Dinsdag 28/09/2021

Mars op Europa in de mondiale strijd om zaad

Het wordt een moderne kruistocht tegen ongebreidelde, mondiale vrijhandel en het patenteren van genetisch gemanipuleerde landbouwgewassen door chemiemultinationals als Monsanto. Eind mei bezoeken vijfhonderd Indiase boeren enkele Europese landen, waaronder België en Nederland, om duidelijk te maken dat zij zich door de huidige ontwikkelingen in hun bestaan bedreigd voelen. Maar ook de Europese consumenten moeten wakker worden, vindt de charismatische Indiase boerenleider en hoogleraar Mahanta Nanjundaswamy. Als ze tenminste iets geven om voedselzekerheid, biodiversiteit en veilig eten.

AMSTERDAM/BRUSSEL

Hans van Scharen

Als medeoprichter en voorzitter van de boerenorganisatie KRRS - die zo'n tien miljoen leden in de Zuid-Indiase deelstaat Karnataka claimt - verklaarde Mahanta Nanjundaswamy chemiegigant Monsanto enkele maanden geleden de oorlog. In het kader van de campagne 'Cremation Monsanto' staken Nanjundaswamy en zestig medestanders op 28 november vorig jaar de brand in genetisch gemanipuleerde katoenplanten afkomstig van enkele proefvelden van het Indiase zaadbedrijf Mahyco, een dochter van Monsanto.

In totaal werden al veertig proefvelden, voor de aanleg waarvan volgens KRRS geen officiële toestemming voor was, verbrand. "Volgens ons heeft Monsanto nog veel meer proefvelden. Je kunt helaas niet zien of een plant genetisch gemanipileerd is of niet," aldus Nanjundaswamy. Sindsdien woedt er een open oorlog tussen de boerenorganisatie en de multinational. Monsanto spande een rechtszaak aan om de hoogleraar te verbieden nog in de buurt van het bedrijf te komen. Nanjundaswamy met een uitdagende grijns: "Dat straatverbod kreeg ik niet opgelegd door de Indiase High Court, omdat dit ongrondwettelijk zou zijn. Ik kan dus nog altijd naar de kantoren van Monsanto gaan om daar te roepen dat Monsanto een monster is."

In de jaren zestig studeerde de boerenleider rechten en internationale betrekkingen in Nederland, Duitsland en Frankrijk. Hoogleraar zijn noemt hij zijn tweede professie. Het verbouwen van rijst, zoals zijn familie al eeuwen doet, vindt hij belangrijker. "Alleen als ik zelf boer ben, kan ik leiding geven aan boeren." En de boeren-professor laat er geen gras over groeien: "Zo gauw wij terug zijn in India spannen wij een proces aan omdat de proefvelden van Monsanto illegaal waren. Zonder de overheid en de boeren te informeren introduceerde Monsanto de genetisch gemanipuleerde katoenplant bacillus thuringiensis. Die plant produceert zelf voortdurend een bepaald gif om insecten te verdelgen."

Mahanta Nanjundaswamy en met hem vele critici van biotechnologie en landbouwspecialisten zeggen dat het resistent worden van insecten tegen dit soort gif een groot gevaar is. Sterker nog: volgens Nanjundaswamy is het in India al zover: "Vorig jaar pleegden zo'n vijfhonderd boeren zelfmoord door zelf pesticiden te drinken. Hun oogst met BT-katoen was mislukt. Toen ze zagen dat het ongedierte resistent bleek voor het gif dat hun planten produceerden, sproeiden ze alsnog tot vijftig keer zoveel pesticiden op hun planten. Zonder resultaat. De oogst mislukte, met dramatische gevolgen vandien, zoals onbetaalbare schulden en vervolgens de collectieve zelfmoord. Ook in de VS zijn er al oogsten mislukt. Na het zogenaamde seed tribunal moest Monsanto twee miljoen dollar schadevergoeding betalen aan katoenboeren. Twee miljoen kilo katoenzaad moest het uit de handel nemen."

Nanjundaswamy geeft toe dat de proeven in India worden gedaan met toestemming van de boeren zelf. "Men geeft die boeren de eerste keer gratis zaaigoed, zonder erbij te zeggen dat het genetisch gemanipuleerd is. Men belooft hen grotere oogsten en geeft hen er tegelijk kunstmest bij. Als promotie is die tactiek nog altijdgoedkoper dan reclame. De belangrijkste bezwaren die we tegen werken met deze genetisch gemanipuleerde soorten hebben, is dat het gaat om een puur commercieel opzet. Een opzet dat bovendien de biodiversiteit bedreigt. Als alle boeren overgaan op de gemanipuleerde BT-katoen (van Monsanto - dat in de VS bijvoorbeeld al 85 procent van de markt voor katoenzaden in handen heeft, HvS), dan verdwijnen op den duur de inheemse variëteiten en dus de diversiteit aan soorten. Dat gebeurt door wat wij noemen bio-polution: door bestuiving krijgen gewone, wilde soorten ook de eigenschappen van de genetisch gemanipuleerde soorten. Monsanto zegt dan dat dit alleen kan gebeuren in een straal van anderhalve meter. Dat is een leuugen! De verspreiding gebeurt tot op een afstand van tweeëneenhalve kilometer.

"Waarom is die biodiversiteit eigenlijk zo belangrijk voor boeren? Nanjundaswamy: "Ten eerste beschouwen boeren dat als hun historische ergoed. Zaaigoed is de basis van het bestaan van elke boer. Het vrijelijk kunnen beschikken over hun eigen zaden van verschillende variëteiten geeft hen nog een beetje economische onafhankelijkheid en zorgt er voor dat ze hun gewassen kunnen aanpassen aan andere landbouwtechnieken of veranderde milieuomstandigheden. Afgezien van allerlei moreel-ethische argumenten betekent biodiversiteit dus vooral voedselzekerheid. De monoculturen die de agro-business ons wil opdringen, zijn uiterst kwetsbaar en kunnen leiden tot voedselonzekerheid." Nanjundaswamy verwijst naar de groene revolutie uit de jaren zestig en zeventig: "Die zou zogenaamd ook hogere opbrengsten opleveren. Wel, een van de conclusies van de wereldvoedseltop die de Verenigde Naties in 1996 in Rome hielden, was dat ondanks de groene revolutie er nog altijd 800 miljoen hongerlijders op de wereld zijn. Het verbranden van Monsanto-velden beschouwen wij dus als een daad van zelfverdediging."

De oorlog tegen Monsanto - eerder waren Sandoz, Kentucky Fried Chicken en Cargill al het doelwit van de Indiase boeren - zal alleen maar heviger worden. Op 1 december laatstleden bestormden Indiase boeren van een andere organisatie (RythuSangham) de kantoren van Monsanto in de eveneens zuidelijke deelstaat Andrha Pradesh. De inzet, zegt Nanjundaswamy, is niet meer of niet minder dan het bedrijf India uit krijgen. Net als de geweldloze beweging van de beruchte Mahatma Ghandi die in1947 de Britten definitief uit India verdreef. "Wij hanteren net dezelfde technieken als Ghandi. Geen enkele Goliath is bestand tegen het protest van 700 miljoen Indiase boeren," zegt Nanjundaswamy triomfantelijk. Ghandi zweerde bij het actiemiddel burgerlijke ongehoorzaamheid. Zo organiseerde hij in 1930 een lange voettocht naar de kust van de Indische Oceaan, de zogenaamde zout-satyagraha, om daar op eenvoudige wijze zeezout te winnnen en zo het Britse gezag te tarten. Het Britse koloniale bestuur wilde de verkoop van zout, essentieel voor het dagelijks bestaan in het tropische land, monopoliseren door middel van de zogenaamde zoutwet. Ghandi riep zijn landgenoten op dit monopolie straal te negeren als symbool voor onafhankelijkheid. "Na de zout-satyagraha organiseren wij de zaad-satyagraha," zegt Nanjundaswamy glunderend. Een mars op Europa. "We komen met 500 boeren om de in slaap gesukkelde publieke opinie in Europa wakker te schudden. Men zal zich toch in ieder geval moeten afvragen waarom we met zoveel komen.

"De KRRS werd opgericht (in 1980) omdat ook in het onafhankelijke India nog steeds hetzelfde discriminerende beleid als in de koloniale periode wordt gevoerd. Aan de machts- en bezitsverhoudingen veranderde eigenlijk niet zoveel. Als een paard zonder bestuurder (Ghandi werd kort na de onafhankelijkheidsverklaring doodgeschoten) kozen de nieuwe Indiase leiders voor het verkeerde ontwikkelingsmodel. Ghandi's motto was: 'Gebruik de planeet voor uw behoefte en niet voor uw hebzucht'. Dit motto is nu, nog meer dan toen Ghandi leefde, relevant. Vanaf 1992 hielden we ons bezig met de mondialisering van de economie en de onderhandelingen over de GATT en dan met name voor de gevolgen voor de boeren. We concentreerden ons op de kwestie van de zaden. Want we zagen dat multinationals als Monsanto intellectuele eigendomsrechten op bepaalde zaden ging claimen. Het verbieden van dit soort producten wordt door de Wereldhandelsorganisatie (WTO) dan weer veroordeeld als het opwerppen van handelsbarrières. Tegen deze antiboerenpolitiek van mondiale organisaties als de WTO kwamen we in verzet. We moeten dat wel via directe actie doen. Politieke partijen durven immers niet in te gaan tegen monsters als Monsanto of de WTO.

"Op 2 oktober, Ghandi's geboortedag, in1992, kondigden we aan dat we het patenteren van zaden voor landbouwgewassen en daarmee productiemethoden, niet zouden tolereren. We riepen alle boeren op tot burgerlijke ongehoorzaamheid en tot het oprichten van hun eigen regionale zaadbanken. Daarnaast stichtte de KRRS in mei 1995 een internationaal instituut voor duurzame landbouw in Bangalore. Het doel is zoveel mogelijk inheemse variëteiten van zaden te verzamelen en deze vervolgens te conserveren, te vermenigvuldigen en ze in combinatie met biologische te promoten onder boeren. Dit als concurrentie voor de zogenaamd exotische, biotechnologische zaden van grote buitenlandse bedrijven.

"Hoewel de meeste Indiase boeren analfabeet zijn, is het helemaal niet moeilijk om hen de voor hen nadelige principes van de mondialisering en de handelsverhoudingen uit te leggen. Ze zijn wel intelligent genoeg om te kunnen discussiëren over genetische manipulatie en intellectuele eigendomsrechten. Zij begrijpen het belang van dit soort kwesties sneller dan de intellectuele elites in Indiase steden. Waarom? Omdat hun leven zo verweven is met zaden en landbouwgewassen."

Toen ze hoorden van de allernieuwste technologie - die door de Canadese organisatie Rural Advancement Foundation International (RAFI) tot Terminator Technology werd gedoopt- werd het de Indiase boeren helemaal te machtig. Het Amerikaanse bedrijf Delta Pine & Land- dat voor 1,9 miljard dollar werd overgekocht door Monsanto - en het VS-ministerie van Landbouw verkregen een patent op een technologie waarmee zaad dusdanig genetisch wordt gemanipuleerd dat de daarmee gekweekte plant zelf steriel zaad produceert. Dat zaad is niet bruikbaar om opnieuw in te zaaien. In concreto betekent dit dat de boer gedwongen wordt om elke keer weer in het commerciële circuit nieuw zaaigoed te kopen.

Voor boeren in ontwikkelingslanden is de controle over hun zaden de basis van de landbouw. "Elke techniek die deze voorwaarde ondermijnt zal waarschijnlijk geen positieve invloed hebben op de voedselvoorziening", schreef Volker Lehmann, redacteur van het gespecialiseerde vakblad Biotechnology and Development Monitor.

Monsanto ontkent dat deze techniek nu al enige realiteitswaarde heeft. Opmerkelijk is wel dat de ngo RAFI twee weken geleden openbaarde dat er recent enkele tientallen van dergelijke patenten zijn verkregen. "Patenten op steriele zaden zijn geen onderdeel van een geïsoleerd researchprogramma, ze zijn de Heilige Graal voor de sector van de biotechnologie," aldus Pat Mooney van RAFI.

Het Terminator-patent van Monsanto is slechts de top van de ijsberg. Elk groot zaadveredelings- en agrochemiebedrijf ontwikkelt zijn eigen versie van de zelfmoordzaden. Novartis, Astra Zeneca en Monsanto zijn de genengiganten die steriele zaden in de pijplijn hebben, terwijl anderen als Hi-Breed, RhonePoulenc en DuPont technologieën ontwikkelen waarmee steriele zaden gemaakt kunnen worden. Volgens Mahanta Nanjundaswamy streeft Monsanto een monopolie op katoenzaad na: "Wij worden zo tot slaven gemaakt omdat we op langere termijn wel verplicht zouden worden dit zaad te kopen."

Indiase boerenleider en hoogleraar Mahanta Nanjundaswamy: Ghandi's motto 'Gebruik de planeet voor uw behoefte en niet voor uw hebzucht' is meer dan ooit relevant

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234