Maandag 25/01/2021

Groot Onderhoud

Mark Elchardus: "Terreur is niet de overtreffende trap van religiositeit"

Mark Elchardus (28 november 1946).Beeld Franky Verdickt

Vanaf volgende week treft u in deze krant elke zaterdag een column van zijn hand aan. Die zal druk gelezen worden, want Mark Elchardus (69) heeft in Vlaanderen al vele decennia een stevige impact op het debat. Een gesprek over flinkse socialisten, moslims die denken zoals Trump en de échte reden voor het succes van populisten. 

"Wat Paul Magnette deed, is verantwoord", zegt Mark Elchardus. "Dat één regio het hele besluitvormingsproces kan blokkeren, wijst op een constructiefout in de Europese Unie, dat is ook wel zo. Dit is het Europa van het veto. Maar de vragen van Magnette en de PS waren zeker terecht. Zij zijn niet de enigen in de wereld die vrijhandel kritischer willen bekijken. Protectionisme is nog altijd een vies woord, maar er zijn steeds meer landen die maatregelen nemen die je duidelijk protectionistisch mag noemen."

Al in de jaren tachtig vond socioloog Mark Elchardus, ondertussen bijna 70 en emeritus hoogleraar aan de VUB, dat het geen taboe mocht zijn om over de vrije markt te discussiëren. Toen was dat nog een zonderling standpunt. Vandaag niet meer. "We hebben een lange periode van globalisering en deregulering achter de rug", zegt hij. "Maar die evolutie botst op haar grenzen. Een van de eerste auteurs die dat prachtig doorprikte, is econoom Dani Rodrik van Harvard. Volgens hem moeten we kiezen. Als we ongereguleerde globalisering willen en onze natiestaten willen behouden, zullen we de democratie moeten uitschakelen. Dat is wat met CETA aanvankelijk gebeurde."

Hoezo? De democratie hield het verdrag toch tegen?

Mark Elchardus: "Ja, maar de voorstanders van het verdrag vonden dat onverantwoord. En dus zegden ze eigenlijk dat de Walen helemaal niets te kiezen hebben. Iets vergelijkbaars hebben we ook in Griekenland gezien, waar de democratie werd uitgeschakeld toen dat land moest uitvoeren wat de Europese Unie en andere instanties hadden beslist. De democratie en deze vorm van ongereguleerde globalisering gaan niet samen."

Is Paul Magnette de redder van de Europese sociaaldemocratie?

"Het lijkt mij wat voorbarig om daar nu al over te oordelen. Er zijn heel wat Europese sociaaldemocraten die geen bezwaren hadden tegen het oorspronkelijke CETA-verdrag."

Deed Magnette niet wat andere Europese sociaaldemocraten hebben verzuimd? In alle analyses over de brexit en het oprukkende populisme in Europa komt die globalisering ter sprake. De populistische kiezers, zo luidt de consensus, zijn de verliezers van de globalisering.

"Dat is de dominante analyse. De redenering is als volgt: door de globalisering verandert de economie. Een aantal mensen, vooral beter opgeleiden, doen het goed in dat systeem, krijgen mogelijkheden, de wereld is hun speeltuin. Anderen, vooral laaggeschoolden, lijden onder dat systeem: ze verliezen hun job als de industrie naar lagelonenlanden vertrekt. En omdat hun sociaal-economische positie verslechtert, worden die verliezers zuur en stemmen ze voor populistische partijen."

Beeld Franky Verdickt

En klopt dat, volgens u?

"Nee, daar klopt helemaal niets van, geen knijt. De politieke wetenschappers en andere denkers die dat vertellen, spreken voortdurend over mensen, maar ze zouden beter eens naar mensen luisteren. Door onderzoek te doen naar wat mensen voelen en denken. Dan zouden ze weten dat de steun voor populisme niets te maken heeft met de persoonlijke sociaal-economische situatie van de kiezers."

Waarmee dan wel?

"Met wat ik 'declinisme' noem: de vrees en de verwachting dat het achteruitgaat met de samenleving. Omdat bedrijven wegtrekken, omdat de veiligheid niet meer gegarandeerd is, omdat we de migratie niet onder controle krijgen, omdat nieuwkomers zich niet aanpassen - wie dat allemaal als een bedreiging ziet, opteert voor populisme."

En zijn dat niet vooral die zogenaamde verliezers van de globalisering?

"Nee, dat is net zo interessant. Wat mensen verwachten voor de samenleving, staat los van hun persoonlijke situatie. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat jonge Belgen zeer optimistisch zijn over hun eigen toekomst, maar gitzwarte verwachtingen hebben over de toekomst van onze maatschappij. Er zijn mensen die het zelf sociaal-economisch goed hebben, maar toch denken dat de samenleving erop achteruitgaat. En er zijn mensen die het sociaal-economisch minder goed hebben, maar toch geen declinist worden."

Beeld Franky Verdickt

Is dat declinisme een vorm van doemdenken?

"Het zijn geen synoniemen. Doemdenken lijkt irrationeel, terwijl het declinisme een grond heeft. De problemen die mensen zien, zijn reëel. In Wallonië is het declinisme trouwens sterker aanwezig dan in Vlaanderen. De steun voor populisme is er dan ook groter. Met populisme bedoel ik de overtuiging dat gewone mensen het beter weten dan de elite, dat de elite blind is voor de echte problemen, dat politici meer naar het volk zouden moeten luisteren. Het draagvlak voor die ideeën is groter in Wallonië."

Waarom gaat de populistische stem in Wallonië naar links en in Vlaanderen naar rechts?

"Dat is de grote vraag. En ik heb er geen antwoord op. In Europa is dat uitzonderlijk. Ik denk dat het iets te maken heeft met het gebrekkige aanbod van rechtse populisten, en met het feit dat de PS mensen nog het gevoel geeft dat we iets kunnen doen aan wat op ons afkomt, zoals nu met CETA. Vlaamse partijen doen dat niet meer. Als je constant zegt dat er geen alternatief is, creëer je machteloosheid en declinisme."

Heeft dat oprukkende populisme ook te maken met de nieuwe politieke breuklijn, die u in de jaren negentig voor het eerst signaleerde? Simpel gezegd: de breuklijn tussen open en gesloten?

"Ik heb dat toen een nieuwe breuklijn genoemd, hoewel ze destijds ook niet nieuw was. Wat mij vanaf eind de jaren tachtig opviel, was dat de zorgen waarmee mensen bij de politiek aanklopten, niet meer pasten in het oude links-rechtsschema. Sommigen zeiden toen dat links en rechts niet meer bestonden, maar dat is nooit mijn stelling geweest. De oude breuklijn bleef bestaan, maar er kwam iets bij, en dat had vooral te maken met gemeenschapsafbakening: wie is lid van de gemeenschap, en wie niet?"

Links is niet automatisch open, rechts niet automatisch gesloten?

"Nee. Op de as van links naar rechts staan de socialisten links en de liberalen rechts. Op de andere as vertegenwoordigt Groen het ene uiterste, en Vlaams Belang het andere. Maar de posities die kiezers innemen op die twee assen, staan los van elkaar. Bij veel mensen bestaat zelfs een neiging om sociaal-economisch linkse standpunten eerder te combineren met een nadruk op gemeenschapsafbakening. Bij de sp.a zien we dat de partijtop net in de andere richting is geëvolueerd."

Beeld Franky Verdickt

De partijtop is de voeling met een deel van de achterban kwijt?

"De top neemt een positieve houding aan tegenover nieuwe bevolkingsgroepen. Dat past ook bij het humanisme van links. Alleen heeft men die visie doorgeduwd zonder te zien dat de voortschrijdende globalisering een impact had op de overtuigingen van de kiezers: mensen vonden de verdediging van de eigen gemeenschap gaandeweg almaar belangrijker. Dat is wat Magnette de voorbije dagen gedaan heeft: de eigen bevolking verdedigen tegen de Europese Unie in. In zekere zin volgt hij nu zijn electoraat."

Economisch protectionisme is toch iets anders dan verzet tegen migratie, bijvoorbeeld?

"Voor de kiezers is dat één probleem, en eigenlijk hebben ze gelijk: in beide gevallen gaat het om een gebrek aan regulering van het internationale systeem. We mogen de houding van mensen tegenover migranten ook niet verwarren met wat ze over vluchtelingen denken. Dat we vluchtelingen opvangen, daartoe hebben we ons met de Conventie van Genève verbonden. Dat is een klein stukje normatieve wereldorde dat we moeten proberen te bewaren. Dat is iets anders dan denken dat je de problemen van Afrika kunt oplossen door alle Afrikanen naar Europa te laten komen."

Maakt u er nu geen typisch rechtse karikatuur van? Is er ook maar één iemand die dat denkt?

"De facto zegt men dat. Ik geef een voorbeeld: in Eritrea bestaat levenslange dienstplicht, wat een moderne vorm van slavernij is. Nederland heeft nu beslist dat alle Eritreeërs in aanmerking komen voor wat men subsidiaire bescherming noemt. Stel je nu eens voor dat een corrupte machthebber in Nigeria morgen denkt: aha, interessant businessmodel, ik voer ook de levenslange dienstplicht in. Binnenkort leven er een miljard mensen in Nigeria. Kunnen die dan allemaal naar hier komen? Als je hen subsidiaire bescherming aanbiedt, komt het daar wel op neer. Dat zijn de facto open grenzen."

Maar de Conventie van Genève voor vluchtelingen moeten we behouden? Voor N-VA-voorzitter Bart De Wever mogen we die ter discussie stellen.

"Als we dat stukje wereldorde verliezen, zijn we slechtere mensen geworden. Ik ben dus tegen quota voor vluchtelingen, omdat iedereen evenveel recht heeft op opvang. Ik ben ook tegen utilitaire redeneringen, waarbij we alleen de meest nuttige vluchtelingen zouden uitkiezen. Dat kan niet. We moeten wel zorgen voor snelle procedures, en we moeten die mensen snel integreren, inburgeren, aan het werk zetten."

Wat vond u van de beroemde uitspraak van de Duitse bondskanselier Angela Merkel: 'Wir schaffen das'?

"Ik was daar sceptisch over. Duitsland heeft migratie nodig, want de bevolking zal de komende decennia sterk afnemen. Ik vermoed dat er dus een zeker opportunisme meespeelde. Ze had ook niet overlegd met de andere Europese partners, en heeft zo de kans op een solidaire aanpak verkleind. Haar Europees leiderschap heeft gefaald."

U stond wel achter sp.a-voorzitter John Crombez toen hij het pushback-plan van zijn Nederlandse collega Diederik Samsom verdedigde.

"Maar dat waren geen pushbacks. Het punt was dat we niet serieus kunnen nadenken over een oplossing voor dit probleem zonder ook rekening te houden met opvang van vluchtelingen in de regio. Het is waanzin om te denken dat Europa een steeds grotere druk zal aankunnen. En dus moeten ook landen als Turkije een rol spelen. En het is van groot belang dat we voorkomen dat mensen onderweg verdrinken. Op de route langs Turkije verdrinken vandaag geen mensen meer."

De mensen die uit Libië komen, verdrinken nog wel.

"Dat klopt. Eigenlijk zou Europa in Libië zelf moeten controleren of iemand al dan niet in aanmerking komt voor asiel. De meeste mensen die uit Libië overkomen, zijn economische migranten, geen vluchtelingen. Dat onderscheid moeten we rigoureus maken. Een vluchteling zou nooit in een schamel bootje tegen woekerprijzen de oversteek moeten maken. Want zo verdrinken mensen: de smokkelaars rekenen erop dat ze gered worden. Op folders van smokkelaars staat vaak zelfs welke hulporganisaties die mensen zullen opwachten. Daar moeten we veel harder in zijn. Ook al omdat we Afrika vernielen door die migratie toe te laten."

Hoe kan die migratie Afrika vernielen?

"In West-Afrika hebben jongeren vandaag maar één ambitie: naar Europa komen. Al het geld dat ze sparen, besteden ze aan smokkelaars. Dat geld komt dus niet in de lokale economie van hun land terecht. En dat is een ramp. Daar moeten we rekening mee houden. Het is lastig, natuurlijk, want je bent geneigd om migratie te bekijken vanuit het standpunt van de migrant. En met die individuele mens heb je empathie."

Was dat vroeger ook uw invalshoek?

"Ja, ik was ook wat naïever. Maar we mogen niet altijd onze emoties vertrouwen, we moeten naar de realiteit kijken. Migratie moeten we beoordelen met het lot van de landen van oorsprong in het achterhoofd. En als het over vluchtelingen gaat, moeten we landen in de regio erbij betrekken. Wat niet wegneemt dat wij onze humanitaire plicht moeten doen: ik vind bijvoorbeeld dat België best 10.000 vluchtelingen zou kunnen overvliegen uit Griekenland, want daar zitten die mensen momenteel opgehoopt."

Bent u over de islam ook van mening veranderd, of tenminste geëvolueerd?

"Ik weet niet of ik daarin geëvolueerd ben. Ik denk dat de werkelijkheid geëvolueerd is. De moslimwereld zelf is veranderd. Ik ben er recent achtergekomen dat de goede arabisten in de jaren zeventig al in de gaten kregen dat er iets aan het gebeuren was in het Midden-Oosten en Noord-Afrika: meer en meer moslims vormden hun identiteit in de eerste plaats op religieuze gronden. De politieke islam werd de grondstroom in die landen. Het waren de islamisten die zich verzetten tegen de dictaturen. Wij hebben dat pas gezien bij de Arabische Lente: dat de islamisten snel de macht konden grijpen."

Hangt dat samen met wat moslims in Europa denken en voelen?

"Ja. Dat is een andere fout geweest die wij gemaakt hebben. Wij hebben lang gedacht dat we de houding van moslims hier konden begrijpen in functie van wat hen hier overkomt. Terwijl wat zij denken en voelen vooral wordt bepaald door wat in die landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika gebeurt. Wij zijn met andere woorden zeer parochiaal gebleven in een globaliserende wereld: wij dachten dat moslims hier reageerden op gebeurtenissen in deze parochie, terwijl het over de rest van de wereld gaat."

Dan kan het beleid hier weinig doen aan de frustratie en vervreemding die sommige moslims voelen?

"Minder dan we denken. De sociaal-economische integratie van die mensen is uiteraard zeer belangrijk, en moet een prioriteit van het beleid zijn. Maar daarmee is het probleem van die frustratie en vervreemding niet opgelost. Dikwijls is het omgekeerde waar: mensen die het sociaal-economisch beter doen, gaan vaak nog radicaler reageren op discriminatie, bijvoorbeeld. We mogen dus niet verwachten dat sociaal-economische integratie alle problemen oplost."

Heeft links daar niet gefaald?

"Nee, dat vind ik niet. Links heeft altijd geprobeerd om die integratie te bevorderen, onder meer in het onderwijs. Niet met alle middelen, misschien, maar de vraag is of alle middelen geschikt zijn. Zouden quota op de werkvloer bijvoorbeeld een goed idee zijn? Dat is de vraag. En hoe moet je de groep definiëren voor wie je quota invoert? Je kunt moeilijk quota voor moslims invoeren. Het is niet zo gemakkelijk."

Het is bekend dat u geen groot bewonderaar bent van activist Dyab Abou Jahjah. Is wat hij deed en doet niet te vergelijken met de emancipatiebewegingen van de Vlamingen, de vrouwen, de arbeiders? Is zijn strijd tegen achterstelling in het onderwijs, op de arbeidsmarkt en in de huisvesting niet legitiem?

"Ik heb de strijd van Abou Jahjah altijd een verkeerde strijd gevonden. Het begint al met die term achterstelling. Dat is een dubieuze term. We weten dat er achterstand is, maar hoeveel van die achterstand wordt verklaard door achterstelling? Abou Jahjah en anderen beweren dat de achterstand volledig het gevolg is van achterstelling en discriminatie. Maar dat is een leugen. De armoede in allochtone gezinnen is bijvoorbeeld ook te verklaren door het feit dat vrouwen niet gaan werken. En de achterstand op de arbeidsmarkt heeft ook te maken met opleidingsniveau en taalkennis."

Dat maakt zijn emancipatiestrijd toch niet minder waardevol?

"De voorvechters van emancipatie moeten naar alle oorzaken van achterstand durven te kijken. Neem de arbeidersbeweging: wie heeft strijd gevoerd tegen het alcoholmisbruik bij arbeiders? De socialisten. En wie heeft vrouwen ervan overtuigd dat ze moesten gaan studeren en werken? De vrouwenbeweging. Dat soort aanmoediging hoor ik bij Abou Jahjah niet. En wat ik hem ook kwalijk neem: zijn discours versterkt het gevoel dat het Westen erop uit is om de islam te vernietigen. En dat werkt radicalisering in de hand."

Daarover zijn sociaaldemocraten het niet eens. Van sp.a-kopstuk Yasmine Kherbache is bekend dat ze sympathie heeft voor de strijd van Abou Jahjah.

"Er is nog geen eensgezindheid, dat klopt. Dat zal nog een hele zoektocht worden. Maar dat is niet alleen een probleem bij sp.a, ook andere partijen worstelen daarmee."

Wat was uw rol bij het veelbesproken interview met voorzitter John Crombez, een paar maanden geleden in De Standaard, waarin hij ferme taal sprak ten aanzien van de islam? Sommigen dachten: daar zit Elchardus achter.

"Dat was niet zo, wij hadden helemaal niet overlegd. Ik ben het wel met hem eens als hij zegt dat we duidelijker moeten worden in de partij. We moeten duidelijker zeggen waar het op staat. Als Crombez zegt dat jonge moslims hier niet de wet moeten komen stellen, dan vind ik dat goed. Hij mag dat zeggen, want zulke jonge moslims bestaan. Het is een kleine groep, maar we moeten het daar wel over hebben."

Toen iedereen minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) bekritiseerde omdat hij had gezegd dat een significante minderheid van moslims had gedanst na de aanslagen, steunde u hem.

"Inderdaad. Dat hij het over dansen had, vond ik dom, want salafisten dansen niet. (lacht) Maar ook hier moeten we realistisch zijn. Het is moeilijk in te schatten hoeveel moslims in ons land sympathiseren met IS, maar uit Nederlands onderzoek kun je toch wel besluiten dat het ongeveer 10 procent is."

Geen 20 procent, zoals een omstreden Humo-enquête onlangs leek te suggereren?

"Nee, dat cijfer geloof ik niet. Die enquête was gebaseerd op spontane respons, en dat is geen degelijk onderzoek. Dat zouden media eens moeten leren: om zulke resultaten niet meer ernstig te nemen. Maar goed, 10 procent is nog altijd een hoog cijfer. In ons land gaat het dan over 80.000 moslims. Al betekent dat in de verste verte nog niet dat die mensen allemaal een aanslag willen plegen. Het gaat om passieve sympathie."

Hoe kunnen we die sympathie tegengaan?

"Door duidelijk te maken dat het Westen niet tegen de islam is. Dat de meeste moslims hier veiliger zijn en meer rechten hebben dat in heel wat moslimlanden."

Is dat relevant? Als ik hier geboren ben als moslim, wat heb ik dan te maken met het buitenland?

"Dat is relevant. Als je aan Vlaamse moslims vraagt of ze in de eerste plaats moslim zijn of Vlaming, zal een groot aantal antwoorden: moslim. Die identiteit vinden ze het belangrijkst en die overschrijdt grenzen. We moeten de moslimgemeenschap het gevoel geven dat hun geloof hier aanvaard wordt. We moeten de strijd tegen terreur loskoppelen van het beleid inzake de islam. Dat betekent ook dat we meer moskeeën moeten erkennen. Zoals de Franse oud-president Nicolas Sarkozy ooit zei: 'We moeten niet bang zijn voor minaretten, maar voor garages.' Er zijn garages waar onder de radar radicaal wordt gepredikt. Ik denk dat Sarkozy hier gelijk heeft."

Maar heeft de strijd tegen terreur niet met de islam te maken?

"Je kunt niet zeggen dat de terreur niets met de islam te maken heeft. Maar terreur is niet de overtreffende trap van religiositeit. Daarom vind ik de term radicalisering een beetje ongelukkig: alsof iemand die almaar geloviger wordt, eindigt als terrorist. Zo werkt het niet. Het is veel complexer dan dat."

Hebben we de islam niet verwaarloosd? De erkennig dateert al van 1974, maar decennialang keek niemand ernaar om.

"En dat was verkeerd. Niet alleen België, maar heel Europa heeft de zorg voor het geloof van moslims uitbesteed aan het buitenland, en vooral aan Saudi-Arabië. Dat land heeft tussen 1985 en 2005 meer dan 80 miljard dollar geïnvesteerd in zielenzorg in Europa. Arabist Bernard Lewis maakte ooit de vergelijking: het is alsof we de Ku Klux Klan hadden toegelaten om met de opbrengst van Texaanse olie hun ideologie te verspreiden. Dat hebben wij met Saudi-Arabië laten gebeuren, en nu zitten wij op de blaren."

In Knack vergeleek sp.a-boegbeeld Louis Tobback u onlangs met de Franse schrijver Michel Houellebecq. Bent u even pessimistisch als hij?

"Nee, ik begrijp niet waarom Tobback die vergelijking maakte. Ik vind Houellebecq een van de knapste Franse schrijvers van deze tijd, en ik vind zijn roman Onderworpen, over de islamisering van Frankrijk, goed opgebouwd, maar ik denk dat zijn stelling absurd is. De islam zal een belangrijke religie worden, dat wel. En we zullen nog conflicten hebben met een minderheid van de moslims. Maar Europa gaat helemaal niet islamiseren, dat geloof ik niet. Veel zal afhangen van de manier waarop we daarmee omgaan."

Toen Louis Tobback partijvoorzitter was, had u geregeld contact met hem. U zat op dezelfde golflengte als hij wat betreft de flinkse koers die de sp.a volgens u moest varen.

"Ja, wij zaten op dezelfde golflengte. Wij hadden een intensere band dan ik vandaag met Crombez heb. Maar Tobback heeft die strijd moeten opgeven omdat die flinkse lijn geen haalbare kaart was voor de rest van de partij. Tobback zag gemeenschapsbinding wel heel sterk als een kwestie van respect voor de wetten: herinner u dat hij ooit zei dat hij zelfs in de woestijn voor een rood licht zou stoppen. Ik vond het daarnaast ook belangrijk dat mensen een gevoel van samenhorigheid hebben. Maar dat betekent dat je ook duidelijk aangeeft wat kan en wat niet kan."

En hoe trek je daar de grens?

"Er zijn dingen waar we niet over onderhandelen, bijvoorbeeld creationisme in onze scholen: dat tolereren we niet. Andere dingen aanvaarden we gewoon, zoals de hoofddoek, bijvoorbeeld. Hetzelfde voor de boerkini. Ik wil met hart en ziel het recht van de moslima verdedigen om op het strand een boerkini te dragen. Maar ik wil wel het recht behouden om te zeggen dat ik dat een verkeerde lichaamscultuur vind. Daarom had ik er problemen mee dat de Jongsocialisten deze zomer een boerkiniparty organiseerden aan de kust."

Wat met moslims die vrouwen geen hand geven?

"Daarover moeten we onderhandelen. Door met die mensen te praten en uit te leggen dat een hand geven in onze cultuur geen aanslag is op de intimiteit. Want blijkbaar denken sommige moslims een beetje zoals Donald Trump: dat het maar een korte afstand is van de hand naar de poes. (lacht) En dat is niet zo. Overigens gaat het volgens mij niet enkel over gedragingen, we moeten ook ingrijpen op wat mensen denken."

Hoe bedoelt u?

"Dit is een seculiere samenleving. Iedereen moet aanvaarden dat mannen en vrouwen gelijk zijn, dat ieder individu het recht heeft op zijn of haar seksuele voorkeur, dat abortus en euthanasie mogelijk zijn omdat wij hier zelfbeschikking kennen. Dat is ons beschavingsproject."

Mag iedereen niet denken wat hij of zij wil? En bijvoorbeeld proberen om de wet te veranderen en abortus opnieuw strafbaar te stellen?

"Iedereen mag denken wat hij wil, maar mag zijn levensbeschouwelijke opvattingen niet opleggen aan anderen die op basis van hun levensbeschouwing andere opvattingen hebben. Wie dat doet, breekt met de basisprincipes van de seculiere samenleving. Daarom zou ik het recht op abortus en euthanasie in de grondwet willen."

Maar mensen verplichten om daar allemaal hetzelfde over te denken, gaat dat niet erg ver?

"Dat is niet wat ik bepleit. Mensen mogen denken dat euthanasie slecht is, maar zij mogen niet het recht op euthanasie van anderen afschaffen. Maar weet u wat? Ik zal over deze kwestie mijn eerste column schrijven. Mijn uitgebreide antwoord leest u dan volgende zaterdag."

***

VUB-socioloog en vooraanstaand opiniemaker Mark Elchardus schrijft vanaf volgende week elke zaterdag exclusief een bijdrage in de weekendkrant. Aftrap op 5 november.

De Morgen wil u met zoveel mogelijk vooruitstrevende stemmen en opinies laten kennismaken, ook de tegensprekelijke. Daarom maakt, eveneens vanaf 5 november, een kwartet jonge denkers zijn opwachting Beurtelings zullen ze een essay in Zeno schrijven. Onder de noemer 'Het kernkabinet' confronteren zij u elke zaterdag met hun originele, eigenzinnige opvattingen.

Filosoof en volbloed scepticus Maarten Boudry (1984) bijt op 5 november de spits af. Boudry is als onderzoeker en docent verbonden aan de UGent, en verwierf als polemist faam met bijdrages over religie, psychologie en racisme.

Journaliste Laïla Ben Allal (1977) studeerde fotografie, media art & design en geschiedenis van de islam en het jodendom. Ze werkte voor Al Jazeera en de VRT, en momenteel vanuit Londen, Luxemburg en Antwerpen voor CNN. Diversiteit en de internationale actualiteit zijn haar biotoop.

Economiefilosoof Rogier De Langhe (1982, UGent) stelt relevante vragen over werk, vrije tijd, arbeidsmarkt - en geeft antwoorden. Hij zal in Zeno zijn licht onder andere laten schijnen over zaken als de deeleconomie en andere disruptieve innovaties.

Grondrechtenspecialist en rechtsantropoloog Jogchum Vrielink (1976) is verbonden aan de Université Saint-Louis en de KU Leuven. Geliefde thema's van Vrielink zijn het wel en wee van de grondwet en de schuivende waarden en normen in de samenleving.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234