Vrijdag 27/11/2020

Marek van der Jagt ontmaskerd als Arnon Grunberg

italiaans computerprogramma ontdekt 'vingerafdruk' van grunberg

Brussel / Eigen berichtgeving

Jeroen de Preter

De beloftevolle Nederlandse schrijver Marek van der Jagt is een pseudoniem of - misschien nog juister - heteroniem van Arnon Grunberg. Sterke vermoedens omtrent de ware identiteit van Van der Jagt waren er al langer, maar een ingenieus Italiaans computerprogramma heeft nu ook het laatste beetje twijfel weggenomen.

De elektronische tekstherkenner die de schrijver(s) ontmaskerde werd ontwikkeld door vorsers aan de universiteit van Rome. Hun programma maakt het mogelijk om onafhankelijk van grammatica, betekenis of woordgebruik een soort vingerafdruk van een auteur in zijn of haar tekst te herkennen. Eerder al kreeg het programma negentig werken van twaalf verschillende Italiaanse auteurs voorgeschoteld: 84 van de 90 teksten werden aan de juiste auteur toegeschreven. Een aardige score, temeer omdat bij vijf van de zes foute toeschrijvingen de computer de correcte auteur als "op één na meest waarschijnlijke" aanduidde. Het waren die relatief lage foutenmarge en de absolute objectiviteit die NRC Handelsblad-redacteur Rob van den Berg inspireerden om de Italiaanse vorsers ook eens de vingerafdruk van Grunberg met die van Van der Jagt te laten vergelijken.

De onderzoekers kregen zestien teksten van Nederlandse auteurs toegestuurd met een lengte van circa twintig pagina's. Daarnaast ontvingen ze zeven anonieme teksten. Hun computer slaagde erin om alle langere teksten aan de juiste auteur toe te schrijven. Alleen een opiniestuk van Van der Jagt bleek te kort voor een grondige analyse. Volgens de computer kon het even goed door Grunberg als door Harry Mulisch, Renate Dorrestein of Ronald Giphart geschreven zijn. Over de fragmenten uit Van der Jagts roman bestond echter geen twijfel: die bevatten net dezelfde vingerafdruk als die van Arnon Grunberg. "De uitkomst bevestigt dus het vermoeden", aldus Van den Berg. "Arnon Grunberg is Marek van der Jagt. En ditmaal is die conclusie gebaseerd op volstrekt objectief onderzoek. Benedetto (de projectleider, JdP) en zijn collega's spreken geen woord Nederlands en hadden dus geen enkel houvast aan de inhoud van de teksten."

Met de resultaten van dit wetenschappelijke onderzoek lijkt een einde gekomen aan een spelletje dat begon toen Marek van der Jagt twee jaar geleden debuteerde met De geschiedenis van mijn kaalheid, een roman die hem prompt de Anton Wachterprijs opleverde. De jury stipte in haar verantwoording al aan dat er opvallende overeenkomsten waren met het werk van Grunberg, die in 1994 overigens net dezelfde debutantenprijs kreeg voor zijn roman Blauwe maandagen. Grunberg, Van der Jagt en zijn uitgever ontkenden evenwel elke 'beschuldiging'. Van der Jagt zou een Weense student filosofie zijn, tewerkgesteld in een drogisterij. In een interview in de VPRO-gids, afgenomen door Arnon Grunberg, noemde Marek van der Jagt de twijfels omtrent zijn bestaan "een hardnekkige aanval van provincialisme".

Nader onderzoek voedde echter de vermoedens dat Grunberg de kluit belazerde. Zo ontdekte NRC Handelsblad dat Van der Jagts Weense e-mailadres gelinkt was aan een New Yorks adres, en kwam De Morgen erachter dat Marek van der Jagt een anagram is van 'dag arm varkentje', een mogelijke verwijzing naar "het mediageile varkentje spreekt", de titel boven een interview dat Grunberg ooit van zichzelf afnam. Arjan Peters, criticus van de Volkskrant, wees er verder nog op dat 'het vluchtmotief' voortdurend weerkeert in Grunbergs leven en werk. "Vandaar misschien deze nieuwste rol, als Weense debutant met het heteroniem Van der Jagt. De realiteit van 'Arnon Grunberg, de bekende schrijver' begon hem te benauwen."

Of ook de 'realiteit' van Marek van der Jagt hem ondertussen begint te benauwen? Het heeft er alle schijn van. In het spoor van de Portugese dichter Pessoa lijkt Grunberg inmiddels immers nog een tweede heteroniem te hebben bedacht: Aristide von Bienefeldt, een wat schimmige figuur die "tolkt in rechtbanken en correspondeert met bejaarde filmactrices en gevangenen die onterecht veroordeeld zijn. Von Bienefeldt woont afwisselend in Londen en in Parijs." Von Bienefeldts romandebuut Bekentenissen van een stamhouder verschijnt in juni bij uitgeverij Meulenhoff, interviews zijn volgens het prospectus onmogelijk, persfoto's niet beschikbaar.

Arnon Grunberg weigerde tot nu toe elke commentaar op de in het NRC gepubliceerde onderzoeksresultaten. Niet zo Marek van der Jagt, die de redactie een veeleer dubbelzinnige e-mail stuurde. "Ik erken schuld", schreef hij, "al was het maar omdat ik vind dat het proces lang genoeg geduurd heeft." Voor wie er maar niet genoeg van kan krijgen: op 17 mei aanstaande wordt de allereerste Marek van der Jagt-lezing uitgesproken. De eerste spreker is Arnon Grunberg.

In het spoor van de Portugese dichter Pessoa lijkt Grunberg inmiddels nog een tweede heteroniem te hebben bedacht: Aristide von Bienefeldt

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234