modernisme van het Interbellum. Het zijn niet alleen de kantoorgebouwen met de glazen vliesgevels, maar het aanbod is veel diverser. Zelfs in België was er geen bloedarmoede."

Die diversiteit was duidelijk in de 150 (tijdelijke) paviljoenen. Revelerend is de uitspraak van Marcel van Goethem, de (tweede) architect van Expo 58 en ontwerper van de robuuste 'coffre-fort' van de Nationale Bank van België: "Deze wereldtentoonstelling zal niet zozeer modern zijn, maar zal twintig jaar op zijn tijd vooruit zijn." Deze tegenspraak illustreert de ontmoeting tussen de traditionele architectuur van de Beaux Arts en de nieuwlichters van het modernistische tabula rasa-denken en resulteert in een veelzijdige benadering van bouwen. Voorbeeld daarvan is het Italiaans Paviljoen dat er als een vakantiedorp eruitzag. Het Japans paviljoen bracht een ode aan traditie in een modern kleedje en schuwde daarbij een politiek statement niet. Er hing een wandgrote foto van Hiroshima. En ook het Duitse paviljoen, "de brave koorknaap" gedoopt, ontweek het heikele thema van een uiteengerukt land en de vluchtelingenproblematiek niet. Expo 58 was niet alleen "Vrolijk België".

De tentoonstelling Anno Expo 1958 en tal van andere evenementen over Expo 58, tot 14 september in (Brouwerij) Lamot en het Cultuurcentrum; www.anno-expo.be.

Eén architecturale 'expostijl', waarover zo vaak sprake, bestaat niet

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234