Maandag 21/09/2020

Portret

Mary Lou McDonald (Sinn Féin) maakt kans om premier van Ierland te worden

‘Mary Lou McDonald was duidelijk het ‘chosen child’ van Gerry Adams, die bij Sinn Féin nieuwe gezichten wou om af te raken van het bloedige terreur­imago’, zegt Mario Danneels, journalist in Dublin. Beeld Gijs Kast

Mary Lou McDonald en haar republikeinse partij Sinn Féin verbaasden vriend en vijand door bij de Ierse verkiezingen met de meeste stemmen te gaan lopen. Wie is deze feministische nationaliste, voor wie Ierse eenheid, sociale rechtvaardigheid en gendergelijkheid belangrijker zijn dan het bloedige IRA-verleden van haar partij?

“Ik zou wel eens de volgende ­Taoiseach kunnen zijn, jawel!” zei Mary Lou McDonald (50) deze week over haar kansen om de volgende premier te worden van de Ierse Republiek. Haar partij Sinn Féin had net de verkiezingen gewonnen.

Van een kleine speler is haar links-nationalistische partij plots dé kingmaker in de regeringsvorming. Maar liefst 37 zetels heeft Sinn Féin nu in de Dáil Éireann – zeg maar de Ierse Kamer. Daar zijn de ‘Sinners’ nu bijna zo groot als de liberalen van Fianna Fáil (38 zetels). Ze hebben zelfs twee zetels meer dan het centrum­conservatieve Fine Gael van ontslagnemend premier Leo Varadkar. Nu de klassieke dominantie van de twee grootste esta­blishment­partijen is doorbroken, wacht Ierland een complexe coalitievorming.

Makkelijk zal McDonald het niet krijgen. De twee grootste partijen weigeren samenwerking door het verleden van haar partij. Sinn Féin is historisch verweven met het Iers Republikeins Leger (IRA), wiens paramilitaire vleugel tijdens de Troubles (1968-1998) in het naburige Noord-Ierland ongeveer 1.700 mensen doodde. Sinds het Goede­vrijdag­akkoord van 1998 streven ze naar vreedzame hereniging met het noorden, waar de partij al de macht deelt met pro-Britse unionisten.

Toch is dat Iers nationalisme volgens de Belgische journalist Mario Danneels, die in Dublin woont, níét de reden waarom de Ierse kiezers deze keer voor Sinn Féin kozen. “Een verenigd Ierland leefde hier in de voorbije campagne níét. Ook de brexit speelde geen rol. De vorige regering heeft zich daar aan mispakt. Premier Varadkar haalde zijn slag thuis om de grens open te houden, maar dit speelde slechts een rol bij 4 procent van de kiezers. McDonald dankt haar overwinning aan haar uitgesproken sociale en progressieve agenda. Sinn Féin is de enige partij die ook buiten de verkiezingen aan deuren gaat kloppen, vooral bij de arbeidersklasse.”

Noodtoestand in dublin

Hoewel de werkloosheid onder ex-premier Varadkar daalde, slaagde McDonald erin om de kiezers te wijzen op chronische samenlevingsproblemen zoals woningnood en een tekort aan ziekenhuisbedden. “Dit zal het decennium worden waarin het welzijn van velen voorrang krijgt op de verrijking door de welvarende elites”, zei ze tijdens de campagne over “de schandalige huizencrisis.” Zelf dochter van een bouwvakker-landmeter bepleit ze een publiek bouwprogramma waarbij de staat “180.000 huizen bouwt in de volgende tien jaar”. Ze wil ook drie jaar de huurprijzen bevriezen.

Volgens Danneels legde ze de vinger op de wonde. “Dublin is Europa’s duurste stad geworden. Voor een gemiddelde woning met drie slaapkamers betaal je bijna 3.400 euro per maand, een appartement met één slaapkamer kost in het centrum ongeveer 1.750 euro per maand. Het is een noodtoestand. Er zijn duizenden kinderen dakloos die in de wagen wonen van hun ouders of in een hotelkamer.”

Overtuigd feministe

McDonald groeide zelf op in Rathgar, een duurdere middenklasse­voorstad van de Ierse hoofdstad. Ze ging naar een privé­school, het katholieke Notre Dame des Missions. Aan het befaamde Trinity College in Dublin studeerde ze later literatuur, met een voorliefde voor de werken van schrijfster Sylvia Plath.

Als pro-Europese internationaliste ging ze vervolgens werken voor het Institute of International and European Affairs. Even was McDonald toen lid van Fianna Fáil, de partij van haar ouders, maar door het Noord-Ierse vredes­akkoord kreeg ze sympathie voor de sociale en nationalistische agenda van Sinn Féin, waar ze zich in 1999 bij aansloot. Oudere leden noemden haar toen een ‘lily-white’ – een nieuw lid dat nooit in het IRA was geweest. Net door dat smetteloze blazoen maakte ze een electorale blitzcarrière: verkozen tot Europarlementslid in 2004, tot Iers parlementslid in 2011, en dat tot ze uiteindelijk Gerry Adams wist op te volgen als partijvoorzitter in 2018.

Mary Lou McDonald, opgetogen na de verkiezingsuitslag.Beeld Getty Images

McDonald noemt Adams, de iconische bebaarde en bebrilde Noord-Ierse vredes­stichter van Sinn Féin, haar ‘politieke mentor’. Toch moest ze ook goedkeuring krijgen van de voormalige paramilitairen in de partijtop. Ze eindigde haar aanvaardingsrede als nieuwe leider met een IRA-strijdkreet in Gaelic: “Agus Tiocfaidh ár lá” of: ‘Onze dag zal komen’, een slogan die in republikeinse kringen populair werd door IRA-honger­staker Bobby Sands die in 1981 stierf in Britse gevangenschap. Het daaropvolgende jaar ging ze nog een stap verder. Tijdens de Ierse St. Patrick’s Day-parade in New York stapte ze mee op achter de slogan: ‘Engeland, rot op uit Ierland!’ Daar kreeg ze veel kritiek voor.

“Uit dat incident leerde ze sindsdien wel”, zegt Danneels. “In het begin van haar voorzitterschap volgde ze nog heel strikt de oude partijlijn. Ik vond haar uitspraken toen heel voorgekauwd. Ze was duidelijk het ‘chosen child’ van Adams, die nieuwe gezichten wou om af te raken van het bloedige terreur­imago dat zijn generatie meesleepte. Toen ik haar in die periode ontmoette, vond ik haar persoonlijk géén warme vrouw. Ze kwam nogal hard over. Haar toon is sindsdien wel veranderd. Ze werd een heel goeie communicator in het parlement, waar ze vurig en passioneel kan spreken. Ze is ook heel feministisch, en dat draagt bij aan haar succes.”

In het katholieke mannenbastion dat Ierland was, en deels nog is, deed McDonald het goed bij jonge vrouwen omdat ze een van de vocaalste aanhangsters was van een referendum dat in mei 2018 met succes het Ierse abortus­verbod wist te laten schrappen. Ze steunde ook de holebi­huwelijks­rechten en slachtoffers van huiselijk geweld, waar liefst een op de vier Ierse vrouwen tijdens hun leven mee te maken krijgt.

Ierse hereniging

Danneels: “McDonald voelde het momentum voor verandering. De twee grote partijen, Fianna Fáil (FF) en Fine Gael (FG), regeerden onafgebroken sinds de stichting van de Ierse Republiek in 1919. Traditioneel stemden generaties Ieren lang op een van beide partijen. Er was geen links alternatief. Niemand stemde voor Sinn Féin zolang de Noord-Ierse Troubles bezig waren. Pas in 1997 hadden ze hun eerste Kamerlid in Dublin. Nu de IRA-generatie op pensioen gaat, heeft ze voluit ingezet op verjonging en vervrouwelijking.”

De gemiddelde leeftijd van haar parlementsleden spreekt boekdelen: 44. Bijna een op de drie verkozenen is jonger. Het jongste lid, Claire Kerrane uit Roscommon-Galway, is nog maar 27. Zij was nog maar 5 toen het Belfast-vredes­akkoord werd getekend door de vroegere IRA-leden uit haar partij. Toen een van haar oudere parlementsleden na de verkiezingsoverwinning afgelopen zondag alsnog een IRA-slogan schreeuwde, wat voor ophef zorgde, schoof McDonald dit meteen van haar af: “I’m not their mammy”, zei ze, maar ook: “Laat ons geen wegwerpcommentaren maken die ons afleiden van het werk dat nog voor ons ligt.”

McDonald voert nu coalitiegesprekken met de kleinere groene en sociaal­democratische partij, maar heeft geen meerderheid. “Omdat FF en FG niet met haar willen regeren, is een nieuwe stembusgang nu waarschijnlijker dan een onwerkbare minderheidsregering”, zegt Danneels. “Dan zou McDonald wel eens een absolute meerderheid kunnen halen, ook al omdat Sinn Féin nu te weinig kandidaten liet opkomen en een deel van haar stemmen herverdeeld zag. Gezien Sinn Féin ook al in Noord-Ierland aan de macht deelneemt, zou er dan een, door het vredes­akkoord vereist, dubbelmandaat kunnen komen van de regeringen in Belfast en Dublin voor een referendum over Ierse hereniging.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234