Maandag 18/10/2021

Tolken

‘Marc Van Ranst heeft zijn eigen naamgebaar gekregen’: dove tolk Jaron Garitte voorziet de coronacrisis van gebarentaal

Dove tolk Jaron Garitte beeldt het coronavirus uit. Beeld Photo News
Dove tolk Jaron Garitte beeldt het coronavirus uit.Beeld Photo News

Sinds kort zien we Jaron Garitte (23) regelmatig verschijnen in een hokje rechts onderaan ons televisiescherm. De coronacrisis heeft ermee voor gezorgd dat ‘gebarentaalboxen’ eindelijk gemeengoed zijn. ‘Ik ben blij dat politici eindelijk beseffen hoe belangrijk het is voor doven om de informatie in hun eigen taal te krijgen.’

Het late uur en de lange uiteenzetting leken hem niet te deren tijdens de laatste persconferentie van de Nationale Veiligheidsraad. Vol enthousiasme en met een sprekende mimiek bleef Jaron Garitte (23) vrijdagavond tot het eind de uiteenzettingen van een hele rits politici vertalen. De powerpoint had hij gelukkig op voorhand gekregen. “Het was de langste persconferentie die ik moest tolken tot nu toe”, zegt hij via mail. “Ik begon het wel te voelen aan mijn benen omdat ik zo lang moest blijven staan.”

Garitte is een dove tolk en werkt op dit moment vooral voor de kanselarij van de eerste minister en de Vlaamse regering. Bij het jongere publiek is hij vooral bekend als de televisietolk voor Karrewiet op de VRT. Hij is doof geboren. “Mijn ouders zijn doof, net zoals mijn oudere broer, tante, oom, neef en nicht. Ik kreeg de Vlaamse Gebarentaal (VGT) dus met de paplepel mee.”

Tussentolk

Wat veel kijkers niet weten is dat Garitte voor het vertalen van de dagelijkse persconferentie of die van de Nationale Veiligheidsraad, de hulp krijgt van horende tolken. “Voor Karrewiet moet ik tolken vanuit geschreven teksten. Er loopt een autocue en ik vertaal. Op de Nationale Veiligheidsraad moet ik mij beroepen op een ‘tussentolk’. In ons jargon wordt dat ook een ‘feed tolk’ genoemd.”

Dat betekent dus dat een horende tolk alles wat de ministers vertellen omzet in gebarentaal. Vervolgens vertaalt Garitte. Toch is dat niet dubbelop, benadrukt hij. “De VGT is mijn moedertaal. Terwijl horende tolken het meestal op latere leeftijd hebben geleerd. Vergelijk het met een Franstalige die Nederlands als tweede taal leert. Die zal dat misschien wel goed kunnen, maar Vlamingen zullen altijd horen dat het niet zijn of haar moedertaal is. Dat is voor doven of slechthorenden net hetzelfde. Zij willen de informatie in hun eigen taal krijgen.”

Greet Doggen (49) beaamt. Zij is een van de twee horende tolken die Garitte bijstaan. “Jaron is daarmee opgegroeid, die heeft dus een heel andere beheersing van de taal. Ik maak niet per se fouten, maar het klinkt toch niet helemaal hetzelfde.” Toch maakt de extra tussenstap het hele proces net iets kwetsbaarder. “Ik maak een interpretatie van wat de ministers zeggen en Jaron interpreteert mijn gebaren”, zegt Doggen. “Hoe meer tussenstappen er zijn, hoe groter de kans dat de boodschap verandert.”

Koude douche

Net daarom bereiden ze zo’n persconferenties altijd grondig voor. “Wij krijgen op voorhand de teksten, waardoor we kunnen overleggen hoe we de inhoud in het Nederlands het best kunnen omzetten naar gebarentaal dat voor een breed publiek van dove gebarentaligen verstaanbaar is", zegt Garitte. “Op de dagelijkse persconferentie van het nationaal crisisteam krijgen we ook de cijfers op voorhand mee.” Het is niet altijd een even evidente job, geeft Garitte toe. “Toen we elke dag de toename van het aantal doden zagen, kwam dat als een koude douche. Dat moesten we eerst even laten bezinken vooraleer we live konden tolken.”

Verder zorgt de coronacrisis ook voor een heleboel nieuwe gebaren. Zo kwam het gebaar ‘corona’ vermoedelijk vanuit Azië overwaaien. “En aangezien iemand als Marc Van Ranst of Steven Van Gucht regelmatig in beeld komt, hebben zij nu ook een naamgebaar gekregen”, zegt Garitte. “Bij Van Ranst verwijzen we naar de V-hals van zijn trui, bij Van Gucht naar het litteken aan zijn lippen.” “We checken natuurlijk altijd eerst even bij hen”, voegt Doggen daaraan toe, “of ze met dat gebaar kunnen leven. Het is niet de bedoeling om iemand te schofferen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234