Zaterdag 25/09/2021

Marokko plukt als eerste vruchten van Saharazon

Waarom zouden we de woestijnzon niet opvangen en haar energie naar Europa brengen? Het klinkt heel logisch, maar er komt (voorlopig) nog niets van terecht.

Arabische ontwikkelaars beginnen deze maand in Marokko met de bouw van de grootste zonnecentrale van de Sahara. Energie uit de woestijn: Europa aarzelt, de woestijnlanden zelf zetten door.

"Ons project heeft niets te maken met Desertec", benadrukt een woordvoerder van de Saoedische projectontwikkelaar Acwa Power vanuit Riyad. Desertec is het ambitieuze, in Duitsland bedachte plan om de Sahara te gaan gebruiken voor de Europese stroomvoorziening. "Het staat helemaal los van de Europese plannen. Wij doen dit zelf, met Marokko."

Het project in kwestie is de grootste zonne-energiecentrale van de Sahara, die de Saoedi's gaan bouwen in de woestijn bij de Marokkaanse stad Ouarzazate, 200 kilometer onder Marrakech. Over een paar weken gaat de spade de grond in voor de bouw van duizenden spiegels die de zonnestralen zo bundelen en concentreren dat er stroom mee kan worden opgewekt.

Gaan de Afrikanen en Arabieren nu gewoon zelf doen wat de Europeanen eigenlijk voor hen wilden gaan doen?

De hoeveelheid zonne-energie die elke seconde in het zand van de Sahara landt, is in theorie voldoende om de wereld van energie te voorzien. En er is ruimte genoeg om een deel van die energie op te vangen - in tegenstelling tot in het dichtbevolkte Europa, waar elke bestemming van de grond concurreert met andere bestemmingen. Dus was het idee: waarom vangen we die woestijnzon niet op om hem vervolgens naar Europa te brengen?

Afrikaanse noden

Het idee begon als een wetenschappelijke fantasie, maar in 2009 werd het serieus. Het Duitse Munich Re, verzekeraar van verzekeraars, begon zich steeds meer zorgen te maken over de (financiële) gevolgen van klimaatverandering en verzamelde elf andere concerns om zich heen om daar wat aan te doen. Met onder andere de energiebedrijven RWE en Eon, apparatenbouwer Siemens, chemieconcern BASF en Deutsche Bank werd dat jaar het Desertec Industrial Initiative opgericht. Het wilde woestijnplan werd werkelijkheid: in 2050 moest 15 procent van de Europese stroom uit de MENA-regio (Noord-Afrika en het Midden-Oosten) komen. Kosten, inclusief de kabels voor het stroomtransport: 400 miljard euro. Binnen drie jaar zou er een proefproject zijn. Was het plan.

Die drie jaar zijn nu verstreken. De Desertec-club telt inmiddels 57 leden uit veertien landen, maar een tastbaar resultaat heeft het initiatief nog niet opgeleverd.

Mist Europa hier de boot? Is de rol van Europa uitgespeeld? Er gebeurt nog steeds van alles, zegt een woordvoerder van Desertec. RWE, een van de aandeelhouders van Desertec, laat weten dat het volgend jaar begint met een eerste project. Het wordt alleen wat bescheidener.

Het RWE-project omvat naast zonnepanelen (50 megawatt) ook windmolens (eveneens 50 megawatt); het is een misverstand dat Desertec alleen om zonne-energie draait. Het is ook een misverstand dat Desertec alleen maar stroom voor Europa opwekt, de stroom is niet bedoeld voor Europa, maar voor Marokko zelf.

Les in bescheidenheid

Ook het vertrek van Siemens uit Desertec kan worden gezien als een lesje in bescheidenheid. De gedroomde technologie voor de woestijn is CSP, oftewel concentrated solar power, met parabolische spiegels die de zonnestralen op een buis (of toren) richten waarin een vloeistof wordt verhit die een generator aandrijft. Het voordeel daarvan is dat de opgewekte energie een paar uur kan worden opgeslagen, en dat dus ook 's avonds stroom kan worden geleverd.

Maar Siemens was te duur, bleek vorig jaar. De Duitsers hadden ook een offerte gedaan voor de centrale bij Ouarzazate, maar bleken tientallen procenten duurder dan de winnaar uit Saoedi-Arabië.

Siemens viste dus achter het net. Nu zegt een woordvoerder van Siemens dat "de markt voor CSP ons is tegengevallen" en "niet profijtelijk genoeg is". Siemens doekte zijn CSP-poot op en stapte uit Desertec. "Als we dat project bij Ouarzazate hadden gekregen, dan was het anders geweest", zegt de Siemens-zegsman.

Grootschalige woestijnstroom is dus nog steeds een wenkend perspectief, alleen nu voor anderen.

Overigens speelt Europa nog steeds een rol, ook in het Saoedische project bij Ouarzazate. Van de benodigde investering (rond 700 miljoen euro) wordt 345 miljoen gefinancierd door Europese partijen: de Europese Investeringsbank en Franse en Duitse fondsen. Twee Spaanse bedrijven, die technologie leveren, zijn voor 5 procent aandeelhouder van het project. Acwa Power heeft straks een belang van 95 procent.

Intussen houdt Desertec moed. Het consortium wil in Ouarzazate nog steeds 150 megawatt hernieuwbare stroom opwekken. "Het businessplan is klaar", zegt de woordvoerder. Het is alleen wachten op een handtekening van Spanje, en op geld: de Desertec-partners zouden 200 miljoen van de 600 miljoen euro kunnen betalen, de rest moet komen van (Europese) overheden. "Daar wachten we op." En daarna zijn er nog steeds grootse vervolgplannen. Er moet nog eens 350 megawatt komen op andere plekken in Marokko, en in Algerije en Tunesië elk 1.000 megawatt. "Die businessplannen worden nu gemaakt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234