Maandag 23/09/2019

Brexit

May krijgt van alle kanten klappen, maar houdt stand

Met de onwrikbare stugheid die haar al een hele dag kenmerkte, beantwoordt May ’s avonds nog vragen in 10 Downing Street. Beeld REUTERS

Daags nadat ze haar ontwerpdeal voor de brexit voorstelde, mocht Brits premier Theresa May dat 585 pagina’s tellende document komen verdedigen in het parlement. Ministers stapten op en een motie van wantrouwen dreigde, maar May wilde van geen wijken weten. “Er is geen alternatief.”

Vernietigende krantenkoppen, vijf opgestapte regeringsleden, parlementsleden die haar drie uur lang terechtwijzen, een couppoging van de leider der brexiteers en een vergeefse zoektocht naar een nieuwe brexitminister. Zo is Theresa Mays brexitakkoord donderdag onthaald. Op onverstoorbare wijze echter beloofde de Britse premier aan het einde van de rampzalige dag door te vechten. Tijdens een persconferentie in Downing Street zei ze dat er simpelweg geen alternatief is voor haar voorstel.

Het was The Sun die de rouwmars zette: We’re in the Brexsh.t, kopte de meestgelezen krant van Engeland. Hoe diep, dat merkte May kort na haar ontbijt, toen ze een ontslagbrief ontving van de staatssecretaris voor Noord-Ierse zaken, Shailesh Vara. Deze relatief onbekende bewindsman stelde dat het brexitakkoord geen recht doet aan de uitslag van het referendum. Het bleek de prelude te zijn voor het aftreden van brexitminister Dominic Raab, die na een nacht slapen definitief had besloten dat “het akkoord niet strookt met de beloften uit het verkiezingsprogramma”.

Het wekte verbazing. Was Raab niet de architect van het akkoord? Ja en nee; de jurist was zijdelings bij de opstelling ervan betrokken en ontdekte bij lezing dat belangrijke punten achter zijn rug om waren veranderd. Daarom behoorde hij tot de tien bewindslieden, een derde van het kabinet, die niet akkoord waren gegaan tijdens het marathonberaad van woensdag. Tijdens dat beraad waren de emoties hoog opgelopen. Minister Esther McVey werd zelfs schreeuwend terechtgewezen door Mays medewerkers. Het was geen verassing dat McVey het voorbeeld van Raab volgde.

Tussendoor traden nog vier andere minder belangrijke leden uit de 118-koppige regering af, op een na allemaal brexiteers. Met deze leegloop in het achterhoofd toog May naar een volgepakt Lagerhuis om tekst en uitleg te geven bij haar akkoord, dat woensdagavond ter lezing was vrijgegeven. De loyalistische remainers Phillip Hammond (Financiën) en David Lidington (de facto vice-premier) zaten als lijfwachten naast May terwijl ze haar toespraak hield en drie uur lang antwoorden gaf. Dat laatste deed ze in de stijl van haar favoriete cricketer, Geoffrey Boycott: saai en stug.

Dodelijke blik

Ze hoorde warme woorden. “Het gebrek aan loyaliteit doet me pijn”, zei de oude socialist Barry Sheerman. Anderen prezen haar “toewijding”, toonden “sympathie” en zagen “waardigheid” bij de premier. Wat ze te weinig hoorde, was steun voor het resultaat van honderden, duizenden uren onderhandelen. “We zijn nu twee uur en vijftig vragen verder”, constateerde Stella Creasy, “en ik heb slechts zeven parlementsleden iets positiefs over het ontwerpakkoord horen zeggen.” Mays befaamde dodelijke blik verscheen toen afgevaardigde Mike Gapes haar de suggestie deed om in het landsbelang af te treden. “No!”, klonk het. Het lef, moet ze hebben gedacht.

Op de publieke tribune combineerde de gepensioneerde accountant Stuart Castledine het volgen van het debat (“het enige gratis theater in Londen”) met het lezen, op zijn iPad, van het 585 bladzijden tellende ontwerpakkoord. “Hoeveel Lagerhuisleden zouden het hebben gelezen?”, fluisterde deze Remain-stemmer uit Cardiff, “er is niet doorheen te komen.” De tekst vol eurospeak toont volgens hem aan hoe gecompliceerd de brexit is, te moeilijk om ‘ja’ of ‘nee’ tegen te zeggen. “Onze premier staat voor met een volslagen onmogelijke taak. Ze probeert het hoofd koel te houden, maar de emoties gieren rond.”

Terwijl May na het debat naar haar ambtswoning terugkeerde, verscheen Jacob Rees-Mogg bij de St. Stephen’s-ingang van het parlement, de plek waar May na het referendum haar kandidatuur voor het premierschap bekend had gemaakt. De bij Conservatieve partijleden zo populaire en regenteske leider van de European Research Group (ERG), het genootschap der brexiteers, maakte daar bekend dat hij per brief zijn vertrouwen in May had opgezegd. “Haar voorstel voldoet niet aan haar eigen beloften”, sprak ‘The Mogg’, die eerder op de dag was gesignaleerd bij een seminar over omgangsvormen in het openbaar bestuur.

Het ‘Moggmentum’ leidde tot speculaties: zouden de 48 brieven, nodig voor een wisseling van de wacht in 10 Downing Street, al binnen zijn? Dat bleek nog niet het geval te zijn. Staatssecretaris Rory Stewart sloeg een virtuele arm om zijn belegerde bazin. “Er is vrijwel geen onwaardiger grootheid dan een patriarch in paniek”, zo citeerde hij Benjamin Disraeli op Twitter, verwijzend naar Rees-Mogg. Ondertussen lagen diverse ministers aan de ‘ontslagbewaking’, onder wie Chris Grayling (Transport) en Penny Mordaunt (Ontwikkelingshulp). Laatstgenoemde eist een vrije stemming over Mays akkoord.

Minister gezocht

May zat intussen met een ander probleem: wie wordt haar derde brexitminister? Hoewel ze hem voor geen meter vertrouwt, geniet Michael Gove haar voorkeur, als enige brexiteer die haar akkoord steunt en invloed heeft op de ERG. De Landbouwminister wil echter de macht hebben om opnieuw met Brussel te onderhandelen. May besloot haar werkdag af te sluiten met een persconferentie. Zou ze net als John Major in 1995 “put up or shut up” tegen de eurosceptici zeggen, speculeerden waarnemers, gevolgd door een leiderschapsverkiezing? Dat gebeurde niet.

In plaats daarvan verscheen ze, met een Frida Kahlo-armband om de rechterpols, achter het katheder om haar gewraakte akkoord nogmaals te verkopen. In de lucht hingen vier beroemde woorden van Margaret Thatcher: There Is No Alternative.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234