Zondag 17/01/2021

MartHa!Tentatief laat Antwerps danspaleis 'Magic Palace' herrijzen

Festa, Thalia en Luna: de namen klinken als uitheemse godinnen, maar voor de Tweede Wereldoorlog waren het gewoon bruisende danszalen in Antwerpen waar de jeugd haar eerste lief opdeed. MartHa!tentatief en vzw kristal & vanplastiek maakten er het theaterstuk Magic Palace over, naar de vroegere danszaal in de Offerandestraat.

Door Liv Laveyne

ANTWERPEN l Onder de noemer DansAnt deed de Antwerpse Erfgoedcel een grootschalig onderzoek naar het dansleven in de periode 1920-1960. Na een fototentoonstelling en een boek mondt dat nu ook uit in een theaterstuk. Het MartHa!tentatief, dat al voorstellingen maakte over de Antwerpse Zoo, Beerschot en de omstreden Silvertopblokken op het Kiel, is daarmee niet aan zijn proefstuk toe.

"We hebben gefocust op het dansleven in de jaren dertig", zegt regisseur en tekstschrijver Bart Van Nuffelen. "De sociale codes van het uitgaansleven waren toen heel anders dan nu: de ouders gingen vaak mee om te chaperonneren, de jongens moesten de meisjes ten dans uitnodigen en pas na zes afspraakjes mocht de jongen het meisje mee naar huis nemen."

De theatervoorstelling laat ook audiofragmenten horen van interviews met inmiddels bejaarde fuifnummers zoals Abel Sebrechts (98), Eduard Debie (100) en Alice Craet (85). Zij verblijven in rusthuis De Tol in Deurne en frequenteerden vroeger regelmatig de Antwerpse danszalen. "Mijn ouders waren modern voor hun tijd. Ik mocht al op mijn veertiende gaan dansen in de Rubens in de Carnotstraat", zegt Alice. "Onder toezicht: boven de dansvloer was een balkon, vanwaar mijn ouders konden zien met wie ik omging. In de Rubens kwamen veel soldaten en als die me vroegen om te dansen, keek ik naar mijn ouders daarboven. Als ze hun duim omhoog deden, was het in orde."

De meeste danszalen waren enkel open op zaterdagavond en zondag, aangezien de zaterdag toen nog een werkdag was, maar de Rubens, die geen al te beste reputatie genoot, was al van 's middags open. "De chiquere zalen gingen pas om vijf uur open en sloten ten laatste om middernacht. Ze vroegen veel entreegeld, om de soldaten buiten te houden en enkel het rijke volk aan te trekken", weet Abel, die toen soldaat was. "Je trof er misschien wel het chiquere volk aan, maar zeker niet het braafste", vindt Alice. "Ik heb ooit eens kortstondig 'iets gehad' met zo'n rijke gast. Bij de eerste dans zei hij meteen al: Mijn ouders zijn niet thuis, ga je met mij mee? 't Was rap gedaan. Aan seks dacht ik niet, alleen aan dansen."

In de chique danszalen, zoals Het Keizershof, stonden grote orgels, soms wel veertig meter lang en twintig meter hoog, met beeldhouwwerken en watervalletjes. Die voorlopers van de jukebox beschikten over een ingebouwd trommeltje, een orgel, trompetten en een ponskaart, en deden dienst als een soort mechanisch orkest. In de loop van de jaren dertig kwamen ook de bigbands op en de 'jazzkes', kleinere muziekgroepjes van zes à zeven man.

"Het jazzke speelde op een podium midden in de zaal en het publiek danste er rond. Ik stond vaak al aan te schuiven voor de deuren opengingen, want hoe dichter je tegen de bak (de dansvloer, LiLa) stond, hoe meer kans je had om er als meisje uitgepikt te worden. Alleen dansen was niet in de mode of je moest al goed zat zijn", lacht Alice. "Nu is het de gewoonste zaak dat iedereen alleen staat te springen, maar wij moesten wachten tot een man ons kwam vragen." Eduard kan ervan meespreken: "De meisjes stonden langs de leuning aan de grote trap in de danszaal. We moesten niet alleen de vrouwen uitnodigen, we moesten hen ook nog eens trakteren. En als er een 'jazzke' speelde, was het 25 centiemen meer voor een pintje.

"Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, mochten we niet meer buiten omdat de avondklok om acht uur inging, al waren er wel geheime dansbals. Maar na den oorlog was ik getrouwd en dan kom je ook niet meer buiten. Bovendien waren de meeste danszalen toen al omgevormd tot cinemazalen of grootwarenhuizen", mijmert Alice.

Vroeger fungeerden de meeste zalen als balzaal en cinema, maar dat veranderde in de loop van de jaren dertig, toen omwille van de brandveiligheid de stoeltjes aan de vloer moesten worden vastgeschroefd. De meeste oude Antwerpse danszalen zijn inmiddels gesloopt of werden handelszaken, zoals zaal Oud België en De Grüter. Maar in het bejaardentehuis willen Eduard en Abel wel nog eens een charleston plegen op een dansnamiddag. Alice zit in een rolstoel: "Ik kan niet meer gaan, laat staan dansen. Er komt mij nog wel eens een man halen om met mij in de rolstoel te dansen. Maar dat kan ik niet, dat vind ik te triestig."

Magic Palace, tot 12 november in De Roma, Borgerhout. Tickets: 03/235.04.90, www.marthatentatief.be en www.erfgoedcelantwerpen.be. De Roma organiseert ook dansnamiddagen voor senioren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234