Donderdag 23/09/2021

AchtergrondItalië

Mario Draghi wordt premier van Italië: de euro heeft hij gered, lukt dat ook met het zwaar getroffen land?

Mario Draghi. Beeld Photo News
Mario Draghi.Beeld Photo News

Nu de Vijfsterrenbeweging haar steun toezegt aan Mario Draghi, ligt de weg naar een nieuwe Italiaanse regering open. Het land snakt naar een verlosser. De vraag is of de ex-bankier de verwachtingen kan inlossen.

De 73-jarige bankier is een pragmaticus die weet hoe hij zijn zin krijgt. Zijn politieke oriëntatie omschrijft hij als sociaal-liberaal, hard werken noemt hij zijn belangrijkste waarde. Al sinds de puberteit draagt hij grote verantwoordelijkheid. Mario Draghi was pas vijftien toen zijn beide ouders, bankmedewerker Carlo en apotheker Gilda, kort na elkaar overleden. Terwijl vrienden buiten voetbalden, ploegde de 16-jarige door stapels rekeningen.

Via zijn vader, die volgens Draghi bijna net zo goed Duits als Italiaans sprak, had hij van jongs af aan affiniteit met Noord-Europa. Na de jezuïtische middelbare school in Rome studeerde hij economie aan universiteit La Sapienza. Zijn scriptie schreef hij bij de keynesiaanse econoom Federico Caffè, verklaard tegenstander van een Europese muntunie. Caffè verdween in 1987 onder mysterieuze omstandigheden en maakte niet meer mee dat uitgerekend zijn pupil zou uitgroeien tot de redder van de euro.

Eind jaren 70 keerde Mario Draghi na zijn promotie aan het MIT in Boston terug naar Italië. Op de universiteit van Trento legde hij de verschillen tussen kapitalistische en marxistische economie uit aan zijn zeer linkse studenten, die aan het einde van de cursus vroegen om een ‘groepsexamen’.

“U stelt ons een vraag en één van ons antwoordt voor de hele groep”, legde een student uit aan Draghi, die nog nooit van het concept gehoord had. Oké, zei de econoom, maar op één voorwaarde: als het antwoord fout is, zakt de hele groep. Na een paar keer zakken was het snel afgelopen met de voorliefde voor groepsexamens, vertelde Draghi geamuseerd aan Die Zeit.

Privatisering

Draghi bezwoer de eurocrisis in 2012 met de geruststellende woorden dat de Europese Centrale Bank “whatever it takes zou doen om de munt te redden. Het was begin jaren 90 ook Draghi, toen directeur-generaal van de Italiaanse schatkist, die de voorwaarden schiep waardoor het land later bij de muntunie kon horen.

Draghi bracht de enorme Italiaanse staatsschuld omlaag door middel van een grootschalig privatiseringsprogramma. Onder meer de post, verzekeringen, snelwegen, banken en energieleveranciers werden geprivatiseerd. De privatiseringsgolf is in Italië controversieel, omdat een deel van de bedrijven niet goed functioneert en nog altijd een monopoliepositie heeft, maar dan in particuliere handen.

Draghi in 2012, als voorzitter van de ECB. Beeld AFP
Draghi in 2012, als voorzitter van de ECB.Beeld AFP

De net gevallen centrum-linkse regering van Giuseppe Conte nationaliseerde na het uitbreken van de pandemie de noodlijdende vliegtuigmaatschappij Alitalia. Ook probeerde Conte na het instorten van de Morandi-brug in Genua de autosnelwegen weer in staatshanden te brengen, maar dat is tot nu toe niet gelukt.

Minder omstreden dan zijn privatiseringen is de speech tijdens de eurocrisis, die hem ook in het buitenland de bijnaam ‘Super Mario’ opleverde. Draghi bracht de rust en het vertrouwen terug op de financiële markten, die vorige week stonden te juichen toen de voormalig Goldman Sachs-bankier in de politieke arena opdook.

Verlosser

De Italiaanse televisie herhaalt het whatever it takes-fragment nu opnieuw tot in den treure, terwijl de kranten elk feit over Draghi’s leven uitmelken: dat hij vier halve marathons gelopen heeft, dat hij op de middelbare school weinig kattenkwaad uithaalde, dat hij graag zijn Hongaarse jachthond uitlaat.

“Als Obama een probleem had, zei hij: ‘Bel Mario’”, beweerde centrum-democraat Bruno Tabacci stellig op tv. Niet alleen bij de pers, ook over het hele politieke spectrum oogst Draghi bewondering met zijn intelligentie, internationale ervaring en gezaghebbende uitstraling. Een parlementariër van de rechts-nationalistische partij Lega vatte het sentiment rondom de nieuwe premier treffend samen: “Draghi is als Ronaldo, die laat je niet op de bank zitten.”

Ook Lega-leider Matteo Salvini, die een paar jaar geleden nog vond dat Draghi “medeplichtig was aan de afslachting van de Italiaanse economie”, ging na één ontmoeting om. Hij zegde niet alleen zijn steun toe, maar leek binnen een paar uur bekeerd van zijn harde anti-Europa-standpunten. Zelfs op het gebied van migratie verklaarde Salvini nu opeens dat de Europese wetgeving voor hem voldeed.

Politiek opportunisme

De plotseling ontstane eenheid komt niet louter voort uit liefde voor Draghi, maar ook uit politiek opportunisme. Na weken van ruziemaken en vruchteloos onderhandelen springt de ene na de andere partij enthousiast op de vlot rijdende trein van Super Mario. De precieze eindbestemming is nog onbekend – een kabinet met louter technocraten of ook politici? Een coalitie van Europa-gezinden of een bredere alliantie? – maar niemand wil achterblijven.

Alleen de rechts-conservatieve partij Fratelli d’Italia van Giorgia Meloni moet niets van Draghi weten. Ook onder een deel van de populistische Vijfsterrenbeweging leeft wantrouwen tegen de ‘apostel van de elite’, maar veel parlementariërs neigen ernaar hem te steunen. Nadat donderdag ook 59 procent van de leden in een online referendum voor steun stemde, staan vrijwel alle lichten op groen.

Waarschijnlijk laat Draghi vrijdag officieel aan president Sergio Mattarella weten dat hij zijn premiersopdracht accepteert. Over de samenstelling van zijn kabinet is nog weinig bekend, behalve dat er op verzoek van de Vijfsterrenbeweging een minister voor de klimaattransitie zal komen.

Italië, dat een jaar na de eerste lockdown hard afstevent op 100.000 coronadoden, snakt intussen naar een verlosser. Achter de treurige mijlpaal ziet het land namelijk de donkere wolken van de economische crisis opdoemen. De nood is voor veel bedrijven al hoog, maar de echt harde klappen heeft de regering-Conte voor zich uitgeschoven.

Dat deed de vorige premier niet alleen door noodsteun te verlenen, maar ook door een meermaals verlengd verbod op ontslagen in te stellen, dat nu eind maart afloopt. Twee weken later is de deadline voor het Europese herstelplan, dat nog niet klaar is, maar waarmee Italië 209 miljard euro binnen hoopt te halen.

Draghi komt dus het veld in met weinig resterende speeltijd en een 3-0 achterstand. Als iemand die kan ombuigen, is het de Ronaldo van de Italiaanse politiek. Maar na zoveel lof en hooggespannen verwachtingen ligt teleurstelling op de loer.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234