Vrijdag 04/12/2020

InterviewMarc Van Ranst

Marc Van Ranst rechtuit in Nederlandse krant: ‘Ik kijk met enige afgunst naar uw regering’

Beeld Tim Dirven

Zodra een Belg een achterdeurtje ziet, gaat hij er doorheen. Zo is het met belasting betalen, maar ook met maatregelen opvolgen die verspreiding van corona tegengaan. Dat, plus het falende overheidsbeleid, verklaart volgens viroloog Marc Van Ranst de slechte cijfers in België. Dat zegt hij in een interview met de Nederlandse krant De Volkskrant‘Ons land telt acht ministers van Volksgezondheid. Ze kennen elkaar niet eens bij naam.’

Marc Van Ranst legt het allemaal graag uit, met kalme stem, en zorgvuldig gekozen woorden, maar als het moet, gaat hij er ook met een gestrekt been in. Maandenlang heeft hij erop gehamerd dat de coronamaatregelen aangescherpt moesten worden, omdat het land anders zou verzuipen onder de tweede golf, en hij meent dat er pas veel te laat naar hem werd geluisterd.

Van Ranst (55) geeft niet alleen de regering advies, maar vertelt ook de burger wat hij moet doen en laten. Dat wordt hem niet altijd in dank afgenomen. De viroloog is beschimpt en bedreigd, en door een Antwerpse ondernemer voor de rechter gedaagd omdat hij toeristen deze zomer opriep vooral uit de stad weg te blijven.

U kreeg op een gegeven moment zelfs politiebescherming, maar uw toon is niet minder dwingend geworden.

“Het is nodig om uitgesproken te zijn, dat is verdorie mijn taak als epidemioloog.”

Is dat echt uw taak? Op Twitter zeggen wat mensen moeten doen of laten?

“Het is niet verboden hè, goede raad geven. Antwerpen was deze zomer de hoofdstad van de Europese covid-epidemie, daar kun je toch geen toeristen naartoe sturen? Op dat moment was de politiek onzichtbaar, dus ja, dan neem ik de verantwoordelijkheid maar op me.”

U heeft maandenlang gehamerd op strengere maatregelen. Bent u op dit moment wel tevreden?

“Och… Tsja… De cijfers gaan eindelijk naar beneden dus ja, de exponentiële groei is gestopt, het lijkt erop dat we de piek hebben gehad. Die had nooit mogen komen, we waren veel te laat met de maatregelen, maar nu gaat het goed ja.”

Dat moet toch goed zijn voor het humeur? 

“Het helpt wel! De donkere dagen komen eraan, en nu zien we toch een beetje licht in de verte. Er zijn nu niet alleen minder besmettingen, maar ook minder opnames in de ziekenhuizen, en minder mensen op de intensive care. En dan is er ook nog zicht op een vaccin. Kijk, we moeten wel aan verwachtingsmanagement doen, maar de bevolking had zeker nood aan wat positieve berichten. Dit is welkom.”

Zodra het beter gaat, hoopt iedereen dat de maatregelen worden versoepeld. Mensen snakken naar wat meer lucht, maar tegelijkertijd wordt er gevreesd voor het jojo-effect. Is dat mogelijk? Om niet de hele tijd aan de leiband te liggen, maar ook niet steeds weer in en uit een lockdown te hoeven?

“Het is mogelijk om in elk geval de periode tussen twee golven groter te houden. Allereerst is een goed test- en tracebeleid daarbij cruciaal, maar we moeten vooral de boel niet te snel terug schalen. Ik denk bijvoorbeeld dat de winkels wel weer open kunnen, maar de horeca zeker nog niet – dat kan pas als we op zo’n 50 nieuwe besmettingen per dag zitten.”

U zit nu rond de 5.000. Dat gaat niet lukken voor de Kerst.

“Dat vrees ik ook. Dat is heel vervelend, maar het is niet realistisch.”

Net als in het voorjaar, tijdens de eerst golf, werd België dit najaar snoeihard getroffen door het virus – erger dan Nederland. In de zomer al, flakkerde het virus op in Antwerpen en Brussel, deze herfst kleurde Wallonië donkerrood. In oktober telde het land (11,5 miljoen inwoners) meer dan 20.000 besmettingen per dag, en stond het land bovenaan in de Europese coronaranglijsten – maar ook het aantal ziekenhuisopnames zijn hoog, evenals het aantal coronadoden per 100.000 inwoners.

Dat was een tragisch record: België had de slechtste cijfers van heel Europa. 

“Zeker, op dit moment mogen wij Tsjechië en Liechtenstein weer voor ons laten, maar België doet het inderdaad niet best.”

Hoe kan dat?

“Voor een deel heeft dat te maken met het testbeleid: wij testen bijvoorbeeld dubbel zoveel als Nederland, dus dan krijg je automatisch meer besmettingen in beeld. Maar u heeft gelijk: ook het aantal opnames in de ziekenhuizen, en het aantal sterfgevallen is hoger.”

En hoe verklaart u dat?

“Allereerst zijn wij een klein, dichtbevolkt land met een open economie, maar dat geldt voor Nederland natuurlijk ook. Helaas zijn er ook twee grote verschillen. Allereerst hebben wij domweg geen goed coronabeleid. Onze overheid beslist heel traag, en vervolgens is de mate waarin de regels worden opgevolgd ook niet best. Zodra een Belg een achterdeurtje ziet, stapt hij er doorheen. Dat is zo met bijvoorbeeld het betalen van belastingen, maar ook bij maatregelen tegen infectieziektes. Al moet gezegd dat het grootste deel van de bevolking zich wel netjes aan de regels houdt.”

Maar een te groot deel niet?

“Onze bevolking telt veel dissidenten. Zodra er maatregelen worden getroffen, is de eerste vraag of er achterdeurtjes zijn, en de tweede of er gecontroleerd gaat worden. Daarna worden de maatregelen als belachelijk afgedaan – u moest eens weten hoeveel virologen ons land ondertussen telt – en vervolgens worden de experts zelf in diskrediet gebracht. Ik weet, dat gebeurt elders ook, maar wij hebben het in België tot een kunst verheven.”

En dat slechte beleid, waar zit de pijn?

“Ach, dat zit op zoveel fronten fout. Allereerst is er die ingewikkelde staatsstructuur van ons. Er zijn maar liefst acht ministers van Volksgezondheid, en ik weet heel zeker dat zij elkaar niet eens bij naam kennen. Dat is natuurlijk zot: als er beslissingen worden genomen, zou één persoon de knopen moeten doorhakken, waarna de maatregelen in het hele land zouden moeten worden uitgevoerd. Maar nee, om een voorbeeld te noemen: hier gaat de federale regering over de ziekenhuizen, terwijl de gewesten (Vlaanderen, Wallonië en Brussel) over de woonzorgcentra gaan. Vaccinaties kopen we federaal in, maar de campagnes worden door de gewesten gedaan, van wie sommigen weer een eigen minister hebben voor elke taalgemeenschap. Zo kan er natuurlijk nooit krachtig worden opgetreden.”

“Je zag bijvoorbeeld ook dat er tijdens de eerste golf in Wallonië werd gemord over de maatregelen, omdat er vooral in Vlaanderen problemen waren, en tijdens de tweede golf was het precies andersom. Moeten wij hier wel blussen als de brand bij de buren woedt, vragen lokale bestuurders zich dan direct af.”

En dan was de federale regering ook nog eens demissionair. Speelde dat een rol?

“Zeer zeker. Omdat de formatie zo moeizaam verliep, hingen er de hele tijd verkiezingen boven ons hoofd. Dat maakt politici bang om impopulaire maatregelen te treffen. Alles werd telkens afgeremd en weggesust, ondanks de dringende adviezen van de experts om wél door te pakken.”

Volgt u de situatie in Nederland?

“Zeker, maar ik ga geen adviezen geven. U heeft zelf uitstekende virologen, en ik heb mijn handen vol aan Brussel.”

Is er dan in elk geval iets dat u is opgevallen?

“Nu ja, die aanpak van u met de mondkapjes, daar begrijp ik helemaal niets van. Daar is uw regering veel te traag in geweest, en zelfs nu, met dat dringende advies om die kapjes wel te gebruiken... Zolang het niet verplicht is, zorgt het voor nijdigheid tussen de mensen die ze wel dragen en mensen die dat niet doen.”

En is er iets wat u van ons kunt leren?

“Ik kijk in elk geval met enige afgunst naar uw regering. U heeft er maar één, en elke beslissing die zij neemt, geldt voor het ganse land. Hier gaat het soms al mis met de taal, en enfin, daar hebben we over gesproken.”

“Daarnaast denk ik dat u wat calvinistischer bent in het opvolgen van de regels. U heeft een grotere mond als het u niet bevalt, dat zeker, maar stiekem je eigen gang blijven gaan, dat is bij ons helaas veel sterker.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234