Maandag 03/10/2022

'Me aanpassen aan de perceptie? Nooit'

Voor een keer was hij niet de compromismaker van dienst, wel de beuker. Een aanpassing voor Johan - 'de fixer' - Vande Lanotte (sp.a). Maar het heeft geloond. 'Het is dankzij de sp.a dat banken niet meer met spaargeld mogen speculeren.'

"Had je me donderdag gevraagd of ik nog ooit vicepremier zou willen worden, het antwoord was neen geweest." Johan Vande Lanotte, vicepremier van vele oorlogen, zegt het niet. Hij zucht het. De onderhandelingen over de bankenwet zijn zwaar geweest, het steekspel dat coalitiepartners Open Vld en CD&V onderwijl voerden in de media frustrerend.

"Vanaf nu wordt het alleen maar lastiger. Collega's die nog grote dossiers op hun bureau hebben liggen, mogen het vergeten. Ze zijn te laat."

De bankenwet zal te boek komen te staan als het laatste grote wapenfeit van de regering-Di Rupo. En ook al vinden de oppositiepartijen het akkoord niet ver genoeg gaan en zijn de belangenverenigingen evenmin tevreden, is Vande Lanotte wel opgetogen. "De meeste landen wachten op Europa, wij lopen voorop."

Sp.a had van de splitsing van de banken een breekpunt gemaakt. Maar er komt geen zuivere opdeling tussen zakenbanken en spaarbanken.

"Daar ben ik het niet mee eens. Wij vinden dat de Verenigde Staten hun banken gesplitst hebben. De 'Volcker Rule' heet dat daar. Wel, wij hebben identiek hetzelfde gedaan: we hebben hun activiteiten gesplitst. Risicovol speculeren met spaargeld en daar winst op maken voor rekening van de bank zelf, dat wordt verboden. Een bank zal alleen nog specifieke transacties mogen uitvoeren in functie van zijn klanten."

Dat is dan toch geen volledige splitsing?

"Men vergeet vaak dat een spaarbank wel nog moet kunnen blijven bankieren, heb ik de indruk. Als u verwacht dat uw spaargeld rente opbrengt, dan moet een bank ook wel iets doen om die rente te genereren. Die handelsactiviteiten mag men blijven uitoefenen. Maar het moeten altijd acties zijn die iets opleveren voor de klanten. Scherper dan nu kan men de splitsing niet zetten."

Beschermt deze bankenwet ons tegen een nieuwe bankencrisis?

"Het is hoogmoedig om te zeggen dat een nieuwe crisis niet kan. Maar de spaarder en de staat zullen er niet meer voor moeten opdraaien."

Had het aan CD&V en Open Vld gelegen, dan zouden banken voor een beperkt aandeel toch nog mogen speculeren met spaargeld om zichzelf te verrijken.

"Dat het verboden is, is volledig dankzij sp.a. Ik snap echt niet dat andere partijen dat nog wilden toestaan. Het is het een of het ander. De banksector zal na deze hervorming echt van mentaliteit moeten veranderen. Dat merk je aan de reactie van de federatie voor de financiële sector Febelfin: 'Zullen onze banken nog concurrentieel zijn?'

"In de EU zeiden sommigen dat we de spaarder niet volledig mochten veiligstellen, want dan zouden banken geen reden meer hebben om nog competitief te zijn. Dat zijn toch perverse redeneringen?"

Minister van Financiën Koen Geens (CD&V) was er het hart van in dat zijn aanpassing aan de spaarfiscaliteit er niet gekomen is. U ook?

"We hebben in het verleden ook altijd duidelijk gemaakt dat we niet van plan zijn om het regime van de spaarboekjes aan te passen. We gaan mensen toch niet aanmoedigen om hun spaargeld in aandelen te steken?

"Het geld dat je wil sparen, moet veilig zijn. Beleggen doe je alleen met geld dat je kan missen.

We waren wel bereid om over alles te praten. Daarom heb ik vrijdag ook een tegenvoorstel op tafel gelegd: de fiscale vrijstelling uitbreiden naar de volkslening en de win-winlening, waardoor er meer spaargeld naar de economie kan vloeien. We hadden er 2 miljard mee kunnen ophalen. MR, PS, cdH en CD&V waren helemaal voor. Maar Open Vld heeft dat geblokkeerd. Jammer."

Open Vld heeft een politiek spelletje gespeeld?

"CD&V en Open Vld hebben afgelopen week een mediaoorlog gevoerd. Dat maakt dat profilering de bovenhand haalde. Hadden we dit voorgesteld in het kader van de relance, dan ben ik ervan overtuigd dat het erdoor was geraakt."

U staat te boek als 'de fixer'. Ziet u dat als een geuzennaam?

"Het is heel illustratief voor wie ik ben. In het begin van een onderhandeling meng ik me heel weinig. Anderen beginnen onmiddellijk met 'zwart', waarop er onmiddellijk 'wit' geroepen wordt, ik luister vooral naar wat steek houdt en wat niet. Op basis van de gevoeligheden probeer ik dan te zoeken waar we kunnen landen. Zo dicht mogelijk bij het standpunt van mijn eigen partij, uiteraard. Ik zit al lang genoeg in regeringen om daar bedreven in te zijn."

Is dat niet de rol die van een premier verwacht wordt?

"De premier doet dat ook, maar op een andere manier. We kennen elkaar door en door, de eerste keer dat we samen in een regering zaten was in 1995. Wanneer hij mij het woord geeft en vraagt wat ik denk, weten de anderen meestal wel waarom hij dat doet. Ondertussen kijkt hij iedereen indringend aan. Hij onderhandelt heel veel door te kijken en lichaamstaal in te schatten. Op die manier krijgen wij veel gedaan."

U bent de schaduwpremier.

"Maar nee, ik ben een vicepremier zoals de anderen. Alleen ben ik een redelijk mens."

In tegenstelling tot die andere vicepremiers?

"Absoluut (lacht). Die zijn dat soms veel minder. Wij zijn ook een heel redelijke partij. We lopen zelden te roepen wat moet en zal. We hebben dat wel gedaan in het dossier rond de energieprijzen. Daarin waren we heel onredelijk, tot het resultaat had. Hetzelfde in het bankendossier.

"Dat is het DNA van onze partij. We zijn niet zo sloganesk, maar als we onze zinnen ergens op gezet hebben, dan zijn we redelijk onverzettelijk."

De afgelopen week heeft alleszins aangetoond hoe heftig de strijd op rechts wordt. Hoe kan sp.a zich daarnaast positioneren?

"Door een ander, positief verhaal te brengen. De crisis maakt mensen bang. Het socialisme leeft niet op angst. Ik ben aan het nadenken hoe we die positieve boodschap zullen brengen. Dat zal niet zijn: 'Mensen boven 55 jaar moeten werken', maar wel '55-plussers moeten kansen krijgen'. Ook niet: 'Niemand mag hier komen werken', maar wel 'Iedereen mag komen aan onze loonvoorwaarden'. Zo kunnen we ingaan tegen de slogans die nu overheersen."

Komt die boodschap niet te laat? De anderen zijn de hunne al volop aan het verspreiden.

"Het werkt blijkbaar veel mensen op de zenuwen dat voorzitter Bruno Tobback nog niet volop aan de kar trekt. Maar hij heeft gelijk. De campagne begint pas in de loop van januari. Eerst moest de regering haar werk kunnen doen. De brand is geblust, nu moeten de metsers komen om het weer op te bouwen. Beginnen te metsen terwijl het nog brandt mag dan spectaculair zijn, wat heeft het voor nut?"

Vreest u niet dat de heisa van de afgelopen maanden u parten zal spelen?

"De politieke benoemingen heb ik mediatiek slecht aangepakt, dat geef ik grif toe. Maar ondertussen vindt iedereen Jo Cornu een prima baas voor de NMBS, dus eind goed al goed."

Hoezeer schaden de verdachtmakingen rond uw rol in Electrawinds u? De rechtszaak die u voorbereidt tegen Jean-Marie Dedecker zou samenvallen met de campagne.

"Het schaadt me zeer zeker. Wat er constant over mij verspreid wordt, raakt aan mijn reputatie. Er is een massale campagne aan de gang. Dat heeft een grote impact, anders zou ik ook niet overwogen hebben naar de rechtbank te stappen. Electoraal is dat een slechte keuze. Maar een electorale keuze maken en een reputatie hoog houden, gaan niet altijd samen."

Bewijst u de partij wel een dienst door in die omstandigheden een boegbeeld te zijn in de campagne?

"Ik mag dan beschadigd zijn, ik ga me meer dan ooit inzetten voor een goed resultaat. Ondanks alles."

U bent altijd blijven zeggen dat u recht in uw schoenen staat, maar snapt u dat de perceptie anders is? Dat het ethisch gezien lastig ligt?

"Die vraag is heel interessant, want het geeft aan hoe vooroordelen werken. Het geeft aan dat we vinden dat een politicus geen banden mag hebben met bedrijven. Dat we voor hernieuwbare energie mogen zijn, de klimaatdoelstellingen mogen verdedigen, maar dat we er niet te veel aan mogen meewerken.

"Wat is daar ethisch aan? Je mag wel rotsvast overtuigd zijn van een zaak, maar je mag ze niet bevorderen. Dat vind ik onethisch. Overigens, zolang het goed ging met Electrawinds, was er applaus. Pas toen het bedrijf in moeilijkheden kwam, uitte men kritiek. Dat zit fundamenteel fout."

Is het probleem niet eerder dat u aan te veel touwtjes tegelijkertijd lijkt te trekken?

"Ik zie niet hoe ik dat gedaan zou hebben. Toen ik actief was bij Electrawinds was ik geen minister. Daarvoor was ik ook niet bevoegd voor energie. Ik zat ook niet aan de financiële stromen, in tegenstelling tot wat beweerd wordt. Maar wat kan ik tegen dat beeld beginnen?"

Voorzichtiger zijn bij het uitkiezen van uw activiteiten?

(geagiteerd) "Een politicus moet net heel actief zijn. Daarvoor is hij verkozen. Een politicus moet de maatschappij veranderen. 'Hier ligt de man. Hij was zijn hele leven lang voorzichtig.' Nogal een grafzerk, hé?"

Ook wanneer de schijn van partijdigheid en belangenvermenging de bovenhand haalt?

"De realiteit is belangrijker dan de schijn. Ik zou mijn doen en laten moeten afstemmen op de perceptie? Ik val nog liever dood."

Waarom raakt dit u zo?

"Omdat het me raakt in het diepst van mijn wezen. Wij vinden dus dat een politicus vooral bezorgd moet zijn over de perceptie van zijn handelen. Weet u hoe we dat in het oude katholieke Vlaanderen noemden? Schijnheiligheid.

"Iemand die aan het eind zegt: 'Ik heb niets gedaan, maar het lijkt wel zo.' Willen we dat dan? Ik kan daar niet mee om. Dat is zo tegen mijn aard. Als de maatschappij zo op de schijn afgaat, dan vraagt ze om bedrogen te worden. Ik heb altijd in eer en geweten gehandeld. En ik aanvaard dat ik meer kritiek moet verdragen dan een ander, maar ik aanvaard niet dat ik beschuldigd word van een misdrijf. Dat is de grens."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234